Page 501 - รายงานวิจัยฉบับสมบูรณ์ เรื่อง กฎหมายว่าด้วยความเสมอภาคและการไม่เลือกปฏิบัติ

ส�ำนักงำนคณะกรรมกำรสิทธิมนุษยชนแห่งชำติ

อนุสัญญำสิทธิมนุษยชนยุโรป (European Convention on Human Rights) ข้อ ๙ มีหลักส�ำคัญว่ำ “บุคคล
ทุกคนมีสิทธิในเสรีภำพแห่งควำมคิด ควำมเชื่อ ศำสนำ สิทธินี้รวมถึงเสรีภำพในกำรเปลี่ยนศำสนำหรือควำมเชื่อ และ
598
เสรีภำพในกำรแสดงออกซึ่งศำสนำหรือควำมเชื่อ กำรบูชำ ค�ำสอน กำรปฏิบัติ” แต่อนุสัญญำนี้มิได้ก�ำหนดรับรอง
สิทธิในกำรปฏิเสธหรือคัดค้ำนด้วยเหตุมโนส�ำนึกไว้อย่ำงขัดเจน อย่ำงไรก็ตำม กฎบัตรสิทธิขั้นพื้นฐำนของสหภำพยุโรป
(Charter of Fundamental Right Charter of Fundamental rights of the European Union) มีกำรบัญญัติรับรอง
สิทธิในกำรปฏิเสธ (Right to Conscientious Objection) ไว้ ในข้อ ๑๐ ว่ำ

“บุคคลทุกคนมีสิทธิในเสรีภำพแห่งควำมคิด ควำมเชื่อ ศำสนำ สิทธินี้รวมถึงเสรีภำพในกำรเปลี่ยนศำสนำหรือ
ควำมเชื่อ เสรีภำพในกำรแสดงออกซึ่งศำสนำหรือควำมเชื่อ กำรบูชำ ค�ำสอน กำรปฏิบัติ

สิทธิในกำรปฏิเสธด้วยเหตุผลทำงมโนส�ำนึก (Right to Conscientious Objection) ได้รับกำรรับรอง ทั้งนี้
ตำมกฎหมำยภำยในเกี่ยวกับกำรใช้สิทธิดังกล่ำว”
ส�ำหรับตัวอย่ำงของคดีตำมอนุสัญญำสิทธิมนุษยชนยุโรปที่ส�ำคัญ เช่น Bayatyan v. Armenia ซึ่งเป็นกรณีที่

Vahan Bayatyan ชำวอำร์เมเนียผู้ปฏิเสธกำรเกณฑ์ทหำรด้วยเหตุแห่งควำมเชื่อทำงศำสนำ และได้รับโทษจ�ำคุก อ้ำงว่ำ
รัฐบำลอำร์เมเนียละเมิดสิทธิตำมอนุสัญญำสิทธิมนุษยชนยุโรป ประเด็นส�ำคัญในคดีนี้คือ สิทธิในกำรปฏิเสธกำรเกณฑ์

ทหำรด้วยเหตุมโนส�ำนึก ศำสนำ ขัดต่อข้อ ๙ ของอนุสัญญำสิทธิมนุษยชนยุโรปหรือไม่ ศำลสิทธิมนุษยชนแห่งยุโรป ตัดสิน
ว่ำ สิทธิดังกล่ำวไม่อยู่ภำยใต้กำรคุ้มครองของมำตรำ ๙ นอกจำกนี้ ประเด็นกำรบังคับใช้แรงงำน (ข้อ ๔) ศำลตัดสินว่ำ
กำรที่รัฐจะมีกำรก�ำหนดในกฎหมำยภำยในให้มีกำรรับใช้ชำติรูปแบบอื่นเป็นทำงเลือกนั้นก็เป็นดุลพินิจ (Discretion) ของ

รัฐ (ซึ่งในประเด็นนี้มีลักษณะเช่นเดียวกับเหตุผลของคณะกรรมำธิกำรสิทธิมนุษยชนแห่งทวีปอเมริกำในคดีที่ได้ชี้ให้เห็น
599
ข้ำงต้น) อย่ำงไรก็ดี คดีนี้มีกำรอุทธรณ์ ซึ่ง “The Grand Chamber” พิพำกษำกลับ โดยตัดสินว่ำ สิทธิปฏิเสธกำร
เกณฑ์ทหำรด้วยเหตุมโนส�ำนึก ศำสนำ ได้รับกำรคุ้มครองตำมข้อ ๙ เหตุผลส�ำคัญของค�ำพิพำกษำ คือ

“การปฏิเสธหรือคัดค้านการเป็นทหารในกรณีที่มีเหตุมาจากความชัดแย้งระหว่างพันธกรณีในการรับใช้ชาติ
กับมโนส�านึกของบุคคลหรือความเชื่อหรือความเชื่อทางศาสนา นั้นเป็นกรณีส�าคัญเพียงพอที่จะได้รับการคุ้มครองตาม

ข้อ ๙ ... พหุนิยม การอดทนอดกลั้น และความใจกว้าง เป็นแกนส�าคัญของระบอบประชาธิปไตย แม้ว่าในบางโอกาส
ผลประโยชน์ส่วนบุคคลจะต้องอยู่ภายใต้ผลประโยชน์ของกลุ่มหรือคนส่วนมาก แต่มิได้หมายความว่าประชาธิปไตยคือ

การที่ความเห็นหรือความเชี่อของคนส่วนใหญ่จะต้องอยู่เหนือคนส่วนน้อยเสมอไป จึงต้องมีการสร้างความสมดุลระหว่าง
การปฏิบัติต่อคนส่วนน้อย ดังนั้น การที่รัฐจะเคารพความเชื่อของกลุ่มน้อยซึ่งแตกต่างจากคนส่วนมาก มิได้เป็นการเลือก
ปฏิบัติหรือสร้างความไม่เท่าเทียมกัน แต่เป็นการเสริมสร้างสังคมพหุนิยมและความอดทนอดกลั้นในสังคมประชาธิปไตย”

598 “Everyone has the right to freedom of thought, conscience and religion; this right includes

freedom to change his religion or belief and freedom, either alone or in community with others and in public or
private, to manifest his religion or belief, in worship, teaching, practice and observance”
599 From “Bayatyan v. Armenia” Application No. 23459/03, Judgement of 7 July 2011

500