Page 498 - รายงานวิจัยฉบับสมบูรณ์ เรื่อง กฎหมายว่าด้วยความเสมอภาคและการไม่เลือกปฏิบัติ

กฎหมายว่าด้วยความเสมอภาคและการไม่เลือกปฏิบัติ

กรณีที่ ๑: การเลือกปฏิบัติต่อบุคคลในการเกณฑ์ทหาร ในกรณี “การปฏิเสธการเกณฑ์ทหารด้วยเหตุแห่ง
มโนส�านึก (Conscientious Objection)”
กำรเกณฑ์ทหำรในประเทศต่ำง ๆ อำจจ�ำแนกได้เป็น ๒ กลุ่ม คือ กำรเกณฑ์ทหำรโดยบังคับ และกำรเกณฑ์

ทหำรโดยสมัครใจ ส�ำหรับในประเทศที่มีกำรเกณฑ์ทหำรโดยบังคับนั้น มีประเด็นเกี่ยวกับกำรเลือกปฏิบัติและควำม
เท่ำเทียมกันว่ำ บุคคลมีสิทธิที่จะอ้ำงเหตุผลทำงด้ำนควำมเชื่อส่วนบุคคล เพื่อปฏิเสธกำรเป็นทหำรได้หรือไม่ สิทธินี้

เรียกว่ำ “Right to Conscientious objection” ฝ่ำยที่อ้ำงหลักกำรนี้ให้เหตุผลว่ำ กำรบังคับให้เป็นทหำรนั้นขัดต่อ
ควำมเชื่อในทำง “มโนส�ำนึก” หรือ “มโนธรรม” (Conscience) ของตน (แม้ว่ำควำมเชื่อดังกล่ำวจะไม่มีควำมสัมพันธ์
หรือเชื่อมโยงกับ “ศำสนำ” (Religion) ใดโดยเฉพำะก็ตำม) ดังนั้น แม้ว่ำกำรเกณฑ์ทหำรนั้นกระท�ำต่อบุคคลทุกคนอย่ำง

เท่ำเทียมกัน (หรือกระท�ำต่อ “ชำย” ทุกคนเหมือนกัน) แต่กำรเกณฑ์ทุกคนโดยไม่ค�ำนึงถึงควำมแตกต่ำงด้ำนควำมเชื่อ
ในทำงมโนส�ำนึก หรือศำสนำของแต่ละบุคคลนั้น ในแง่หนึ่งอำจพิจำรณำได้ว่ำเป็นกำรเลือกปฏิบัติ ด้วยเหตุนี้จึงน�ำไป

สู่กำรเรียกร้องสิทธิในกำรปฏิเสธ ตัวอย่ำงแรกในประวัติศำสตร์ที่แสดงถึงกำรปฏิเสธกำรเกณฑ์ทหำรด้วยเหตุควำมเชื่อ
ทำงศีลธรรมเกิดขึ้นในปี ค.ศ. ๒๙๕ เมื่อ Maximilianus ถูกเกณฑ์ให้ไปรบ เขำปฏิเสธโดยอ้ำงควำมเชื่อทำงศีลธรรม
586
จนท�ำให้ถูกลงโทษประหำรชีวิต ต่อมำ เขำได้รับกำรยกย่องเป็นนักบุญ (Saint Maximilian) กำรอ้ำงสิทธิปฏิเสธ
กำรเกณฑ์ทหำรโดยเหตุควำมเชื่อทำงศำสนำนี้ มีพัฒนำกำรมำจำกกำรที่ประเทศในยุโรปเริ่มมีกำรใช้ระบบกำรเกณฑ์
ทหำรโดยทั่วไป (Universal conscription) ท�ำให้กลุ่มคนที่ก่อนหน้ำนี้ไม่มีหน้ำที่เป็นทหำรต้องถูกเกณฑ์ไปด้วย จึงเกิด
ข้อโต้แย้งถึงควำมเชื่อของบุคคลบำงกลุ่ม นอกจำกกำรอ้ำงสิทธิปฏิเสธของบุคคลยังมีกำรเรียกร้องให้ก�ำหนดข้อยกเว้น

587
ส�ำหรับกลุ่มคน (Collective Exemption) ด้วยเหตุผลร่วมกันของกลุ่มคนหรือชุมชน (Communal Defence)

เมื่อพิจำรณำกฎหมำยสิทธิมนุษยชนระหว่ำงประเทศ พบว่ำ ICCPR มีหลักกำรที่เกี่ยวข้อง คือ ข้อ ๘ และ ๑๘

ส�ำหรับกรณีข้อ ๑๘ นั้นพบว่ำ มิได้ก�ำหนดรับรองสิทธิในกำรปฏิเสธกำรเกณฑ์ทหำรด้วยเหตุมโนส�ำนึกไว้โดยตรง
ดังนั้น จึงมีประเด็นกำรตีควำมว่ำ สิทธิดังกล่ำวเป็นส่วนหนึ่งของ “เสรีภำพในควำมคิด มโนส�ำนึก และ ศำสนำ” ตำม

588
ข้อ ๑๘ หรือไม่ ในประเด็นนี้เดิมเคยมีกำรตีควำมว่ำสิทธิในกำรปฏิเสธด้วยเหตุมโนส�ำนึกต่อกำรเกณฑ์ทหำรนั้นไม่อยู่
589
ภำยใต้ขอบเขตของข้อ ๑๘ อย่ำงไรก็ตำม ต่อมำปรำกฏว่ำข้อแนะน�ำทั่วไปของคณะกรรมกำรสิทธิมนุษยชนแห่ง
สหประชำชำติ (General Comment No. 22 (1993)) สรุปได้ว่ำ “ICCPR มิได้ระบุถึงสิทธิในกำรปฏิเสธด้วยเหตุ

มโนส�ำนึกไว้โดยชัดแจ้ง แต่คณะกรรมกำรเชื่อว่ำสิทธิดังกล่ำวสำมำรถได้รับมำจำกข้อ ๑๘ เช่นเดียวกับกำรที่พันธกรณีใน
590
กำรใช้ก�ำลังอำจขัดแย้งกับเสรีภำพในควำมเชื่อและสิทธิในกำรแสดงออกซึ่งควำมเชื่อของบุคคล นอกจำกนี้ ICCPR ข้อ ๘
ก�ำหนดว่ำ “บุคคลจะถูกเกณฑ์แรงงำนหรือบังคับใช้แรงงำนไม่ได้” อย่ำงไรก็ตำม แรงงำนที่ถูกเกณฑ์หรือถูกบังคับ

586
From Pacifism in Europe in 1994 (p13) by Peter Brock, 1972, Princeton University Press
587
From in the New Conscientious Objection: From Sacred to Secular Resistance, “Conscientious
objectors and the American State from colonial times to the present by John W. Chambers (p 26),” Charles C.
Moskos and John W. Chambers, eds., 1993, Oxford: Oxford University Press
588
ICCPR Article 18
589
From “L.T.K. v. Finland” communication No. 185/1984
590
General Comment No. 22 (1993)

497