Page 83 - รายงานการศึกษาวิจัย เรื่อง การมีส่วนร่วมของประชาชนในการกำหนดแนวเขตที่ดินของรัฐ

ที่มีความเกี่ยวพันแนบแน่นกับวิถีชีวิต ความเป็นอยู่ และวัฒนธรรมชุมชนมาเป็นระยะเวลายาวนาน โดยมี

กฎเกณฑ์ที่ไม่ปรากฏเป็นลายลักษณ์อักษรแฝงอยู่ในวิถีชีวิตชุมชนซึ่งมีความศักดิ์สิทธิ์ที่สมาชิกในชุมชน

นั้นๆ ต่างได้ยึดถือและปฏิบัติร่วมกัน หรืออาจจะกล่าวได้ว่า “สิทธิชุมชน” เป็นผลสืบเนื่องมาจากการ

รวมตัวของกลุ่มชนเป็นชุมชนที่มีอัตลักษณ์หรือส�านึกความเป็นตัวตนร่วมกัน โดยตั้งอยู่บนหลักการพื้นฐาน
ว่าด้วยความยั่งยืนและเป็นธรรม ค�านึงถึงการอยู่รอดร่วมกันของชุมชนและสังคมส่วนรวม โดยที่ชุมชนมี

เสรีภาพในการก�าหนดกติกา ก�าหนดวิถีชีวิต เศรษฐกิจ และแบบแผนการจัดการทรัพยากรที่เหมาะสม

กับระบบนิเวศและวัฒนธรรมของตน

อย่างไรก็ตามแม้ “สิทธิชุมชน” จะได้เกิดขึ้นและด�ารงอยู่มาช้านาน รวมทั้งมีการบัญญัติ
รับรองไว้ในรัฐธรรมนูญแห่งราชอาณาจักรไทย อันเป็นกฎหมายสูงสุดของประเทศก็ตามแต่กระบวนการ

ในการใช้สิทธิชุมชนตามที่รัฐธรรมนูญบัญญัติรับรองไว้ หรือกระบวนการในการใช้สิทธิเรียกร้องต่อ

หน่วยงานของรัฐเพื่อให้ปฏิบัติหน้าที่ตามที่รัฐธรรมนูญบัญญัติรับรองไว้ของภาคประชาชนหรือภาคประชา

สังคมนั้นยังไม่อาจบังเกิดผลในทางปฏิบัติได้อย่างเป็นรูปธรรม เนื่องจากการใช้สิทธิดังกล่าวนั้น จะต้อง

เป็นไปตามที่กฎหมายบัญญัติไว้ด้วย ดังนั้น เมื่อยังไม่มีบทบัญญัติของกฎหมายที่ออกมารองรับสิทธิ

ดังกล่าวจึงไม่สามารถที่จะอ้างสิทธิของชุมชนหรือเรียกร้องเพื่อให้หน่วยงานของรัฐปฏิบัติหน้าที่ตามที่

รัฐธรรมนูญบัญญัติรับรองไว้ได้ (ค�าวินิจฉัยศาลรัฐธรรมนูญที่ ๓๖/๒๕๔๘)

ปัญหาดังกล่าวได้มีความพยายามที่จะแก้ไขเยียวยาโดยรัฐธรรมนูญแห่งราชอาณาจักร

ไทย พุทธศักราช ๒๕๕๐ โดยบทบัญญัติในหมวด ๓ สิทธิและเสรีภาพของชนชาวไทย ส่วนที่ ๑๒ สิทธิ

ชุมชน นอกจากจะได้มีการขยายสิทธิชุมชนแล้วยังมีเจตนารมณ์ที่จะท�าให้การใช้สิทธิและเสรีภาพของ

ประชาชนมีประสิทธิภาพและมีมาตรการคุ้มครองที่ชัดเจนมากยิ่งขึ้น ด้วยการตัดถ้อยค�าว่า “ทั้งนี้

ตามที่กฎหมายบัญญัติ” ออกจากบทบัญญัติที่เกี่ยวกับสิทธิและเสรีภาพในหลายมาตรา อันส่งผล ท�าให้

สิทธิและเสรีภาพของประชาชนได้เกิดขึ้นทันทีตามรัฐธรรมนูญ

เจตนารมณ์ของรัฐธรรมนูญได้เริ่มเกิดผลบังคับในทางปฏิบัติตามค�าวินิจฉัยศาล

รัฐธรรมนูญที่ ๓/๒๕๕๒ ซึ่งศาลรัฐธรรมนูญได้วินิจฉัยโดยวางบรรทัดฐานไว้ว่าโครงการหรือกิจกรรมที่อาจ

ส่งผลกระทบต่อชุมชนอย่างรุนแรงทั้งทางด้านคุณภาพสิ่งแวดล้อม ทรัพยากรธรรมชาติและสุขภาพของ
ประชาชนจะต้องด�าเนินการตามรัฐธรรมนูญฯ มาตรา ๖๗ วรรคสอง บัญญัติไว้ทันทีตั้งแต่วันที่รัฐธรรมนูญ

มีผลใช้บังคับ โดยไม่ต้องรอให้มีการตรากฎหมายมารองรับสิทธิแต่ประการใด และมีความชัดเจนมาก

ยิ่งขึ้นเมื่อศาลปกครองสูงสุดได้มีค�าสั่งที่ ๕๙๒/๒๕๕๒ (คดีมาบตาพุด) โดยสั่งให้ผู้ถูกฟ้องคดีทั้งแปด

สั่งระงับโครงการหรือกิจกรรม รวม ๖๕ โครงการไว้เป็นการชั่วคราวจนกว่าศาลจะมีค�าพิพากษาหรือ

ค�าสั่งเปลี่ยนแปลงเป็นอย่างอื่นด้วยเหตุที่การด�าเนินโครงการหรือกิจกรรมดังกล่าว ยังไม่มีการด�าเนินการ

ตามรัฐธรรมนูญฯ มาตรา ๖๗ วรรคสอง ให้ครบถ้วนก่อน

๘๒ การมีส่วนร่วมของประชาชนในการก�าหนดแนวเขตที่ดินของรัฐ