Page 182 - รายงานการศึกษาวิจัย เรื่อง การมีส่วนร่วมของประชาชนในการกำหนดแนวเขตที่ดินของรัฐ
P. 182
กำาหนดไว้ในกฎหมายหลายฉบับ แต่ไม่ได้ให้ความสำาคัญกับการมีส่วนร่วมของประชาชน ทำาให้มีความ
ขัดแย้งในเชิงปฏิบัติด้านหลักการปฏิบัติ และด้านสิทธิของประชาชน ประชาชนไม่ได้มีส่วนร่วมในการ
กำาหนดแนวเขตพื้นที่สงวนหวงห้ามของรัฐ ส่งผลให้ซ้อนทับที่ดินทำากินของประชาชน ทำาให้ประชาชน
ไม่ได้รับสิทธิอย่างถูกต้องตามกฎหมาย
การมีส่วนร่วมของประชาชน ซึ่งแบ่งระดับการมีส่วนร่วมเป็น ๕ ขั้น โดยแต่ละขั้นจะเรียงลำาดับ
จากการให้ประชาชนเข้ามามีส่วนร่วมมากที่สุดไปถึงระดับน้อยที่สุด ดังนี้ (๑) การมีส่วนร่วมในระดับ
ให้อำานาจกับประชาชน (๒) การมีส่วนร่วมในระดับสร้างความร่วมมือ (๓) การมีส่วนร่วมในระดับการ
เข้ามีบทบาท (๔) การมีส่วนร่วมในระดับหารือ เป็นลักษณะการให้ประชาชนมีส่วนร่วมในการให้ข้อมูล
ข้อเท็จจริง ความรู้สึก ความคิดเห็นประกอบการตัดสินใจ ดังนั้น ประชาชนจึงมีบทบาทในการให้เฉพาะ
ข้อมูลเท่านั้น ส่วนการตัดสินใจก็เป็นของหน่วยงานทางภาครัฐ (๕) การมีส่วนร่วมในระดับข้อมูลข่าวสาร
ซึ่งเป็นระดับตำ่าสุดของการมีส่วนร่วม บทบาทของประชาชนจะน้อยมากเพราะรัฐจะเป็นเพียงผู้ให้ข้อมูล
กับประชาชนเพียงด้านเดียว และประชาชนไม่มีโอกาสแสดงความคิดเห็น แต่อย่างไรก็ตามการทราบข้อมูล
ข่าวสารก็มีความจำาเป็นต่อการมีส่วนร่วมในระดับที่สูงขึ้น เพราะถ้าประชาชนไม่ทราบข้อมูลที่ครบถ้วน
การตัดสินใจที่สมเหตุสมผลคงไม่เกิดขึ้น
จากการศึกษาถึงสภาพการณ์ด้านการมีส่วนร่วมของภาคประชาชน มีประเด็นปัญหาสำาคัญ
๖ ประการ ได้แก่ (๑) ปัญหาการมีส่วนร่วมของประชาชนแต่เพียงในรูปแบบ (๒) ปัญหาประชาชนยังไม่เข้าใจ
และขาดรูปแบบการมีส่วนร่วมที่ทำาให้ประชาชนเกิดความเป็นพลเมือง (Citizenship) การมีส่วนร่วม
ของประชาชนในองค์กรปกครองส่วนท้องถิ่นในปัจจุบัน โดยมากเป็นการมีส่วนร่วมแบบการรับทราบ
การดำาเนินการขององค์กรปกครองส่วนท้องถิ่น (Inform) ซึ่งนับว่าเป็นการมีส่วนร่วมในระดับที่ตำ่าเกือบ
จะที่สุด (๓) ปัญหาจากมาตรการทางกฎหมายที่ไม่เกื้อหนุนต่อการมีส่วนร่วมของภาคประชาชน (๔)
กฎหมายในปัจจุบัน เกิดขึ้นก่อนที่จะมีการใช้รัฐธรรมนูญ พุทธศักราช ๒๕๔๐ และพุทธศักราช ๒๕๕๐
ทำาให้โครงสร้างไม่เกื้อหนุนให้ประชาชนสามารถเข้าไปมีส่วนร่วมได้เลย (๕) ปัญหาการมีองค์กรที่ทำางาน
ส่งเสริมการมีส่วนร่วมทางการเมืองของประชาชนที่มีจำานวนมากในเชิงปริมาณแต่ขาดคุณภาพ และ
(๖) กฎหมายด้านการมีส่วนร่วม การเข้าถึงข้อมูลข่าวสาร และการกระจายอำานาจ แยกออกจากกัน และ
แยกหน่วยงานในการดูแลรับผิดชอบ
สำาหรับการมีส่วนร่วม การเข้าถึงข้อมูลข่าวสาร และการกระจายอำานาจ มีการดำาเนินงานที่แยก
ออกจากกัน โดยพบว่า ข้อมูลข่าวสารมีสำานักงานคณะกรรมการข้อมูลข่าวสารของราชการ สังกัดสำานัก
นายกรัฐมนตรีเป็นผู้รับผิดชอบ การกระจายอำานาจมีสำานักงานคณะกรรมการกระจายอำานาจให้แก่องค์กร
ปกครองส่วนท้องถิ่น สังกัดสำานักนายกรัฐมนตรีเช่นเดียวกัน การมีส่วนร่วมของประชาชนอยู่ภายใต้
การดูแลของกรมส่งเสริมการปกครองท้องถิ่นที่กำาหนดให้ดำาเนินการ สำาหรับหน่วยงานอื่นๆ ที่กำาหนดไว้
เป็นเพียงการดำาเนินการให้ครบองค์ประกอบเพื่อแก้ไขปัญหาที่เกิดขึ้นเท่านั้น
ในด้านความสำาคัญของการจัดทำาแนวเขต สภาพปัญหาและอุปสรรคในการดำาเนินงานที่เกี่ยวข้อง
กับการจัดทำาแนวเขตที่ดินสงวนหวงห้ามของรัฐ พบว่า การประกาศกำาหนดให้เป็นที่ดินของรัฐแบ่งแยก
ออกตามวัตถุประสงค์หรือนโยบายของรัฐได้เป็น ๒ ประเภท คือ ๑) เป็นพื้นที่ที่รัฐมีวัตถุประสงค์ในการ
สงวนเพื่อการใช้ประโยชน์ร่วมกันในพื้นที่ ทั้งแก่รัฐและแก่ประชาชน และ (๒) เป็นพื้นที่ที่รัฐมีวัตถุประสงค์
ในการสงวนเพื่อการสงวนรักษาทรัพยากรธรรมชาติ
การมีส่วนร่วมของประชาชนในการกำาหนดแนวเขตที่ดินของรัฐ 181
