Page 50 - รายงานการศึกษาบทบาทของภาคประชาสังคมในการคุ้มครองสิทธิพลเมืองและสิทธิทางการเมือง
P. 50
48 รายงานการศึกษา บทบาทของภาคประชาสังคมในการคุ้มครองสิทธิพลเมืองและสิทธิทางการเมือง
ยุครัฐเข้มแข็ง ประชานิยม (๒๕๔๐ - ๒๕๔๙)
ในปี ๒๕๔๐ เป็นจุดเปลี่ยนการเมืองและเศรษฐกิจครั้งใหญ่ คือ เกิดวิกฤติเศรษฐกิจ
ปี ๒๕๔๐ ที่กระทบต่อประชาชนทุกระดับ โดยเฉพาะคนยากจนในชนบท และเกิดรัฐธรรมนูญปี ๒๕๔๐
ที่สร้างให้เกิดรัฐบาลที่เข้มแข็งพร้อมกับการรับรองสิทธิประชาชนในรูปแบบต่างๆ รวมทั้งสิทธิชุมชน
และมีองค์กรอิสระเพื่อการตรวจสอบ ถ่วงดุลรัฐ
การปรับโครงสร้างเศรษฐกิจในช่วงวิกฤติโดย กองทุนการเงินระหว่างประเทศ (IMF)
ได้สร้างแรงตึงเครียดให้กับภาคสังคมอย่างมาก โดยเฉพาะนโยบายการเปิดการค้าเสรี การแปรรูป
กิจการและทรัพยากรสาธารณะให้เป็นของเอกชน และอื่นๆ ในห้วงเวลาดังกล่าว ทำาให้ขบวนการ
องค์กรพัฒนาเอกชนได้เห็นว่าอำานาจที่กระทบต่อฐานทรัพยากรและละเมิดสิทธิประชาชนไม่ได้มี
แต่รัฐ แต่ยังทุนข้ามชาติที่เข้ามาในหลากหลายรูป กระแสความตื่นตัวเรื่องโลกาภิวัตน์ในแง่ผลกระทบ
จึงเกิดสูงมาก
ขบวนการฐานทรัพยากร เกษตร และอื่นๆ จึงร่วมมือกันเคลื่อนไหว เช่น ตรวจสอบผลก
ระทบจากข้อตกลงของการประชุมสหประชาชาติว่าด้วยการค้าและการพัฒนา (UNCTAD) ในปี ๒๕๔๒
คัดค้านการแปรรูปทรัพยากรสาธารณะตามเงื่อนไขปรับโครงสร้างเศรษฐกิจของธนาคารพัฒนาเอเชีย
(ADB) ในปี ๒๕๔๓
ในด้านความสัมพันธ์กับรัฐ เมื่อเกิดรัฐบาล พ.ต.ต. ทักษิณ ชินวัตร ในปี ๒๕๔๓ รัฐบาล
ได้ตอบรับข้อเสนอขององค์กรพัฒนาเอกชนหลายประการในระยะแรก เช่น การผลักดันร่างพรบ.
ป่าชุมชน ในรัฐสภา และอื่นๆ นอกจากนี้ การเกิดขึ้นขององค์กรอิสระ เช่น สภาที่ปรึกษาเศรษฐกิจและ
สังคมแห่งชาติ ปี ๒๕๔๓ คณะกรรมการสิทธิมนุษยชนแห่งชาติ ปี ๒๕๔๔ ก็ได้สร้างพื้นที่ให้กับองค์กร
พัฒนาเอกชนในการตรวจสอบนโยบายและโครงการของรัฐ
จุดเปลี่ยนสำาคัญอยู่ที่ ปี ๒๕๔๕ เมื่อรัฐบาลตัดสินใจเดินหน้าโครงการท่อก๊าซไทย-
มาเลเซีย โดยไม่ฟังเสียงคัดค้านจากองค์กรพัฒนาเอกชน และเกิดเหตุปะทะระหว่างชาวบ้านที่มา
ชุมนุมกับเจ้าหน้าที่รัฐ ในอีกด้านหนึ่ง รัฐบาลก็ตัดสินใจที่จะเลือกข้างตามการไฟฟ้าฝ่ายผลิตแห่ง
ประเทศไทย (กฟผ.) ให้ปิดเขื่อนปากมูล และเกิดเหตุปะทะระหว่างชาวบ้านกับเจ้าหน้าที่รัฐขึ้น ส่วน
ร่างพรบ.ป่าชุมชน รัฐบาลก็ไม่สนใจที่จะผลักดัน ซึ่งร่าง พ.ร.บ. ก็ตกไปในท้ายที่สุด (ในปี ๒๕๕๑ เมื่อ
ศาลรัฐธรรมนูญตัดสินใจว่า การพิจารณาของรัฐสภาที่ให้ผ่านร่างกฎหมายนั้นไม่ครบองค์ประชุม)
และที่สำาคัญยิ่งกว่านั้น ก็คือ รัฐบาลทักษิณตัดสินใจดำาเนินการแปรรูปรัฐสาหกิจที่ถือครองทรัพยากร
สาธารณะต่างๆ เช่น การปิโตรเลียมแห่งประเทศไทย (ปตท.) กฟผ. และอื่นๆ ทำาให้ความสัมพันธ์
ระหว่างองค์กรพัฒนาเอกชนกับรัฐบาลถึงจุดแตกหัก และร่วมขับไล่รัฐบาลในเวลาต่อมา
แต่กระนั้นก็ตาม ในยุคนี้ก็ได้เกิดการเคลื่อนไหวของขบวนการฐานทรัพยากรทั้ง
ขบวนการเดิม และขบวนการใหม่ๆ เกิดขึ้น ในปี ๒๕๔๔ ชาวบ้านจังหวัดอุดรธานีที่ได้รับผลกระทบ
