Page 49 - รายงานการศึกษาบทบาทของภาคประชาสังคมในการคุ้มครองสิทธิพลเมืองและสิทธิทางการเมือง
P. 49
รายงานการศึกษา บทบาทของภาคประชาสังคมในการคุ้มครองสิทธิพลเมืองและสิทธิทางการเมือง 47
เนื่องจากมีบางประเด็นของอนุสัญญาฯ ที่มีปัญหา โดยเฉพาะการเปิดทางให้กลุ่มทุนข้ามชาติเข้าถึง
และผูกขาดทรัพยากรพันธุกรรมของท้องถิ่นอันเป็นฐานสำาคัญของระบบเกษตรได้ เครือข่ายเกษตร
ทางเลือกจึงร่วมกับภาคีต่างๆ ก่อรูปเป็น “คณะทำางานสิทธิภูมิปัญญาไทย” (ต่อมาภายหลังได้พัฒนา
เป็นมูลนิธิชีววิถี) ในปี ๒๕๓๘ เพื่อตรวจสอบปัญหาข้อตกลงระหว่างประเทศที่ละเมิดสิทธิเกษตรกร
ด้านพันธุกรรม และได้ตรวจสอบข้อตกลงการเกษตร และทรัพย์สินทางปัญญาขององค์กรการค้าโลก
(WTO) (จนต่อมาร่วมกับเครือข่ายผู้บริโภคและอื่นๆ สร้างเป็นกลุ่มติดตามตรวจสอบข้อตกลง
การค้าเสรี (FTA Watch) ในปี ๒๕๔๗
พร้อมกันนั้นยังได้ร่วมกับภาคีด้านต่างๆ ผลักดันพระราชบัญญัติพันธุ์พืช และพระราช
บัญญัติภูมิปัญญาการแพทย์แผนไทย จนสำาเร็จ ในปี ๒๕๔๒ ในอีกด้านหนึ่งเครือข่ายเกษตรกรรม
ทางเลือกยังเข้าร่วมกับสมัชชาคนจน ในปี ๒๕๓๙ ผลักดันให้รัฐสนับสนุนงบประมาณจัดทำาโครงการ
นำาร่องเกษตรทางเลือกแก่เกษตรกรในภูมิภาคต่างๆ
ทิศทางการขับเคลื่อนนโยบายของขบวนการทรัพยากรและเกษตรได้มาบรรจบกัน
ในพื้นที่การเคลื่อนไหวร่วม คือ สมัชชาคนจน ซึ่งกลายเป็นศูนย์กลางที่ดึงดูดเอานักวิชาการ
นักเคลื่อนไหวทางสังคม นักผลักดันนโยบายจากภาคองค์กรพัฒนาเอกชนมาร่วมกับเครือข่ายชาวบ้าน
ผลักดันนโยบายต่อรัฐ นอกจากนี้ในอีกระนาบหนึ่ง องค์กรพัฒนาเอกชนนาโดย กป.อพช. ก็ได้มี
บทบาทสำาคัญในการผลักดันแผนพัฒนาเศรษฐกิจและสังคมแห่งชาติ ฉบับที่ ๘ (๒๕๔๐ - ๒๕๔๕)
และร่วมผลักดันแนวคิดสิทธิชุมชนต่อฐานทรัพยากรไว้ในรัฐธรรมนูญ ๒๕๔๐ ในมาตรา ๔๖ ๕๖
กล่าวโดยสรุป ในช่วงนี้เป็นช่วงขยายตัวเศรษฐกิจทุนนิยมอุตสาหกรรมเพื่อการส่งออก
ผลของการเร่งรัดการใช้ทรัพยากรเพื่อการผลิตส่งออกในบริบทของการก้าวสู่ทุนนิยมเสรีอย่างเต็มตัว
ในยุคนี้ ทำาให้เกิดความขัดแย้งด้านทรัพยากรระหว่างรัฐกับประชาชนมากยิ่งขึ้น องค์กรพัฒนาเอกชน
ที่ทำางานสนับสนุนชาวบ้านเริ่มเห็นปัญหาของการพัฒนากระแสหลัก จากที่เคยทำางานเป็นส่วนเติมเต็ม
ของรัฐ ก็ได้พัฒนาแนวทางเลือกต่างๆ ที่เน้นไปที่การสร้างความเข้มแข็งของชุมชน พร้อมไปกับติดตาม
ตรวจสอบคัดค้านนโยบาย โครงการพัฒนาที่ส่งผลกระทบต่อสิ่งแวดล้อมและประชาชน โดยมี
รูปธรรมคือ มีข้อเสนอทางนโยบาย กฎหมายในลักษณะคู่ขนานกับกฎหมายรัฐ เช่น พ.ร.บ.ป่าชุมชน และ
ผลักดันแผนฯ ๘ และรัฐธรรมนูญ ๒๕๔๐ ในมาตราสิทธิชุมชน โดยทั้งนี้ได้เกิดขบวนการประชาชน
ขนาดใหญ่ คือ สมัชชาคนจน โดยมีองค์กรพัฒนาเอกชนเข้าไปเป็นที่ปรึกษา และพัฒนายุทธวิธี
“การเมืองบนท้องถนน”
