Page 45 - รายงานการศึกษาบทบาทของภาคประชาสังคมในการคุ้มครองสิทธิพลเมืองและสิทธิทางการเมือง
P. 45
รายงานการศึกษา บทบาทของภาคประชาสังคมในการคุ้มครองสิทธิพลเมืองและสิทธิทางการเมือง 43
ยุคเติบโตประชาธิปไตยและทุนนิยมหลัง ๑๔ ตุลาคม ๒๕๑๖
เหตุการณ์ ๑๔ ตุลาคม ๑๖ นับเป็นจุดเปลี่ยนทั้งในเชิงกระแสการเมืองประชาธิปไตย
การก่อรูปขบวนการประชาสังคม และความสนใจปัญหาความไม่เป็นธรรมทางสังคมที่ให้น้ำาหนัก
ไปที่ภาคชนบท และแรงงานในภาคอุตสาหกรรมฐานะพื้นที่ที่ไม่ได้รับความเป็นธรรม ทั้งโดยก่อน
หน้านี้ก็ได้มีการก่อตั้งองค์กรพัฒนาเอกชนที่สำาคัญ ก็คือ มูลนิธิบูรณะชนบทแห่งประเทศไทย (บชท.)
โดยอาจารย์ป๋วย อึ้งภากรณ์ จึงทำาให้เกิดกระแสการทำางานพัฒนาชนบทโดยภาคประชาสังคมซึ่งก็คือ
องค์กรพัฒนาเอกชน
กระแสการตื่นตัวทางการเมืองที่เล็งเข็มทิศไปที่ชนบท ก่อให้เกิดการรวมตัวของชาวนา
ชาวรไร่ที่ประสบปัญหาที่ดิน ก่อตัวเป็นสหพันธ์ชาวนาชาวไร่แห่งประเทศไทยในปี ๒๕๑๗ เพื่อ
เรียกร้องปัญหาชาวนา โดยมีปัญหาที่ดินเป็นปัญหาสำาคัญ แรงผลักดันดังกล่าวทำาให้รัฐบาลสัญญา
ธรรมศักดิ์ ออกพระราชบัญญัติปฏิรูปที่ดินเพื่อเกษตรกรรม และพระราชบัญญัติควบคุมค่าเช่านา
ปี ๒๕๑๘ พร้อมกัน นับได้ว่าสหพันธ์ชาวนาชาวไร่ฯ เป็นขบวนการมวลชนรากหญ้าแรกสุดที่ผลักดัน
ในเรื่องการจัดสรรทรัพยากรระดับนโยบาย แต่เมื่อเกิดการเปลี่ยนแปลงทางการเมืองหลังเหตุการณ์
๖ ตุลาคม ๒๕๑๙ กลุ่มอนุรักษ์นิยมมีบทบาทนำา ทำาให้ภาคประชาสังคมหดตัวลง กลุ่มเคลื่อนไหว
ด้านทรัพยากร อย่างสหพันธ์ชาวนาชาวไร่ฯ ก็ยุติบทบาทลงโดยปริยาย
ในด้านองค์กรพัฒนาเอกชน หลังจากนโยบาย ๖๖/๒๓ ที่เปิดโอกาสให้นักศึกษา
ปัญญาชนที่หนีรัฐเข้าป่าไปร่วมกับพรรคคอมมิวนิสต์กลับมาเป็นผู้ร่วมพัฒนาชาติไทย องค์กรพัฒนา
เอกชนที่ทำางานในชนบทก็ขยายตัวมากขึ้น โดยในช่วงดังกล่าวใด้รับเงินสนับสนุนจากหน่วยงาน
การพัฒนาจากต่างประเทศที่เข้ามาในบรรยากาศสงครามเย็น โดยมุ่งหวังส่งเสริมการพัฒนา อุดรอยรั่ว
ช่องโหว่ที่รัฐไปไม่ถึง ในอีกทางหนึ่งเพื่อไม่ให้ขบวนการคอมมิวนิสต์ในอินโดจีนแผ่มาครอบคลุมไทยได้
องค์กรพัฒนาเอกชนในช่วงนั้นทำางานจากปัญหาพื้นฐานของชุมชน ไมได้เจาะจงเป็นประเด็น และยัง
ไม่ได้มีบทบาทวิพากษ์วิจารณ์นโยบายกระแสหลัก หรือมีบทบาทเสนอทิศทางการพัฒนาทางเลือก
แต่อย่างใด
กล่าวโดยสรุป ยุคนี้รัฐเร่งรัฐพัฒนาโครงสร้างพื้นฐาน และนำาเข้าเทคโนโลยีใหม่เพื่อ
ปฏิรูประบบการใช้ทรัพยากรและการผลิตให้เข้มข้นขึ้น พร้อมกับตั้งหน่วยงานส่งเสริมนวตกรรมใหม่
ให้เป็นที่ยอมรับแก่ประชาชน จุดเปลี่ยนอยู่ที่วิกฤติการณ์น้ำามันของโลก ในปี ๒๕๑๘ และความขัดแย้ง
ทางการเมืองในยุคสงครามเย็น เกิดแรงสนับสนุนให้รัฐไทยเปลี่ยนนโยบายจากการผลิตเพื่อทดแทน
การนำาเข้ามาเป็นการผลิตเพื่อส่งออก โดยมีต่างประเทศ คือ ญี่ปุ่นที่เกิดวิกฤติการเงินจนต้องย้าย
ฐานการผลิตมาประเทศไทย องค์กรพัฒนาเอกชนเริ่มเกิดขึ้นในยุคนี้โดยนักศึกษา ปัญญาชนที่สนใจ
ปัญหาชนบทแต่การทำางานขององค์กรพัฒนาเอกชนยังเป็นการเติมเต็มส่วนที่การพัฒนาของรัฐไป
ไม่ถึง หรือเป็นส่วนขยายของรัฐ ยังไม่ได้พัฒนาเป้าหมายหรือแนวทางที่แตกต่างหรือขัดแย้งกับรัฐ
และทุนนิยมเท่าใดนัก
