Page 25 - รายงานฉบับสมบูรณ์ โครงการวิจัยเรื่อง รูปแบบ แนวทาง และมาตรการในการบริหารจัดการทรัพยากรน้ำ

หน้ า | ๑๑

บุคคลซึ่งรวมกันเป็นชุมชน ชุมชนท้องถิ่น หรือชุมชนท้องถิ่นดั้งเดิม ย่อมมีสิทธิอนุรักษ์ฟื้นฟู จารีต

ประเพณี ภูมิปัญญาท้องถิ่น ศิลปะหรือวัฒนธรรมอันดี ของท้องถิ่นและของชาติ และมีส่วนร่วมในการจัดการ
บํารุงรักษา และการใช้ประโยชน์จากทรัพยากรธรรมชาติ และสิ่งแวดล้อมอย่างสมดุลและยั่งยืน

ในรัฐธรรมนูญแห่งราชอาณาจักรไทย ฉบับพุทธศักราช ๒๕๕๐ มาตรา ๖๖ ได้ขยายความ

“สิทธิของชุมชน ในการมีส่วนร่วมในการอนุรักษ์ บํารุงรักษา และใช้ประโยชน์จาก
ทรัพยากรธรรมชาติ ความหลากหลายทางชีวภาพ และในการคุ้มครองส่งเสริม และรักษาคุณภาพสิ่งแวดล้อม

เพื่อให้ดํารงชีพอยู่ได้อย่างปกติต่อเนื่องในสิ่งแวดล้อมที่จะไม่ก่อให้เกิดอันตรายต่อสุขภาพอนามัย สวัสดิภาพ หรือ

คุณภาพของชีวิตตนย่อมได้รับความคุ้มครอง”

“การดําเนินโครงการหรือกิจกรรม ที่อาจก่อให้เกิด ผลกระทบที่รุนแรง ต่อคุณภาพสิ่งแวดล้อมหรือ
ทรัพยากรธรรมชาติ จะกระทํามิได้ เว้นแต่ได้ศึกษาประเมินผลกระทบต่อคุณภาพสิ่งแวดล้อม และจัดให้มี

กระบวนการรับฟังความคิดเห็นของประชาชนและผู้มีส่วนได้ส่วนเสียก่อน รวมทั้งได้องค์กรอิสระซึ่งประกอบด้วย

ผู้แทนองค์กรเอกชนด้านสิ่งแวดล้อม และผู้แทนสถาบันอุดมศึกษาที่จัดการด้านการศึกษาด้านสิ่งแวดล้อมและ
ทรัพยากรธรรมชาติ ให้ความเห็นประกอบก่อนการดําเนินการดังกล่าว”

นอกจากนั้น ในรัฐธรรมนูญ ฉบับปี ๒๕๔๐ และ ๒๕๕๐ ยังให้สิทธิชุมชน ในการ ฟ้องร้องหน่วย
ราชการ หน่วยงานของรัฐ รัฐวิสาหกิจ ราชการส่วนท้องถิ่น หรือองค์กรอื่นของรัฐที่เป็นนิติบุคคลเพื่อให้ปฏิบัติตาม

ญัตตินี้ ย่อมได้รับความคุ้มครอง

จะเห็นได้ว่า รัฐธรรมนูญฯทั้ง ๒ ฉบับ ได้ให้ความสําคัญกับสิทธิชุมชน ในการ มีส่วนร่วมในการ

จัดการทรัพยากรธรรมชาติ เพื่อประโยชน์ที่ยั่งยืนของชุมชนท้องถิ่น และจากรัฐธรรมนูญ ฉบับปี ๒๕๔๐ มาตรา

๑๙๙-๒๐๐ ได้ก่อให้เกิด คณะกรรมการสิทธิมนุษยชนแห่งชาติเพื่อทําหน้าที่ เป็นองค์กรในการตรวจสอบกรณีการ
ละเมิดสิทธิมนุษยชน จัดทํารายงานผลการตรวจสอบและส่งให้หน่วยงานที่เกี่ยวข้องดําเนินการ (จรัญ, ๒๕๔๕)

แต่โจทย์สําคัญก็คือ ทําอย่างไร จึงจะเกิดความเข้าใจ ร่วมกัน ทั้งภาครัฐและภาคประชาชนในเรื่อง

สิทธิชุมชนท้องถิ่น เพราะจากปรากฏการณ์ที่เป็นหลักฐานเชิงประจักษ์ ที่เห็นอยู่ล่าสุดคือกรณี ชุมชนในจังหวัด

ระยอง ฟ้องศาลปกครองให้คุ้มครองและโรงงานต่าง ๆ ที่ยังไม่ปฏิบัติตามหลักการของรัฐธรรมนูญ ปี ๒๕๕๐
ระงับการก่อสร้างไว้ก่อน จนกว่าจะได้ปฏิบัติตามบทบัญญัติในรัฐธรรมนูญให้ครบถ้วน นี่เป็นปรากฏการณ์ที่ชุมชน

ใช้สิทธิตามรัฐธรรมนูญในการต่อสู้กับการคุกคามด้านสิ่งแวดล้อมและคุณภาพชีวิตของพวกเขา

ความขัดแย้งเรื่องการบริหารจัดการทรัพยากรน้ํา

ความขัดแย้งเกี่ยวกับทรัพยากรน้ํา ไม่ได้เป็นปรากฏการณ์ใหม่ในสังคมไทย ในช่วง ๓๐-๔๐ ปี ที่ผ่าน

มาเศรษฐกิจของประเทศไทยขยายตัวอย่างต่อเนื่อง เกิดการขยายตัวของเมืองใหญ่ การขยายตัวของภาค

เกษตรกรรม ภาคอุตสาหกรรม และภาคบริการต่าง ๆ ทําให้ปริมาณความต้องการใช้น้ําเพิ่มขึ้นอย่างรวดเร็ว ทําให้
เกิดการขาดแคลนน้ําในช่วงฤดูแล้ง ทั้งในเมืองและชนบทต่อเนื่องกันเกือบทุกปี การศึกษาของไพบูลย์ จุใจล้ํา

(๒๕๓๘) จําแนกลักษณะความขัดแย้งออกเป็น ๓ ลักษณะ คือ ๑) ความขัดแย้งเรื่องปริมาณน้ําไม่เพียงพอ หรือ

รายงานฉบับสมบูรณ์ “โครงการวิจัยเรื่อง รูปแบบ แนวทาง และมาตรการในการบริหารจัดการทรัพยากรน้ํา”