Page 43 - รายงานฉบับสมบูรณ์โครงการวิจัยเรื่อง ความสัมพันธ์ระหว่างสิทธิมนุษยชนและสิ่งแวดล้อมเพื่อการคุ้มครองสิทธิมนุษยชนที่เกี่ยวกับสิ่งแวดล้อมอย่างยั่งยืน

P a ge | 31

ทั้งนี้ แมสิทธิเชิงกระบวนการจะเปนสิทธิคนละประเภทกับสิทธิเชิงเนื้อหา แตสิทธิเชิงกระบวนการก็

เปนเครื่องมือสําคัญในการขับเคลื่อนเพื่อนําไปสูสิทธิเชิงเนื้อหา การที่ปฏิญญาริโอไดมีการกลาวถึงสิทธิเชิง
กระบวนการไวอยางชัดเจนเชนนี้แสดงใหเห็นถึงพัฒนาการในระดับสากลของสิทธิเกี่ยวกับสิ่งแวดลอม และ

สิทธิเชิงกระบวนการเหลานี้ยังมีลักษณะเดียวกันกับสิทธิมนุษยชนเชิงกระบวนการดวย

นอกจากนี้ ประเด็นของสิทธิเกี่ยวกับสิ่งแวดลอมที่ปฏิญญาริโอไดมีเพิ่มเติมขึ้นมาจากปฏิญญา

สตอกโฮลม ไดแก สิทธิของชนพื้นเมืองและชุมชนทองถิ่นในการจัดการและพัฒนาสิ่งแวดลอมซึ่งไดถูกกลาวถึง
ใน Principle 22 อันแสดงใหเห็นถึงการตระหนักในความสัมพันธใกลชิดระหวางชนพื้นเมืองและธรรมชาติ ทั้ง

ยังตระหนักถึงความสําคัญของภูมิปญญาและธรรมเนียมปฏิบัติของชนพื้นเมืองเกี่ยวกับสิ่งแวดลอมดวย

กลาวโดยสรุป ปฏิญญาริโอยังไมไดมีการรับรองสิทธิในสิ่งแวดลอมไวโดยตรง และยังไมมีการกลาวถึง
สิทธิเกี่ยวกับสิ่งแวดลอมในฐานะเปนสิทธิมนุษยชน แตจะเปนการตระหนักถึงความสัมพันธระหวางสิ่งแวดลอม

และมนุษย ไมวาจะเปนมนุษยในยุคปจจุบันหรือชนรุนหลัง ตลอดจนตระหนักถึงบทบาทของชนพื้นเมืองและ
ชุมชนทองถิ่นซึ่งมีวิถีชีวิตและวัฒนธรรมใกลชิดกับสิ่งแวดลอมดวย นอกจากนี้ ปฏิญญาริโอยังไดมีการกลาวถึง

สิทธิเกี่ยวกับสิ่งแวดลอมเชิงกระบวนการไวอยางชัดแจง อันเปนสิทธิที่มีบทบาทในการขับเคลื่อนไปสูสิทธิ

เกี่ยวกับสิ่งแวดลอมเชิงเนื้อหาตอไป

2.1.3 บทบาทของตราสาร Soft Law ดานสิ่งแวดลอม ตอพัฒนาการทางแนวคิดในการคุมครองสิทธิ

มนุษยชนที่เกี่ยวกับสิ่งแวดลอม

ภายหลังสงครามโลกครั้งที่สองไดยุติลง ประเทศทั้งหลายตางไดรับผลกระทบจากสงครามและเริ่ม

ตระหนักถึงความสําคัญของการคุมครองสิทธิมนุษยชน นํามาสูการรับรองปฏิญญาสากลวาดวยสิทธิมนุษยชน

หรือ Universal Declaration of Human Rights (UDHR) ในป ค.ศ. 1948

ในยุคนั้น เปาหมายหลักของการคุมครองสิทธิมนุษยชนคือมนุษย ประเด็นการคุมครองสิ่งแวดลอมยัง

ไมถูกกลาวถึงในบริบทของการคุมครองสิทธิมนุษยชนแตอยางใด จนกระทั่งเมื่อมีการจัดทําปฏิญญา

สตอกโฮลมในป ค.ศ. 1972 การคุมครองสิ่งแวดลอมจึงเริ่มปรากฏอยางเดนชัดในตราสาร Soft Law ระหวาง
19
ประเทศ

ทั้งนี้ ถึงแมสถานะของ ตราสาร Soft Law จะไมมีผลผูกพันรัฐใด แตปฏิญญาสตอกโฮลมและปฏิญญา

ริโอก็มีบทบาทสําคัญอยางมากตอพัฒนาการในการคุมครองสิทธิมนุษยชนที่เกี่ยวกับสิ่งแวดลอม ทั้งในระดับ

19 Sumudu Atapattu, The Right to a Healthy Ife or the Right to Die Polluted?: The Emergence of a
Human Right to a Healthy Environment Under International Law, 16 Tul. Envtl. L.J. 65 (2002-2003), at 67-
68.