Page 283 - รายงานฉบับสมบูรณ์โครงการวิจัยเรื่อง ความสัมพันธ์ระหว่างสิทธิมนุษยชนและสิ่งแวดล้อมเพื่อการคุ้มครองสิทธิมนุษยชนที่เกี่ยวกับสิ่งแวดล้อมอย่างยั่งยืน

P a ge | 233

สิทธิเชิงกระบวนการเปนสิทธิที่มีความเขมขนนอยกวาสิทธิเชิงเนื้อหา ไมสามารถยืนยันสิ่งที่มีคุณคาสูง

อยางเชนสิ่งแวดลอมที่ดีไดอยางชัดเจนดวยตัวเอง หากแตเปนเพียงการเปดโอกาสใหมีการนําไปสูสิ่งแวดลอมที่
ดีอีกทอดหนึ่ง นอกจากนี้ โอกาสดังกลาวยังตองขึ้นอยูกับปจจัยทางการเมือง เวลา ความพยายาม และ

คาใชจายในการที่จะอํานวยการใหสิ่งแวดลอมที่ดีเกิดขึ้นได หากพิจารณาในทางปฏิบัติแลว การบังคับใชสิทธิ

เชิงกระบวนการสามารถทําไดงายกวาสิทธิเชิงเนื้อหา อยางไรก็ตาม ในหลายประเทศไดเขียนทั้งสิทธิเชิงเนื้อหา

ควบคูไปกับสิทธิเชิงกระบวนการไวในรัฐธรรมนูญ เพื่อเปนการเสริมกันและกันมากกวาเปนการทดแทนกัน

สิทธิเชิงกระบวนการ กอใหเกิดกระบวนการที่เปนกลุมเดียวกัน ไดแก กระบวนการในการเขาถึง

ขอมูลขาวสาร กระบวนการในการมีสวนรวมสาธารณะในการตัดสินใจ และกระบวนการในการเขาถึงความ
ยุติธรรมในคดีสิ่งแวดลอม การมีกระบวนการที่เพิ่มมากขึ้นดังกลาว มองในแงบวกถือวาเปนการสรางประชา

สังคมที่มีสวนรวมและสรางเสริมความเปนประชาธิปไตยทั้งในเรื่องสิ่งแวดลอมและเรื่องอื่น แตถามองในแงลบ

อาจกลาวไดวา ยิ่งมีกระบวนการมากเทาไร ก็ยิ่งตองใชเวลา ความพยายาม และทรัพยากรในการจัด

กระบวนการเหลานั้นมากขึ้นเทานั้น

3) การเขียนในรูปแบบของหนาที่ของประชาชนในการปกปองสิ่งแวดลอม

ในการบัญญัติเรื่องสิ่งแวดลอมไวในรัฐธรรมนูญนั้น รูปแบบหนึ่งที่นิยมเขียน คือ การกําหนดไววา

ใหเปนหนาที่ของประชาชนในการปกปองสิ่งแวดลอม จากตัวอยางที่นํามาศึกษา ประเทศที่เขียนในรูปแบบของ

หนาที่ของประชาชนในการปกปองสิ่งแวดลอมมักจะรับรองไววาใหเปนสิทธิเชิงเนื้อหาดวย จึงมีลักษณะเปน

การเขียนเรื่อง “สิทธิ” ควบคูกับ “หนาที่” นั่นเอง ดังจะเห็นไดจากกรณีภูมิภาคยุโรป ไดแก สเปน ตุรกี

สโลวะเกีย ฟนแลนด โครเอเชีย กรณีภูมิภาคอเมริกา ไดแก บราซิล อารเจนตินา กรณีภูมิภาคแอฟริกา ไดแก
เบนิน โมแซมบิก เบอรคินาฟาโซ มาลี คองโก แองโกลา แอฟริกาใต ไนเจอร นอกจากนั้น มีบางประเทศที่

กําหนดไววาใหหนาที่ในการปกปองสิ่งแวดลอม เปนทั้ง “หนาที่ของประชาชน” และ “หนาที่ของรัฐ” ดวย

จากตัวอยางที่นํามาศึกษา กรณีภูมิภาคยุโรป ไดแก ตุรกี กรณีภูมิภาคอเมริกา ไดแก บราซิล กรณีภูมิภาค

แอฟริกา ไดแก มาลี คองโก ไนเจอร ขอสังเกต คือ มีอยู 5 ประเทศที่มีรัฐธรรมนูญกําหนดใหเปนหนาที่ของ

ประชาชนในการปกปองสิ่งแวดลอม โดยไมไดกําหนดใหเปนสิทธิเชิงเนื้อหา และไมไดกําหนดใหเปนหนาที่ของ

รัฐในการปกปองสิ่งแวดลอมดวยแตอยางใด ประเทศดังกลาว ไดแก แอลจีเรีย เอสโทเนีย ลาว ปาปวนิวกินี

สาธารณรัฐอาหรับซีเรีย และวานูอาตู

4) การเขียนในรูปแบบของหนาที่ของรัฐในการปกปองสิ่งแวดลอม

รูปแบบหนึ่งที่นิยมบัญญัติเรื่องสิ่งแวดลอมไวในรัฐธรรมนูญ คือ การกําหนดไววาใหเปนหนาที่ของ

รัฐในการปกปองสิ่งแวดลอม จากตัวอยางที่นํามาศึกษา กรณีของยุโรปมี 3 ประเทศ ที่มีรัฐธรรมนูญกําหนดให