Page 193 - รายงานการศึกษาวิจัย เรื่อง การมีส่วนร่วมของประชาชนในการกำหนดแนวเขตที่ดินของรัฐ
P. 193
แต่ในการดำาเนินงานของหน่วยงานของรัฐที่ผ่านมา มีแต่ต้องการอพยพโยกย้ายประชาชน
แห่งท้องที่นั้นเพียงอย่างเดียว ไม่แก้ไขโดยวิธีอื่น ทำาให้ขาดการมีส่วนร่วมของประชาชนในการอนุรักษ์
ทรัพยากรธรรมชาติในพื้นที่ที่มีผลกระทบกับระบบนิเวศ
5.7 กระบวนการยุติธรรมกับการก�าหนดแนวเขตที่ดินของรัฐ
การกำาหนดแนวเขตที่ดินของรัฐที่เกิดการทับซ้อนที่ดินของประชาชนและทำาให้ประชาชนเหล่านั้น
เป็นผู้ที่ผิดกฎหมาย ถูกจับกุมดำาเนินคดีตามที่กฎหมายกำาหนด
ในประเด็นนี้พบว่า กระบวนการดำาเนินการตามกฎหมายกับผู้ที่มีความผิดฐานเข้าใช้ประโยชน์ใน
ที่ดินสงวนหวงห้ามของรัฐได้สร้างความเดือดร้อนให้กับผู้ยากจน โดยพบว่ามีความไม่เป็นธรรมเกิดขึ้นใน
๒ ประการ คือ
(๑) ความไม่เสมอภาค มีการเลือกปฏิบัติ จากการที่มีการปล่อยปละละเลยต่อผู้กระทำาความผิด
มีการดำาเนินการทางคดีกับผู้ด้อยโอกาสและยากจนมากกว่านายทุนหรือผู้มีอิทธิพล
โดยในประเด็นความไม่เสมอภาค มีการเลือกปฏิบัติ พบว่า ตั้งแต่ขั้นตอนการจับกุม สอบสวน
ส่งอัยการฟ้องคดี และการพิจารณาพิพากษาตัดสินของศาล เนื่องจากความรู้เรื่องประวัติของพื้นที่ วิถีชีวิต
ของประชาชนในพื้นที่ ส่งผลให้ความเชี่ยวชาญของผู้ที่อยู่ในกระบวนการยุติธรรมแตกต่างกัน ทั้งในด้าน
ทัศนคติและการนำาตัวบทกฎหมายมาใช้บังคับ ทั้งยังมีการเลือกปฏิบัติ โดยหากเป็นนายทุนหรือผู้มีอิทธิพล
หรือนักการเมือง มักจะมีการมองไม่เห็นในการกระทำานั้น หรือไม่เร่งรัดทำาให้ล่าช้า และผู้พิจารณาใน
ขั้นตอนต่างๆ ที่กล่าวมาจนถึงการพิพากษาของศาล ก็เชื่อในข้อมูลของหน่วยงานราชการภาครัฐเป็นหลัก
ก่อให้เกิดความไม่เป็นธรรมกับประชาชนผู้ยากจน
(๒) การเข้าถึงกระบวนการยุติธรรมใช้ระยะเวลานาน ผู้ยากจนไม่มีเงินประกันตัวและต่อสู้คดี
ด้านการต่อสู้คดีของประชาชน พบว่า จากการใช้ระยะเวลาดำาเนินการเป็นเวลานานตั้งแต่ขั้นตอน
การจับกุม การสอบสวน การฟ้องคดี และการพิจารณาพิพากษาคดีในชั้นศาล ประชาชนต้องมีค่าใช้จ่าย
ในการดำาเนินการ ตั้งแต่ค่าเดินทางและการใช้หลักทรัพย์ประกันตัว ซึ่งกระทบกับประชาชนที่ถูก
ดำาเนินคดีทั้งสิ้น บางรายต้องถูกจำาคุกเพราะไม่มีหลักทรัพย์คำ้าประกัน ถึงแม้ว่าในปัจจุบันหน่วยงานที่
เกี่ยวข้องในด้านนี้จะมีการให้ความช่วยเหลือ แต่ประชาชนผู้ถูกดำาเนินคดีก็ไม่ทราบข้อมูลที่จะเดินทางไป
ประสานให้มาเป็นที่พึ่งได้ และไม่มีกระบวนการยุติธรรมที่กำาหนดไว้โดยเป็นการเฉพาะ เช่น ในเรื่อง
หลักทรัพย์คำ้าประกัน และกระบวนการพิจารณาคดีที่รวดเร็วและเข้าใจผู้ยากจน
5.8 ปัญหาแนวเขตที่ดินของรัฐ
เจตนารมณ์ของรัฐธรรมนูญได้เริ่มเกิดผลบังคับในทางปฏิบัติตามคำาวินิจฉัยศาลรัฐธรรมนูญ
ที่ ๓/๒๕๕๒ ซึ่งศาลรัฐธรรมนูญได้วินิจฉัยโดยวางบรรทัดฐานไว้ว่า โครงการหรือกิจกรรมที่อาจส่ง
ผลกระทบต่อชุมชนอย่างรุนแรง ทั้งทางด้านคุณภาพสิ่งแวดล้อม ทรัพยากรธรรมชาติและสุขภาพของ
192 การมีส่วนร่วมของประชาชนในการกำาหนดแนวเขตที่ดินของรัฐ
