Page 18 - รายงานการศึกษาบทบาทของภาคประชาสังคมในการคุ้มครองสิทธิพลเมืองและสิทธิทางการเมือง
P. 18
16 รายงานการศึกษา บทบาทของภาคประชาสังคมในการคุ้มครองสิทธิพลเมืองและสิทธิทางการเมือง
กลไก กระบวนการ และกิจกรรมอันหลากหลาย ที่ประชาชนจัดขึ้น” โดยนัยยะของความหลากหลาย
ขององค์กรนี้ไม่ว่าจะเป็น กลุ่ม องค์กร ชมรม สมาคม ซึ่งล้วนแต่มีบทบาทสำาคัญต่อการผลักดัน
การเปลี่ยนแปลงทางสังคมทั้งสิ้น จึงเป็นเสมือน “สังคม” ของ “ประชา” หรือ Society ของ Civil นั่นเอง
อย่างไรก็ดี ไพบูลย์ วัฒนศิริธรรม ยังเสนอต่ออีกด้วยว่า “ประชาสังคม” นั้นเป็นส่วนของสังคมที่ไม่ใช่
ภาครัฐ ซึ่งดำาเนินงานโดยอาศัยอำานาจตามกฎหมายและไม่ใช่ภาคธุรกิจ ซึ่งดำาเนินงานโดยมุ่งหวังผล
กำาไรเป็นสำาคัญ
จากการให้นิยามความหมายข้างต้นจะเห็นถึง ความต่าง ความเหมือน และการวางน้ำาหนัก
ในการอธิบายที่แตกต่างกันออกไป อย่างไรก็ดี จะสังเกตได้ว่าคำาอธิบายจากนักคิด นักวิชาการของ
ไทยเป็นคำาอธิบายที่วางอยู่บนพื้นฐานของสถานการณ์หรือบริบทของสังคมไทยร่วมสมัย อีกทั้งยังมี
ลักษณะของความคาดหวังต่อการเปลี่ยนแปลงของสังคมไทยในอนาคตทั้งสิ้น ซึ่งที่จริงปรากฏการณ์นี้
ก็ไม่ต่างไปจากประเทศในซีกโลกตะวันตก แต่ความเคลื่อนไหวเรื่องประชาสังคมในประเทศตะวันตก
นั้นก้าวหน้าและเป็นรูปธรรมกว่าในเมืองไทยมาก
อย่างไรก็ตาม พอที่จะสรุปได้ว่า “ประชาสังคม” หมายถึง การที่คนในสังคมซึ่งมีจิตสำานึกร่วมกัน
มารวมตัวกันในการกระทำาบางอย่างด้วยความรักและความเอื้ออาทรต่อกัน ภายใต้ระบบการจัดการ
ให้เกิดความรู้สึกร่วมกันเพื่อประโยชน์สาธารณะ ประชาสังคม จะก่อให้เกิด “อำานาจที่สาม” นอกเหนือ
จาก อำานาจรัฐ และอำานาจธุรกิจ อำานาจที่สามนี้อาจเป็นกลุ่มเล็กๆ ที่กระจัดกระจาย และอาจมี
ความเชื่อมโยงกันเป็นเครือข่ายย่อยๆ การรวมตัวกันนั้นอาจเป็นองค์กรทางการ (นิติบุคคล) หรือไม่
เป็นทางการก็ได้ การรวมตัวในลักษณะประชาสังคมจะก่อให้เกิดโครงสร้างสังคมแนวใหม่ที่มีความ
สัมพันธ์กันในแนวราบที่เท่าเทียมกัน ซึ่งหากประสานกับโครงสร้างที่มีความสัมพันธ์ในแนวดิ่งด้วย
ความสมานฉันท์แล้วก็จะทำาให้สังคมทั้งสังคมมีความเข้มแข็ง
๒.๒ การก่อตัวและองค์ประกอบของภาคประชาสังคม
หากศึกษาการก่อตัวของแนวคิดประชาคมทั้งระดับโลก และในประเทศไทยอาจกล่าวได้ว่า
กระแสประชาสังคมก่อตัวมาจากหลายเหตุปัจจัยด้วยกัน กล่าวคือ
๑) วิกฤตในสังคม ที่รัฐและทุนไม่สามารถแก้ไขได้โดยลำาพังหรือเป็นวิกฤตระดับโลก (Global
Crisis) เช่น วิกฤตสิ่งแวดล้อม สิทธิมนุษยชน เอดส์
๒) การก่อกำาเนิดของชนชั้นกลาง โดยเฉพาะอย่างยิ่ง พ่อค้า นักธุรกิจ นักวิชาการ ที่มีการ
ศึกษาและมีฐานะทางเศรษฐกิจ
๓) พัฒนาการของกระบวนการประชาธิปไตย ซึ่งเปิดโอกาสให้ประชาชนสามารถแสดงออก
ทางความคิดเห็นได้โดยอิสระ
๔) ระบบการติดต่อสื่อสาร ซึ่งช่วยให้การรวมตัวเป็นไปได้สะดวกขึ้น โดยที่บางครั้งไม่จำาเป็น
ต้องพบกัน
