Page 45 - รายงานฉบับสมบูรณ์ โครงการวิจัยเรื่อง รูปแบบ แนวทาง และมาตรการในการบริหารจัดการทรัพยากรน้ำ

หน้ า | ๓๑

ขั้นพื้นฐานในเขตชนบทจะมีค่าสูงกว่าประชาชนในเมือง อีกทั้งการบริโภคต่อหัวของประชากรในชนบทจะมีค่าสูง

กว่าในประชากรในเขตเมืองหลัก ซึ่งประชากรชนบทเห็นว่าไม่เป็นธรรมในการบริหารจัดการ

กลไกในการแก้ปัญหาความขัดแย้ง (Conflict resolution mechanisms)

กลไกและแนวทางการบริหารจัดการปัญหาความขัดแย้งทางทรัพยากรน้ําสามาถแบ่งออกได้หลาย

ระดับเช่น

¾ ความขัดแย้งที่เกี่ยวข้องกับผู้ใช้ทรัพยากรน้ํา: ประเภทของความขัดแย้งนี้ส่วนใหญ่มักจะ

เกี่ยวข้องกับผู้ใช้ทรัพยากรน้ําโดยตรง หน่วยงานที่รับผิดชอบไม่ค่อยมีบทบาทในการแก้ปัญหา อย่างเช่นในเขต
ชนบทของแต่ละประเทศการแก้ปัญหามักเป็นเรื่องของกลุ่มชนกันเอง โดยมีผู้นําชุมชนเป็นตัวหลักในการ

แก้ปัญหา ซึ่งดูเหมือนว่าจะดีกว่าการนําเอาตัวกฏข้อบังคับทางกฏหมายหรือจากหน่วยงานเข้ามาแก้ปัญหา

¾ ความขัดแย้งระหว่างหน่วยงานที่รับผิดชอบ: ประเภทของความขัดแย้งนี้มักจะผ่าน

กระบวนการทางกฏหมายหรือคณะกรรมการที่ตั้งมารับผิดชอบเฉพาะในการแก้ปัญหา แต่ส่วนใหญ่แล้วมักไม่ค่อย

ประสบความสําเร็จด้วยด้วยเหตุผลที่ว่า ไม่เข้าใจปัญหาหรือไม่แก้ปัญหาที่ต้นเหตุอีกทั้งกระบวนการดําเนินการที่
ล่าช้าในการแก้ปัญหา

การมีส่วนร่วมในกระบวนการแก้ปัญหาความขัดแย้ง

บ่อยครั้งที่การบริหารจัดการที่เกี่ยวข้องกับการสร้างกระบวนการมีส่วนร่วมของกลุ่มความขัดแย้ง
มักจะได้ผลและมีประสิทธิภาพที่ดําเนินการกันเอง มีการศึกษาจากหลายหน่วยงานและหลายประเทศอ้างว่า

กระบวนการมีส่วนร่วมนั้นไม่จําต้องมีรูปแบบที่แน่นอน ขึ้นกับปัจจัยหรือองค์ประกอบจากระดับของความขัดแย้ง

และกลุ่มผู้มีส่วนได้เสียทางทรัพยากรน้ํา โดยให้กลุ่มผู้มีส่วนได้-เสีย เป็นกลไกหลักในการกําหนดบทบาท ความ
รับผิดชอบในการจัดสรรทรัพยากรกันเอง และสามารถใช้กระบวนการมีส่วนร่วมได้มีประสิทธิภาพ โดยที่ทางกลุ่ม

สามารถกําหนด/คัดเลือกสมาชิกที่มีความน่าเชื่อถือ รับผิดชอบต่อกลุ่ม สังคม ได้ดีเหมาะสมต่อปัญหาที่เกิดขึ้น

ต่อท้องที่ของตนเอง มีความโปร่งใสในการแก้ปัญหา แนวทางธรรมเนียมปฏิบัติ กระบวนการทางสังคมสามารถ
แก้ปัญหาได้ดีกว่ากระบวนการทางกฎหมายที่ไม่เข้าใจบริบทของสังคมหรือปัญหาที่แท้จริง

ข้อจํากัดในการแก้ปัญหาความขัดแย้ง

ในหลายประเทศข้อจํากัดในการบริหารจัดการหรือการแก้ปัญหาความขัดแย้งมักจะเกิดจากกลไกที่
กําหนดขึ้นมากันเอง อย่างเช่นการกําหนดข้อบังคับ กฏหมาย หรือกลไกทางการตลาดที่เกี่ยวข้องปริมาณและราคา

ของทรัพยากรน้ํา บางครั้งการแก้ปัญหาด้วยวิธีการดังกล่าวอาจแก้ปัญหาได้แต่ก็เพียงระยะสั้น หรืออาจเป็นการ

เพิ่มความขัดแย้งในระยะยาวได้ อาจด้วยเพราะมีปัจจัยดังต่อไปนี้

การบริหารจัดการระบบชลประทานขนาดใหญ่ เช่น ความขัดแย้งจากการสร้างเขื่อนขนาดใหญ่แล้ว
ต้องมีการกําหนดเวลาปิด-เปิด ประตูเขื่อนเพื่อระบายน้ําให้กับภาคการเกษตรหรือการสร้างพลังงานไฟฟ้า ความ

ขัดแย้งมักจะเป็นเรื่องของปริมาณน้ําที่ต้องการของแต่ละภาคส่วน ระยะเวลาที่ไม่สอดคล้องกันระหว่างกลุ่มที่ต้อง

ใช้ทรัพยากรน้ํา

รายงานฉบับสมบูรณ์ “โครงการวิจัยเรื่อง รูปแบบ แนวทาง และมาตรการในการบริหารจัดการทรัพยากรน้ํา”