Page 43 - รายงานฉบับสมบูรณ์ โครงการวิจัยเรื่อง รูปแบบ แนวทาง และมาตรการในการบริหารจัดการทรัพยากรน้ำ
P. 43
หน้ า | ๒๙
ได้ เนื่องจากชุมชนในสองพื้นที่ใกล้กัน มีความจําเป็นต้องใช้น้ําบาดาลหรือต้องการมีแหล่งน้ําบาดาลเป็นของตนเอง
แม้ว่าระยะจะห่างน้อยกว่าที่กําหนดก็ตาม หรือไม่ก็ในหลายประเทศปัญหาดังกล่าวจะเป็นเรื่องของหลีกเลี่ยง
ข้อบังคับจากหน่วยงานที่ควบคุมอย่างเช่นประเทศไทยในช่วงเศรษฐกิจรุ่งเรือง แถบชานเมืองที่มีการขยายตัวของ
กลุ่มธุรกิจอุตสาหกรรม มีการเจาะเพื่อนําน้ําบาดาลมาใช้เนื่องจากมีต้นทุนถูกกว่าการใช้จากแหล่งน้ําประเภทอื่น
เช่น จากน้ําประปา
๔.๔ การแย่งน้ําระหว่างผู้ใช้น้ํา (Competition between Water User Sectors)
ปัญหาความขัดแย้งที่สําคัญของหลายประเทศในช่วงที่ผ่านมา มักเป็นเรื่องของการแย่งใช้
ทรัพยากรน้ําระหว่างกลุ่มภาคส่วนต่าง ๆ ในสังคมของประเทศนั้น โดยที่ภาคการเกษตรหรืออุตสาหกรรมต่อเนื่อง
เช่น อุตสาหรรมอาหาร มักจะถูกอ้างว่าเป็นผู้ใช้ทรัพยากรน้ํามากเกินความจําเป็นและไม่มีประสิทธิภาพ การ
ขยายตัวของภาคอุตสาหกรรมหลายประเภทที่ต้องอาศัยน้ําปริมาณมากในการดําเนินการเช่น กระดาษ และ
อุตสาหกรรมเหล็ก อีกทั้งภาคการบริโภคสําหรับครัวเรือนที่มีปริมาณการขยายตัวในระดับสูงแทบทุกประเทศ
๕. การบริหารความขัดแย้งและกลไลการบริหารจัดการ (Conflict Management and Resolution
Mechanisms)
๕.๑ ปัจจัยทางสังคม (social Factors)
ปัจจัยทางสังคมหรือตัวขับเคลื่อนที่มีอิทธิพลทางสังคม เป็นเครื่องมือที่มีประสิทธิภาพในการ
บริหารจัดการความขัดแย้งที่เกี่ยวข้องกับทรัพยากรน้ํา เนื่องจากว่าแทบทุกประเทศหลายปัจจัยของกระบวนการ
ขับเคลื่อนทางสังคม มีความเกี่ยวข้องกับพื้นฐานของการบริหารจัดการของหน่วยงานที่รับผิดชอบ ต้องพิจารณา
เป็นกลไกหลักอย่างจริงจังประกอบด้วย วัฒนธรรม คุณค่า ประเพณีปฏิบัติ ปัจจัยเหล่านี้จะเป็นตัวที่ช่วยลด
ความขัดแย้ง ตัวอย่างเช่น มีการศึกษาว่าความขัดแย้งอย่างรุนแรงระหว่างชนเผ่าในประเทศเยเมน สามารถแก้ไข
ได้ด้วยกระบวนการยอมรับคุณค่า ให้เกียรติ ความละอายในการทําผิดและจารีต ประเพณีที่ไม่ยอมรับการแก้ไข
ความขัดแย้งด้วยความรุนแรง (Ward, ๒๐๐๕) หรืออย่างกรณีศึกษาของประเทศอียิปต์และอิหร่าน การแก้ปัญหา
ความขัดแย้งที่เกี่ยวข้องกับการบริหารจัดการน้ํา สามารถแก้ไขได้ด้วยกระบวนการทางสังคมของชุมชนด้วยกันเอง
(Modieddin, ๒๐๐๕; Piran, ๒๐๐๕) จะเห็นได้ว่าการแก้ปัญหาความขัดแย้งในเขตพื้นที่ชุมชนหรือสังคมชนบท
สามารถแก้ไขได้ด้วยกระบวนการทางสังคมของชุมชนในพื้นที่หรือหัวหน้าชุมชนกันเอง โดยที่ภาครัฐหรือ
กระบวนการทางกฎหมายไม่จําต้องเข้าไปยุ่งเกี่ยวด้วย
๕.๒ ธรรมเนียมปฎิบัติและข้อปฎิบัติของชุมชน (Customary Rules and Regulations)
ประเทศที่มีระบบการเกษตร มักจะอิงพื้นฐานวิถีทางธรรมเนียมปฏิบัติของชุมชนมาแต่ยุค
ดั้งเดิม ซึ่งก็หมายความว่า ชุมชนท้องถิ่นจะมีการพัฒนาและการแก้ปัญหาในทุกเรื่องเป็นของตนเองด้วยกฎ ข้อ
ปฏิบัติของตนเองในการควบคุมบริหารจัดการกันเอง เช่น กระบวนการหล่อหลอมทางสังคมที่พัฒนาสืบเนืองกัน
ต่อมา คุณค่า กฏ แนวทางปฏิบัติ ซึ่งจะสามารถเป็นแนวทางในการแก้ปัญหาความขัดแย้งการบริหารจัดการ
ทรัพยากรน้ําได้ดีระดับหนึ่ง
รายงานฉบับสมบูรณ์ “โครงการวิจัยเรื่อง รูปแบบ แนวทาง และมาตรการในการบริหารจัดการทรัพยากรน้ํา”
