Page 118 - รายงานฉบับสมบูรณ์ โครงการวิจัยเรื่อง รูปแบบ แนวทาง และมาตรการในการบริหารจัดการทรัพยากรน้ำ
P. 118
๑๐๔ | หน้ า
๔) การไม่มีส่วนร่วมของชุมชนในการศึกษาผลกระทบต่อสิ่งแวดล้อมและคุณภาพ
การไม่มีส่วนร่วมของชุมชน ในการศึกษาผลกระทบสิ่งแวดล้อม เศรษฐกิจและสังคม ทําให้
ข้อมูลในมิติเรื่องระบบนิเวศและวิถีชีวิตของชุมชน รวมทั้งมูลค่าทางเศรษฐกิจที่ชุมชนได้รับ จากการใช้ประโยชน์
ของระบบนิเวศ(Ecosystem Services) ไม่ได้รับการศึกษาอย่างละเอียดถี่ถ้วน การตีความคุณค่าและมูลค่าทาง
เศรษฐกิจของระบบนิเวศระหว่างชุมชนกับหน่วยงานแตกต่างกัน หน่วยงานมองจากสิ่งที่เป็นมูลค่าทางเศรษฐกิจที่
เห็นประจักษ์ เช่น รายได้ที่เป็นตัวเงินจากการทําการเกษตร อุตสาหกรรม หรือการทําธุรกิจรูปแบบต่าง แต่ชุมชน
ใช้ประโยชน์หลายด้านจากทรัพยากรธรรมชาติ เช่น หาของป่า ถ่านฟืน ไข่มดแดง ปลา เป็นต้น ดังนั้น การ
พิจารณาถึงความคุ้มค่าของโครงการ และเห็นว่าเหมาะสมที่จะสร้าง ใช้เฉพาะตัวเลขจากแบบจําลองทาง
คณิตศาสตร์ในการตัดสินใจ
นอกจากนั้นรายงานผลกระทบสิ่งแวดล้อมเป็นเรื่องของเทคนิคความรู้ทางวิชาการที่ชาวบ้าน
ทั่วไปไม่สามารถที่จะเข้าใจได้ ทําให้การตัดสินใจยอมรับหรือไม่ยอมรับ ไม่ได้มาจากความรู้ความเข้าใจที่แท้จริง
หรือการให้ข้อมูลที่ขาดความรอบด้าน ผลกระทบด้านลบจะแสดงให้เห็นเมื่อสร้างเสร็จแล้ว เช่น กรณีเขื่อนปากมูล
โครงการขุดลอกคลองลําพะเนียง เป็นต้น การร้องเรียนเรียนเพื่อแก้ปัญหาผลกระทบที่เกิดขึ้น ก็ตามมาอย่างไม่รู้
จุดจบ
๕) การเปิดเผยข้อมูลผลกระทบของโครงการพัฒนาแหล่งน้ํา
การคัดค้านโครงการก่อสร้างของภาครัฐ ส่วนหนึ่งมีสาเหตุมาจากการรับรู้ข้อมูลเกี่ยวกับที่มา
และผลกระทบของโครงการ ทั้งนี้เพราะชุมชนจะรับรู้ว่ามีโครงการก่อสร้างในพื้นที่ก็ต่อเมื่อหน่วยงานเจ้าของ
โครงการเริ่มทําการศึกษาความเหมาะสมของโครงการ ชุมชนรับรู้เรื่องราวของโครงการฯ จากการเข้าร่วมประชุม
รับฟังคําชี้แจงของหน่วยงานเท่านั้น ที่มาของความขัดแย้ง ก็คือ ความรู้ความเข้าใจและมุมมองเรื่องผลกระทบของ
โครงการที่แตกต่างกัน ชุมชนมองว่าโครงการก่อสร้างของภาครัฐมีผลกระทบที่รุนแรงต่อระบบนิเวศ โดยเฉพาะ
โครงการก่อสร้างเขื่อนอ่างเก็บน้ําในพื้นที่ต้นน้ํา ชุมชนที่ไม่เชื่อถือข้อมูลของหน่วยงานเจ้าของโครงการก็จะต่อต้าน
ก็จะแสวงหาข้อมูลจากแหล่งอื่น ๆ เพื่อเป็นข้อมูลในการคัดค้าน ต่อต้านโครงการก่อสร้างของหน่วยงานภาครัฐ
ต่างคนต่างใช้ข้อมูลและความรู้คนละชุดกัน ความขัดแย้งจึงเกิดขึ้น
๖) การใช้และบังคับใช้กฎหมาย
จากการที่กฎหมายกําหนดให้หน่วยงานภาครัฐมีอํานาจและภารกิจ ในการบริหารจัดการ
ทรัพยากรน้ํา รวมทั้งการดูแลการใช้ประโยชน์จากลําน้ํา ซึ่งเป็นการใช้อํานาจตามกฎหมาย แต่การดําเนินการ
โครงการพัฒนาต่าง ๆ นั้นมีผลกระทบต่อวิถีชีวิตของชุมชน ชุมชนก็ใช้สิทธิตามรัฐธรรมนูญในการเรียกร้องการมี
ส่วนร่วมในการตัดสินใจ นํามาซึ่งความขัดแย้งระหว่างหน่วยงานภาครัฐกับชุมชน จนกลายมาเป็นกรณีร้องเรียน
ต่อ กสม.
ในอีกด้านหนึ่งหน่วยงานภาครัฐในฐานะผู้ต้องบังคับใช้กฎหมายกับผู้ที่กระทําความผิดสร้าง
ความเสียหายแก่ทรัพย์สินสาธารณะ และละเมิดสิทธิของผู้อื่น แต่ไม่เคร่งครัดกับการบังคับใช้กฎหมายกับผู้กระทํา
รายงานฉบับสมบูรณ์ “โครงการวิจัยเรื่อง รูปแบบ แนวทาง และมาตรการบริหารจัดการทรัพยากรน้ํา”
