Page 114 - วารสารกฎหมายสิทธิมนุษยชน. ปีที่ 1 ฉบับที่ 3 (กันยายน - ธันวาคม 2563)

ปีที่ 1 ฉบับที่ 3 (กันยายน - ธันวาคม 2563) 113
ธุรกิจค้�ปลีกขน�ดเล็กหรือร้�นค้�ปลีกดั้งเดิม หรือที่เรียกกันว่� “ร้�นค้�โชห่วย” อย่�งที่ไม่อ�จหลีกเลี่ยงได้
มีร้�นค้�ปลีกดั้งเดิมจำ�นวนม�กต้องปิดกิจก�รอันเป็นผลม�จ�กก�รขย�ยตัวของธุรกิจค้�ปลีกขน�ดใหญ่
เหตุเพร�ะร้�นค้�ปลีกดั้งเดิมไม่ส�ม�รถแข่งขันกับธุรกิจค้�ปลีกขน�ดใหญ่ของกลุ่มทุนจ�กต่�งประเทศได้ในแทบ
ทุกด้�น ทั้งศักยภ�พด้�นเงินทุน ด้�นเทคโนโลยี และอำ�น�จต่อรอง นอกจ�กผลกระทบโดยตรงที่มี
ต่อร้�นค้�ปลีกดั้งเดิมแล้ว ยังพบว่�มีผลต่อพฤติกรรมและทัศนคติของผู้บริโภครวมถึงรูปแบบวิถีชีวิต
ของประช�ชนอีกท�งหนึ่งด้วย ซึ่งจ�กก�รประชุมรับฟังข้อมูลจ�กกลุ่มผู้ประกอบกิจก�รร้�นค้�ปลีกดั้งเดิม
พบว่� ธุรกิจค้�ปลีกขน�ดใหญ่ส่งผลกระทบในหล�ยเรื่อง ดังต่อไปนี้
(1) ผลกระทบต่อโครงสร้�งของเศรษฐกิจชุมชน กล่�วคือ ส่งผลกระทบต่อวิถีชีวิตและวงจรเศรษฐกิจ
ชุมชนที่จะถูกทำ�ล�ยลงอย่�งสิ้นเชิง เพร�ะตล�ดคือสังคมชุมชนอันอบอุ่นและเอื้ออ�ทรกันระหว่�งพ่อค้�
แม่ค้�และผู้ซื้อ

(2) ผลกระทบต่อร้�นค้�ปลีกดั้งเดิมโดยตรง กล่�วคือ มีร้�นข�ยของชำ�และร้�นโชห่วยจำ�นวนม�ก
ต้องปิดกิจก�รเนื่องจ�กข�ดทุนจนไม่ส�ม�รถทำ�ก�รค้�ข�ยต่อไปได้
(3) ผลกระทบที่ต่อเนื่องจ�กร้�นค้�ปลีกดั้งเดิมปิดกิจก�ร กล่�วคือ เกษตรกรในชุมชนที่ปลูกพืชผัก
ซึ่งข�ยส่งให้แก่ร้�นค้�ปลีกดั้งเดิมไม่ส�ม�รถข�ยสินค้�ได้ทำ�ให้เกิดคว�มไม่มั่นคงในอ�ชีพก�รง�นของพ่อค้�
และเกษตรกร และมีหล�ยร�ยต้องเปลี่ยนอ�ชีพเนื่องม�จ�กภ�วะข�ดทุนและข�ยพืชผักไม่ได้
(4) ผลกระทบต่อหลักก�รค้�ที่เป็นธรรม กล่�วคือ ก�รเข้�สู่ตล�ดของธุรกิจค้�ปลีกขน�ดใหญ่ทำ�ให้
เกิดพฤติกรรมท�งก�รค้�ที่ไม่เป็นธรรม มีก�รผูกข�ดท�งก�รค้� บีบบังคับให้โรงง�นผู้ผลิตสินค้�ต้องยอมรับ
เงื่อนไขของตน มีก�รผลักภ�ระค่�ใช้จ่�ยต่�ง ๆ ให้แก่โรงง�นผู้ผลิตของคนไทยไปจนถึงผู้บริโภค

(5) ผลกระทบต่อสภ�พแวดล้อม กล่�วคือ ปัญห�ด้�นก�รจร�จรและทัศนียภ�พ เป็นต้น
(6) ผลกระทบอื่น ๆ เช่น เรื่องภ�ษีและค่�จ้�งแรงง�นที่ร้�นค้�ปลีกข้�มช�ติจ่�ยและจ้�งง�น
ในท้องถิ่น เมื่อเทียบกับผลกำ�ไรของบริษัทนับว่�น้อยม�ก ไม่ส�ม�รถทดแทนก�รล่มสล�ยของร้�นข�ยของชำ�
ร้�นโชห่วย และเกษตรกรที่ปลูกพืชผักในท้องถิ่นได้ ที่สำ�คัญกลุ่มธุรกิจค้�ปลีกขน�ดใหญ่มุ่งแสวงห�ผล
กำ�ไรให้กับบริษัทแม่ในต่�งประเทศเป็นหลัก ร�ยได้จะถูกส่งกลับไปยังบริษัทแม่ที่ต่�งประเทศม�กกว่�
หมุนเวียนอยู่ในท้องถิ่นหรือในประเทศไทย
2.
ผลกระทบที่เกิดจ�กธุรกิจค้�ปลีกขน�ดใหญ่ที่เห็นเด่นชัดที่สุด คือ ก�รที่ร้�นค้�ปลีกดั้งเดิมต้อง
ปิดกิจก�รลงเป็นจำ�นวนม�กเพร�ะไม่มีศักยภ�พที่ส�ม�รถแข่งขันได้ ทำ�ให้ผู้ประกอบกิจก�รต้องเปลี่ยนแปลง
อ�ชีพของตนไปประกอบอ�ชีพอื่น รวมถึงกรณีผู้ประกอบกิจก�รร�ยใหม่ขน�ดเล็กไม่ส�ม�รถเข้�สู่ตล�ด
แข่งขันได้ มีประเด็นว่� ก�รที่ผู้ประกอบกิจก�รร้�นค้�ปลีกดั้งเดิมไม่ส�ม�รถรักษ�อ�ชีพดั้งเดิมของตนได้และ
กรณีที่ผู้ประกอบกิจก�รร�ยใหม่ไม่ส�ม�รถเข้�สู่ตล�ดได้จะถือเป็นก�รละเมิดสิทธิมนุษยชนหรือไม่ และ
ผลกระทบดังกล่�วอยู่ในคว�มรับผิดชอบของผู้ใด เนื่องจ�กสิทธิเสรีภ�พในก�รประกอบอ�ชีพถือเป็น
สิทธิเสรีภ�พพื้นฐ�นของบุคคล ในอันที่จะมีเสรีภ�พในก�รประกอบกิจก�รหรือประกอบอ�ชีพและ
2. ก�รแข่งขันโดยเสรีอย่�งเป็นธรรม
แนวคิดและหลักการที่เกี่ยวข้อง

ในช่วงที่ผ่�นม� ประเทศไทยได้มีก�รพัฒน�ประเทศอย่�งต่อเนื่อง โดยมีเป้�หม�ย คือ ก�รพัฒน�
ประเทศที่ยั่งยืน ยุคแรกของก�รพัฒน�ประเทศ คือ ตั้งแต่ปี พ.ศ. 2503 - 2513 จะเน้นก�รพัฒน�เศรษฐกิจ
จ�กก�รนำ�ทรัพย�กรที่มีอยู่ทั้งหมดในประเทศม�ใช้สนับสนุนก�รพัฒน� และได้มีก�รพัฒน�อย่�งต่อเนื่องม�
จนถึงปัจจุบัน สิ่งสำ�คัญที่จะสะท้อนแนวคิดดังกล่�ว คือ ทิศท�งและนโยบ�ยในก�รพัฒน�ประเทศ โดยง�น
วิจัยนี้ได้มีก�รกล่�วถึงแนวท�งก�รพัฒน�ประเทศจ�กอดีตถึงปัจจุบันโดยศึกษ�จ�กแผนพัฒน�เศรษฐกิจและ
สังคมแห่งช�ติ คำ�แถลงนโยบ�ยของรัฐบ�ลเพื่อก�รบริห�รร�ชก�รแผ่นดิน นโยบ�ยเศรษฐกิจของประเทศ
เฉพ�ะนโยบ�ยก�รเปิดเสรีก�รค้�บริก�รในส�ข�ธุรกิจค้�ปลีกและหลักสิทธิมนุษยชนเพื่อเป็นกรอบใน
ก�รวิเคร�ะห์เพื่อห�คำ�ตอบต่อไป