Page 92 - วารสารกฎหมายสิทธิมนุษยชน. ปีที่ 1 ฉบับที่ 2 (พฤษภาคม - สิงหาคม 2563)
P. 92
ปีที่ 1 ฉบับที่ 2 (พฤษภาคม – สิงหาคม 2563) 91
หลำยฉบับ กล่ำวว่ำ “มลพิษ” หมำยถึง “กำรท�ำให้เกิดขึ้นโดยมนุษย์ทั้งโดยตรงหรือโดยอ้อมของ
สำรหรือพลังงำนต่อสิ่งแวดล้อมที่ส่งให้เกิดผลเสียต่อธรรมชำติ อันอำจเป็นอันตรำยต่อสุขภำพของมนุษย์
กำรด�ำรงชีวิตที่เป็นอันตรำย หรือทรัพยำกร” บทน�ำหรือค�ำน�ำทำงกฎหมำยในกฎหมำยด้ำนสิ่งแวดล้อม
ของสหภำพยุโรปมักระบุเจตนำรมณ์หรือจุดมุ่งหมำยของกฎหมำยต่ำง ๆ เหล่ำนั้นว่ำ “เพื่อคุ้มครอง
สุขภำพของมนุษย์และสิ่งแวดล้อม”
นักวิชำกำรกฎหมำยระหว่ำงประเทศบำงส่วนกล่ำวว่ำ กฎหมำยสิ่งแวดล้อมระหว่ำงประเทศ
เป็นเพียงกฎหมำยที่ให้ควำมส�ำคัญกับสิ่งแวดล้อมเป็นศูนย์กลำง แต่ก็มีนักวิชำกำรกฎหมำยระหว่ำง
ประเทศอีกบำงส่วนกล่ำวว่ำ กฎหมำยสิ่งแวดล้อมระหว่ำงประเทศเป็นกฎหมำยที่เกี่ยวกับเผ่ำพันธุ์
มนุษย์ (Human Species) ขณะที่บทควำมนี้ต้องกำรน�ำเสนอว่ำ กฎหมำยสิ่งแวดล้อมระหว่ำงประเทศ
เป็นกลุ่มกฎหมำยที่พยำยำมจะท�ำให้เกิดควำมสมดุลระหว่ำงควำมต้องกำรของมนุษย์และควำมจ�ำเป็น
ในกำรปกป้องสิ่งแวดล้อมจำกกำรถูกแสวงหำประโยชน์ที่เกินกว่ำที่ธรรมชำติจะเยียวยำตนเองได้ ซึ่งถือ
เป็นแนวคิดหลักที่สอดคล้องกับกำรพัฒนำที่ยั่งยืน
กฎหมำยสิ่งแวดล้อมระหว่ำงประเทศมีที่มำเริ่มต้นจำกกำรประชุมสหประชำชำติว่ำด้วย
สิ่งแวดล้อมของมนุษย์ (UN Conference on Human Environment) จัดขึ้น ณ กรุงสตอกโฮล์ม
ในปี พ.ศ. 2515 เช่นกัน โดยในกำรประชุมครั้งนั้น ประเทศที่เข้ำร่วมกำรประชุมได้ให้กำรรับรองปฏิญญำ
กรุงสตอกโฮล์มว่ำด้วยสิ่งแวดล้อมของมนุษย์ (Stockholm Declaration on the Human Environment)
ซึ่งแม้เป็นตรำสำรที่ไม่มีผลผูกพันทำงกฎหมำยและไม่ได้มีบทบัญญัติที่รับรองสิทธิในสิ่งแวดล้อมที่มี
ฐำนะเป็นสิทธิมนุษยชนโดยตรง แต่ก็เป็นแรงผลักดันหรือจุดเริ่มต้นที่ท�ำให้เกิดกำรอภิปรำยว่ำด้วย
สิทธิมนุษยชนและสิ่งแวดล้อมในระยะต่อมำ ปฏิญญำกรุงสตอกโฮล์มว่ำด้วยสิ่งแวดล้อมของมนุษย์ (SDHE)
ได้ก�ำหนดหลักกำรที่ส�ำคัญขึ้นมำ 2 หลักกำร ประกอบด้วย (1) หลักกำรให้คุ้มครองสิทธิขั้นพื้นฐำนของ
มนุษย์ในกำรมีอิสรภำพ ควำมเท่ำเทียม และกำรมีสภำพในกำรด�ำรงชีวิตในสิ่งแวดล้อมที่มีคุณภำพ
ซึ่งท�ำให้สำมำรถมีชีวิตอย่ำงมีศักดิ์ศรีและควำมเป็นอยู่ที่ดีเพียงพอ และ (2) กำรก�ำหนดให้รัฐต้องมีหน้ำที่
ในกำรใช้มำตรกำรในกำรคุ้มครองสิ่งแวดล้อมจำกมลภำวะที่ประกอบด้วยสสำรที่อำจส่งผลต่อสุขภำพ
ของมนุษย์
ปฏิญญำสตอกโฮล์มฯ ประกำศในวรรคที่ 3 ว่ำด้วยข้อกังวลที่เกี่ยวกับ “กำรเพิ่มขึ้นของ
หลักฐำนที่แสดงถึงควำมอันตรำยที่เกิดจำกกำรกระท�ำของมนุษย์ในหลำยภูมิภำคของโลก ประกอบด้วย
ระดับควำมอันตรำยที่เพิ่มขึ้นของมลพิษในน�้ำ อำกำศ ดิน และสิ่งมีชีวิต กำรรบกวนที่ส�ำคัญและที่ไม่พึง
ประสงค์ต่อควำมสมดุลของระบบนิเวศทำงชีวภำพ กำรท�ำลำยและกำรสูญเสียทรัพยำกรที่ไม่อำจถูก
ทดแทนได้ และควำมบกพร่องขั้นต้นที่เป็นอันตรำยต่อสุขภำพร่ำงกำยและจิตใจและสุขภำพทำงสังคม
ของมนุษย์ ในสิ่งแวดล้อมที่มนุษย์สร้ำงขึ้น โดยเฉพำะอย่ำงยิ่ง ในสิ่งแวดล้อมที่เกี่ยวกับกำรด�ำรงชีวิต
และกำรท�ำงำน” หลักกำรที่ 7 ของปฏิญญำสตอกโฮล์มฯ ได้เรียกร้องให้รัฐ “ท�ำตำมขั้นตอนที่เป็นไปได้
ทั้งหมด เพื่อป้องกันไม่ให้เกิดมลพิษทำงทะเลโดยสำรที่มีแนวโน้มที่จะสร้ำงอันตรำยต่อสุขภำพของมนุษย์”
ตรำสำรที่มีควำมส�ำคัญด้ำนสิ่งแวดล้อมของสหประชำชำติล�ำดับถัดมำ คือ ปฏิญญำริโอว่ำด้วย
สิ่งแวดล้อมและกำรพัฒนำ ในปี พ.ศ. 2535 ปฏิญญำนี้เป็นตรำสำรระหว่ำงประเทศขององค์กำรสหประชำชำติ
ฉบับแรกที่ได้กล่ำวถึงกำรพัฒนำที่ยั่งยืนและสิทธิในกำรมีส่วนร่วม โดยมีข้อควำมบัญญัติว่ำ “ประเด็น
