Page 96 - วารสารกฎหมายสิทธิมนุษยชน. ปีที่ 1 ฉบับที่ 2 (พฤษภาคม - สิงหาคม 2563)

ปีที่ 1 ฉบับที่ 2 (พฤษภาคม – สิงหาคม 2563) 95

สิ่งแวดล้อมที่ดีเป็นหนึ่งในสิทธิตำมรัฐธรรมนูญที่ครอบคลุมโดยสิทธิประเภทอื่นที่ได้รับกำรรับรองโดย
รัฐธรรมนูญภำยในประเทศ ท�ำให้มีผลผูกพันต่อศำลและกลไกภำยในประเทศทั้งหมดด้วย ดังตัวอย่ำง
ค�ำตัดสินของศำลในอินเดียในระหว่ำงปี พ.ศ. 2539 - 2543 ที่ตอบสนองต่อประเด็นปัญหำด้ำนสุขภำพที่เกิด

จำกมลพิษจำกโรงงำนอุตสำหกรรมในกรุงนิวเดลี เช่น ในคดี Charan Lal Sahu vs. Union of India
2
(2548) ที่ศำลสูงสุดหรือศำลฎีกำของอินเดียได้ตีควำมให้สิทธิในกำรด�ำรงชีวิตที่ได้รับกำรรับรองตำม
มำตรำ 21 ของรัฐธรรมนูญอินเดียว่ำมีควำมหมำยครอบคลุมไปถึงสิทธิในสิ่งแวดล้อมที่ดีด้วย นอกจำกนี้
ในคดี Subhash Kumar vs. State of Bihar (2534) ที่ศำลได้มีควำมเห็นว่ำ “สิทธิในกำรด�ำรงชีวิต
3
ที่ได้รับกำรรับรองตำมมำตรำ 21 ของรัฐธรรมนูญของอินเดียว่ำมีควำมหมำยครอบคลุมไปถึงสิทธิในน�้ำ
และอำกำศที่ปลอดมลภำวะหรือมลพิษได้อย่ำงเต็มที่ด้วย”

9

ความรับผิดชอบของรัฐต่อประเด็นด้านสิ่งแวดล้อม

ตำมหลักกำรของควำมรับผิดชอบของรัฐ (The principles of state responsibility) ก�ำหนด

ให้รัฐต้องมีควำมรับผิดชอบต่อกำรละเมิดกฎหมำยระหว่ำงประเทศ อย่ำงไรก็ตำม กฎหมำยจำรีต
ประเพณีระหว่ำงประเทศก�ำหนดภำระหน้ำที่พื้นฐำนที่ส�ำคัญหลำยประกำรส�ำหรับรัฐที่เกี่ยวข้องกับ
กำรคุ้มครองสิ่งแวดล้อม มุมมองที่ว่ำกฎหมำยระหว่ำงประเทศสนับสนุนแนวคิดที่ก�ำหนดให้อ�ำนำจ
อธิปไตยเหนือดินแดนเป็นสิ่งที่สมบูรณ์ส�ำหรับรัฐเพื่อให้รัฐสำมำรถท�ำสิ่งใด ๆ ก็ได้ภำยในเขตอ�ำนำจ

ของตนได้รับกำรยอมรับน้อยลง หลักกำรที่เป็นข้อเสนอใหม่ คือ กำรถือเป็นหน้ำที่ขั้นพื้นฐำนของรัฐที่
ต้องไม่กระท�ำกำรที่เป็นกำรละเมิดหรือส่งผลกระทบต่อสิทธิของรัฐอื่น โดยประเด็นด้ำนสิ่งแวดล้อม
ถือเป็นหนึ่งในผลกระทบที่รัฐต้องพิจำรณำด้วยควำมละเอียดรอบคอบมำกยิ่งขึ้น อย่ำงไรก็ตำม ส�ำหรับ
ประเทศก�ำลังพัฒนำ กำรขำดกฎหมำยระหว่ำงประเทศที่มีผลผูกพัน (Legally binding instrument)

ในประเด็นว่ำด้วยสิทธิในสิ่งแวดล้อมที่ดี ท�ำให้กำรพัฒนำกลไกกฎหมำยภำยในประเทศ รวมทั้ง
รัฐธรรมนูญ ยิ่งเกิดขึ้นได้ยำกและช้ำมำก รวมทั้งศำลภำยในประเทศก็มีแนวโน้มที่จะไม่ขยำยขอบเขต
กำรพิจำรณำให้กว้ำงขวำงออกไปโดยใช้ข้อกฎหมำยอื่นที่มีอยู่แล้วในกำรพิจำรณำประกอบกันเพื่อให้
เกิดกำรคุ้มครองสิทธิมนุษยชนด้ำนสิ่งแวดล้อมที่กว้ำงขวำงยิ่งขึ้น เมื่อรวมกับประเด็นควำมอ่อนแอ

ด้ำนกำรบังคับใช้กฎหมำย หลักนิติธรรม หลักธรรมำภิบำล ประชำธิปไตย และกำรทุจริตคอร์รัปชัน ท�ำให้
รัฐบำล ตลอดจนหน่วยงำนที่ท�ำหน้ำที่ในกำรบังคับใช้กฎหมำยในประเทศก�ำลังพัฒนำมีแนวโน้มที่จะ
จัดกำรประเด็นสิทธิมนุษยชนด้ำนสิ่งแวดล้อมได้ไม่ดีพอ โดยเฉพำะเมื่อต้องเผชิญกับกลุ่มบรรษัท
ข้ำมชำติที่มีทรัพยำกรทำงกำรเงินและบุคลำกรที่สูงมำก

2 สืบค้นข้อมูลเพิ่มเติมที่นี่ https://indiankanoon.org/doc/299215/.
3 สืบค้นข้อมูลเพิ่มเติมที่นี่ https://indiankanoon.org/doc/1646284/.