Page 125 - วารสารกฎหมายสิทธิมนุษยชน. ปีที่ 1 ฉบับที่ 2 (พฤษภาคม - สิงหาคม 2563)
P. 125
124 วารสารกฎหมายสิทธิมนุษยชน
คุ้มครองสิทธิให้กับผู้ต้องหาและหันเหคดีออกจากกระบวนการยุติธรรมกระแสหลักตั้งแต่ต้นทาง
แต่อย่างไรก็ตาม ก็ได้มีกลไกหรือเครื่องมือใหม่ที่จะช่วยให้มีการน�ากระบวนการยุติธรรมทางเลือก
มาใช้ได้มากขึ้น ได้แก่ พระราชบัญญัติการไกล่เกลี่ยข้อพิพาท พ.ศ. 2562 ที่ก�าหนดกระบวนการไกล่เกลี่ย
ข้อพิพาทที่เป็นระบบ รวมถึงการไกล่เกลี่ยชั้นพนักงานสอบสวน ที่จะท�าให้ทุกหน่วยงานสามารถใช้
มาตรการเบี่ยงเบนคดีอาญาออกจากกระบวนการยุติธรรมกระแสหลักได้อย่างมีประสิทธิภาพมากขึ้น
2) ส�านักงานศาลยุติธรรมได้มีการปรับเปลี่ยนวิธีการระหว่างการด�าเนินคดีอาญาหรือ
การลงโทษนอกเหนือไปจากการน�าตัวผู้ต้องหาหรือจ�าเลยไปควบคุมไว้ที่เรือนจ�า โดยน�าเครื่องมือ
ติดตามตัวอิเล็กทรอนิกส์ ( Electronic Monitoring – EM ) มาใช้กับผู้ต้องหาที่อยู่ในระหว่าง
การพิจารณาคดีหรือผู้กระท�าผิดที่ถูกศาลพิพากษาตัดสินลงโทษโดยวิธีการคุมประพฤติ และมีการก�าหนด
สถานที่ส�าหรับควบคุมผู้ที่รอการพิจารณาประกันตัวกับผู้ต้องขังที่น�าตัวมาจากเรือนจ�าในแต่ละศาล
รวมถึงข้อบังคับของประธานศาลฎีกาว่าด้วยหลักเกณฑ์ วิธีการ และเงื่อนไขเกี่ยวกับการเรียกประกัน
หรือหลักประกัน ในการปล่อยชั่วคราวผู้ต้องหาหรือจ�าเลยในคดีอาญา (ฉบับที่ 3) พ.ศ. 2562
ซึ่งก�าหนดแนวทางและวิธีการในการประกันตัวและการปล่อยตัวชั่วคราวที่ชัดเจนยิ่งขึ้น นอกจากนี้
ได้มีกองทุนยุติธรรมซึ่งจัดตั้งขึ้นตามพระราชบัญญัติกองทุนยุติธรรม พ.ศ. 2558 เป็นกลไกหนึ่งของ
กระทรวงยุติธรรมเพื่อเป็นแหล่งเงินทุนให้ความช่วยเหลือประชาชนในการด�าเนินคดี การขอปล่อยตัว
ชั่วคราวผู้ต้องหาหรือจ�าเลยอันถือเป็นมาตรการที่จะช่วยลดจ�านวนผู้กระท�าผิดที่จะต้องเข้าสู่เรือนจ�า
ได้อีกทางหนึ่ง พร้อมกันนี้ได้มีการพัฒนากฎหมายเรื่องมาตรการต่อผู้กระท�าผิดอาญาแทนการควบคุมตัว
(Non-custodial measures) โดยการที่จะให้มีการน�ามาตรการลงโทษระดับกลางมาใช้เป็นโทษ
ทางเลือกแทนการจ�าคุกซึ่งคณะอนุกรรมการด้านการปฏิรูปการพัฒนามาตรการต่อผู้กระท�าความผิด
อาญาแทนการควบคุมตัว โดยการมีส่วนร่วมขององค์กรสหวิชาชีพและชุมชน ภายใต้คณะกรรมการ
พัฒนาการบริหารงานยุติธรรมแห่งชาติได้มีมติให้ความเห็นชอบในหลักการเมื่อวันที่ 24 กันยายน
2562 และให้จัดท�าร่างพระราชบัญญัติแก้ไขเพิ่มเติมประมวลกฎหมายอาญา ฉบับที่ .. (พ.ศ. ....)
เพื่อก�าหนดเป็นกฎหมายต่อไป
3) การก�าหนดสถานที่ส�าหรับการควบคุมผู้ต้องขังแต่ละประเภทให้มีความชัดเจนมากยิ่งขึ้น
โดยการก�าหนดสถานที่อื่นเพื่อการควบคุมตัวนอกเหนือจากการควบคุมตัวในเรือนจ�า ที่ประชุมเห็นว่า
เป็นหลักการที่ดีในการที่จะแยกพื้นที่ส�าหรับผู้ต้องขังแต่ละประเภท แต่ในปัจจุบันการที่จะแยกแยะ
ผู้ต้องขังให้สอดคล้องตามลักษณะประเภทคดีไว้ในสถานที่อื่นที่เหมาะสมได้นั้น จ�าเป็นต้องมีการศึกษา
ข้อมูลและจัดท�าแผนงบประมาณ ทั้งด้านทรัพยากรและบุคลากร เพื่อการก�าหนดสถานที่ที่เหมาะสม
ให้กับผู้ต้องขังแต่ละประเภท และจะต้องบูรณาการงานระหว่างหน่วยงานที่เกี่ยวข้องเพื่อให้การ
ก�าหนดสถานที่อื่นเป็นไปอย่างมีประสิทธิภาพ เกิดประสิทธิผล และความคุ้มค่า โดยในระยะแรก
กรมราชทัณฑ์อาจเสนอขอให้มีการด�าเนินการในลักษณะเรือนจ�าโครงสร้างเบาหรือเรือนจ�าขนาดเล็กก่อน
ทั้งนี้เพื่อที่จะรองรับผู้ต้องขังได้เหมาะสมตามประเภทมากยิ่งขึ้น
