Page 58 - รายงานฉบับสมบูรณ์ โครงการศึกษาเพื่อเตรียมการจัดให้มีสถาบันพัฒนาระบบและองค์ความรู้ด้านสิทธิมนุษยชนภายใต้การกำกับดูแลของ กสม.

51

(3) สถานะเปนหนวยงานของรัฐแบบพิเศษ
ขอเสนอนี้ เปนขอเสนอที่เนนความเปนอิสระขององคกร และใหความสําคัญกับการไดรับทรัพยากร

โดยเฉพาะงบประมาณจากภาครัฐเปนความยั่งยืนขององคกร ตัวแบบที่สําคัญคือ การตั้งเปนองคการมหาชน
ดังตัวอยางจากสถาบันเพื่อการยุติธรรมแหงประเทศไทย (องคการมหาชน) สถาบันพระปกเกลา ในฐานะหนวย
ราชการภายใตรัฐสภา และการเปนองคการสาธารณะอยางองคการกระจายเสียงและแพรภาพสาธารณะแหง
ประเทศไทย (ส.ส.ท.) หรือไทยพีบีเอส

จุดเดนของการเปนหนวยงานของรัฐแบบพิเศษคือ ความคลองตัวจากระบบราชการโดยทั่วไป การมี

คณะกรรมการบริหารเปนผูกําหนดและกํากับทิศทางการดําเนินงานที่เปนอิสระ ภายใตกลไกบริหารลักษณะนี้
ทั้ง กสม. และผูมีสวนไดสวนเสียสามารถรวมกันกํากับดูแลทิศทางการทํางานของสถาบันได และจะทําให
สถาบันสามารถพัฒนาระบบและองคความรูดานสิทธิมนุษยชนเพื่อตอบสนองทั้งกับ กสม. และสาธารณะ หรือ
พลเมืองในภาพรวม นอกจากนี้ การไดรับงบประมาณอุดหนุนจากรัฐบาลอยางตอเนื่อง ยังจะทําใหสถาบัน

สามารถดําเนินการไดอยางยั่งยืน

อยางไรก็ดี ความทาทายที่สําคัญของการจัดตั้งสถาบันพัฒนาระบบและองคความรูในลักษณะนี้ คือ
ความเปนไปไดในทางกฎหมาย เพราะอํานาจในการจัดตั้งหนวยงานของรัฐแบบพิเศษ ถือเปนอํานาจของฝาย
บริหาร กสม. เปนองคกรอิสระตามรัฐธรรมนูญ ซึ่งไมมีอํานาจดังกลาว และการจัดตั้งหนวยงานใหมในลักษณะ
นี้ ยังตองเปนไปตามบทบัญญัติในรัฐธรรมนูญแหงราชอาณาจักรไทย พุทธศักราช 2560 มาตรา 77 ซึ่งให

ความสําคัญกับการประเมินและตรวจสอบความทับซอนของกฎหมายและอํานาจหนาที่ดวย

ตารางที่ 5. 1 ความคาดหวังตอสถานะของสถาบันพัฒนาระบบและองคความรู

สถานะ จุดเดน จุดดอย

1. เปนสวนราชการสังกัด กสม. สามารถเชื่อมโยงประสานงานใน ยังติดกับดักระบบบริหารจัดการ
สํานักงานไดอยางใกลชิด กําหนด แบบราชการ ไมมีความคลองตัว
ทิศทางการทํางานที่ตอบโจทย มีขอจํากัดภายใตพระราชบัญญัติ
กสม. ไดโดยตรง ประกอบรัฐธรรมนูญวาดวย

มีทรัพยากรในการดําเนินงานอยาง คณะกรรมการสิทธิมนุษยชน
ตอเนื่อง แหงชาติ พ.ศ. 2560 ที่ไมสามารถ
รับเงินอุดหนุนจากตางประเทศได

2. ไมเปนสวนราชการ เชน มีความคลองตัวมากกวา สามารถ อาจมีขอจํากัดในการประสานงาน
เปนมูลนิธิ แตอยูในกํากับ ติดตามสถานการณและดําเนินงาน กับสํานักงาน กสม.
ของ กสม. ไดอยางเปนอิสระมากกวา ความทาทายที่สําคัญคือการหา
สามารถรับเงินสนับสนุนจาก งบประมาณมาดําเนินการและ
ภายนอกได และสามารถดําเนิน พัฒนาองคกรอยางยั่งยืน และ

กิจกรรมเพื่อหารายไดเลี้ยงตัวเอง หากมีการรับเงินสนับสนุนจาก
เชน การจัดฝกอบรมดานสิทธิ ตางประเทศ อาจถูกวิจารณวา
มนุษยชน เปนเครื่องมือของตางประเทศ

3. เปนหนวยของรัฐแบบพิเศษ มีเปนอิสระ คลองตัวมากกวา อาจมีขอจํากัดในการประสานงาน
เชน องคการมหาชน หรือ ระบบราชการทั่วไป มีทรัพยากร กับสํานักงาน กสม.