Page 154 - รายงานผลการประเมินสถานการณ์ด้านสิทธิมนุษยชนของประเทศไทย ปี 2563

การดำาเนินการตามนโยบายด้านที่ดินที่เกี่ยวข้องกับชุมชน รัฐบาลโดยคณะกรรมการนโยบายที่ดิน
แห่งชาติ (คทช.) ได้ดำาเนินการจัดสรรที่ดินทำากินและที่อยู่อาศัยให้แก่ราษฎรที่ยากไร้และเกษตรกรในลักษณะ

แปลงรวมโดยไม่ให้กรรมสิทธิ์มาตั้งแต่ปี 2558 โดยผลการดำาเนินการที่ผ่านมาจนถึงปี 2562 คทช. ได้ดำาเนินการ
จัดสรรที่ดินไปแล้วกว่า 44,582 ราย เป็นจำานวนกว่า 55,786 แปลง รวมเนื้อที่กว่า 665,199 ไร่ ครอบคลุมประเภท
ที่ดินทั้งที่เป็นที่ดินป่าสงวนแห่งชาติ ที่ดินป่าชายเลน ที่ดินในเขตปฏิรูปที่ดิน ที่ดินสาธารณประโยชน์ ที่ดินราชพัสดุ
และที่ดินสงวนเพื่อกิจการนิคมในนิคมสร้างตนเอง โดยในปี 2563 คทช. กำาหนดเป้าหมายในการจัดที่ดินทำากินให้ชุมชนใน

59 พื้นที่ 36 จังหวัด เนื้อที่ประมาณ 230,381 ไร่ จำานวน 16,000 ราย 324 ซึ่งได้ดำาเนินการจัดหาที่ดินในพื้นที่เป้าหมาย
แล้วเป็นเนื้อที่ประมาณ 243,078 ไร่ ในเขตพื้นที่ป่าสงวนแห่งชาติ ป่าชายเลน และที่ดินในเขตปฏิรูปที่ดิน 325

อย่างไรก็ตาม ที่ผ่านมาภาคประชาชนและนักวิชาการบางส่วนยังมีข้อห่วงกังวลเกี่ยวกับกฎหมายดังกล่าว
อยู่หลายกรณี เช่น พระราชบัญญัติป่าชุมชน พ.ศ. 2562 มาตรา 4 นิยามคำาว่า “ป่าชุมชน” ให้หมายถึงป่านอก
เขตอนุรักษ์หรือพื้นที่อื่นนอกเขตป่าอนุรักษ์ที่ได้รับอนุมัติให้จัดตั้งเป็นป่าชุมชน ทำาให้ชุมชนที่อาศัยและพึ่งพาป่าไม้

และดูแลรักษาพื้นที่ป่าที่ตั้งอยู่ในเขตที่มีการประกาศเป็นเขตป่าอนุรักษ์มาอย่างยาวนาน ไม่ถูกยอมรับให้สามารถจัดตั้ง
326
ป่าชุมชนได้ตามกฎหมาย อีกทั้งยังมีการจัดตั้งกลไกระดับชาติ (คณะกรรมการนโยบายป่าชุมชน) หรือกลไก
ในระดับภูมิภาค (คณะกรรมการป่าชุมชนประจำาจังหวัด) ซึ่งมีองค์ประกอบจากผู้แทนหน่วยงานต่าง ๆ ของรัฐจำานวนมาก
327
เข้ามากำากับดูแลและมีอำานาจในการเพิกถอนป่าชุมชนได้ นอกจากนี้ ยังมีข้อห่วงกังวลว่าพระราชบัญญัติป่าชุมชน
พ.ศ. 2562 พระราชบัญญัติอุทยานแห่งชาติ พ.ศ. 2562 และพระราชบัญญัติสงวนและคุ้มครองสัตว์ป่า พ.ศ. 2562
ยังไม่ได้รับรองสิทธิชุมชนในการจัดการ บำารุงรักษา และใช้ประโยชน์จากทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อม
328
ตามที่บัญญัติไว้ในรัฐธรรมนูญอย่างแท้จริง ในส่วนของการดำาเนินการจัดสรรที่ดินให้แก่ชุมชนตามนโยบายของ คทช.
แม้จะมีวัตถุประสงค์เพื่อลดความเหลื่อมลำ้าในด้านการเข้าถึงการใช้ประโยชน์ในที่ดินของประชาชน แต่การดำาเนินการ

ดังกล่าวยังไม่ได้เป็นหลักการที่ยอมรับสิทธิที่ได้รับการรับรองและคุ้มครองไว้ในรัฐธรรมนูญ เนื่องจากมีลักษณะ
เป็นเพียงการ “อนุญาต” จากหน่วยงานภาครัฐให้เข้าใช้พื้นที่เพื่ออยู่อาศัยและทำากินเท่านั้น 329

324
จาก ครม. รับทราบการด�าเนินงาน คทช. ออกหนังสืออนุญาตแล้วกว่า 6 แสนไร่ ช่วย ปชช. เข้าใช้ประโยชน์
ในที่ดินด้วย, โดย มติชนสุดสัปดาห์, 2563. สืบค้นจาก https://www.matichonweekly.com/hot-news/article_313596
325
จาก หนังสือส�านักงานนโยบายและแผนทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อม ด่วนที่สุด ที่ ทส 1013/15437
ลงวันที่ 23 พฤศจิกายน 2563 เรื่อง ข้อมูลเพื่อการประกอบการจัดท�ารายงานผลการประเมินสถานการณ์สิทธิมนุษยชนของ
ประเทศไทย.
326
จาก กฎหมายที่แย่ไม่มีเสียดีกว่า: พ.ร.บ.ป่าชุมชน 2562 อ�านาจของประชาชน หรือวาทกรรมอ�าพรางของรัฐ,
โดย ประชาไท, 2562. สืบค้นจาก https://prachatai.com/journal/2019/12/85449#_ftn2
327
จาก 30 ปี ขบวนการป่าชุมชน บทเรียนและทิศทางขับเคลื่อน, โดย ศูนย์วนศาสตร์ชุมชนเพื่อคนกับป่า (แผนงาน
ประเทศไทย), 2562. สืบค้นจาก https://www.recoftc.org/publications/0000354
328
จาก พีมูฟ เตรียมเคลื่อนไหว แกกฎหมายป่าไม้ 3 ฉบับ, โดย The Active, 2563. สืบค้นจาก https://theactive.
net/news/20200902-4/
329
จาก รายงานฉบับสมบูรณ์ สิทธิของชุมชนชาวกะเหรี่ยง (ปกาเกอญอ) กับการด�าเนินเขตวัฒนธรรมพิเศษไร่หมุนเวียน
ในพื้นที่ยุทธศาสตร์การแก้ไขปัญหาข้อพิพาทกรณีที่ดินท�ากินและที่อยู่อาศัยของชุมชนกะเหรี่ยงในพื้นที่ป่าภาคเหนือ (น. 27-28),
โดย ไพสิฐ พาณิชย์กุล และคณะ, 2560, กรุงเทพฯ: สำานักงานคณะกรรมการสิทธิมนุษยชนแห่งชาติ.

152 คณะกรรมการสิทธิมนุษยชนแห่งชาติ
National Human Rights Commission of Thailand