Page 73 - รายงานผลการปฏิบัติงานคณะกรรมการสิทธิมนุษยชนแห่งชาติ ประจำปีงบประมาณ พ.ศ. 2559
P. 73
ผลจากการศึกษาวิจัยพบว่า อาเซียนได้จัดท�าตราสารทางกฎหมายด้านสิทธิมนุษยชนโดยตรงเพียงฉบับเดียว ได้แก่
อนุสัญญาอาเซียนต่อต้านการค้ามนุษย์โดยเฉพาะสตรีและเด็ก ซึ่งที่ประชุมผู้น�าอาเซียนได้รับรองในการประชุมครั้งที่ ๒๗
ที่กรุงกัวลาลัมเปอร์ ประเทศมาเลเซีย เมื่อเดือนพฤศจิกายน ๒๕๕๘ อย่างไรก็ตาม ยังมีตราสารทางกฎหมายที่เกี่ยวข้องกับสิทธิ
มนุษยชนอีกจ�านวนหนึ่ง ได้แก่ (๑) กลุ่มที่ก�าหนดเนื้อหามี ๔ ฉบับ คือ อนุสัญญาอาเซียนว่าด้วยการต่อต้านการก่อการร้าย
และอนุสัญญาที่เกี่ยวข้องกับการคุ้มครองสิ่งแวดล้อมและการตอบสนองต่อภัยพิบัติรวม ๓ ฉบับ (ข้อตกลงว่าด้วยการอนุรักษ์
ธรรมชาติและทรัพยากรธรรมชาติปี ๒๕๒๘ ข้อตกลงอาเซียนว่าด้วยมลภาวะจากหมอกควันข้ามพรมแดนปี ๒๕๔๕ และข้อ
ตกลงอาเซียนว่าด้วยการจัดการภัยพิบัติและการตอบสนองต่อภาวะฉุกเฉินปี ๒๕๔๘) และ (๒) กลุ่มตราสารที่จัดตั้งองค์กร
เพื่อท�าหน้าที่เฉพาะด้านที่มีผลกระทบต่อประเด็นสิทธิมนุษยชนซึ่งรวมถึงข้อตกลงเพื่อจัดตั้งศูนย์ความหลากหลายทางชีวภาพ
อาเซียน และข้อตกลงเพื่อจัดตั้งศูนย์ประสานงานอาเซียนเพื่อการให้ความช่วยเหลือด้านมนุษยธรรมในการจัดการภัยพิบัติ
ตราสารเกี่ยวกับสิทธิมนุษยชนส่วนใหญ่ที่อาเซียนได้จัดท�าขึ้นอยู่ในรูปแบบตราสารทางการเมือง (Political
instrument) ซึ่งแม้จะไม่มีผลผูกพันตามหลักกฎหมายระหว่างประเทศ แต่แสดงเจตจ�านงร่วมกันของประเทศสมาชิกในการ
ส่งเสริมและคุ้มครองสิทธิมนุษยชนในหลายประเด็น และหลายฉบับก�าหนดขั้นตอนที่น�าไปสู่การจัดท�าตราสารทางกฎหมายด้วย
โดยมีจ�านวน ๒๔ ฉบับ ทั้งนี้ ตราสารที่ส�าคัญที่สุดในด้านสิทธิมนุษยชนของอาเซียน คือ ปฏิญญาสิทธิมนุษยชนอาเซียน
(ASEAN Human Rights Declaration) ซึ่งถือเป็นตราสารหลักของอาเซียนในการด�าเนินการด้านสิทธิมนุษยชน
ในการวิจัยยังชี้ให้เห็นถึงพัฒนาการที่ส�าคัญของอาเซียนในด้านสิทธิมนุษยชน โดยเฉพาะในประเด็นดังต่อไปนี้
(๑) การตรากฎบัตรอาเซียน (ASEAN Charter) ซึ่งถือเป็นธรรมนูญของอาเซียนที่มีผลใช้บังคับในปี ๒๕๕๑
ได้ก�าหนดให้อาเซียนมีสถานะทางกฎหมายระหว่างประเทศ (Legal personality) แม้กฎบัตรอาเซียนมิใช่ตราสารด้าน
สิทธิมนุษยชนโดยตรง แต่เป็นเอกสารพื้นฐานที่ก�าหนดโครงสร้างของประชาคมอาเซียน โดยให้ประชาคมอาเซียนตั้งอยู่บน
หลักการหลายประการ รวมถึงหลักนิติรัฐ ประชาธิปไตย และการส่งเสริมและคุ้มครองสิทธิมนุษยชนและเสรีภาพพื้นฐานของ
ประชาชนอาเซียน นอกจากนั้น ยังก�าหนดให้มีการจัดตั้งกลไกด้านสิทธิมนุษยชนขึ้นเป็นครั้งแรก โดยให้องค์กรด้านสิทธิมนุษยชน
ของอาเซียนมีขอบเขตอ�านาจหน้าที่เป็นไปตามที่ก�าหนด โดยที่ประชุมรัฐมนตรีต่างประเทศอาเซียน (มาตรา ๑๔) ซึ่งองค์กร
ดังกล่าวคือ คณะกรรมาธิการระหว่างรัฐบาลอาเซียนว่าด้วยสิทธิมนุษยชน (AICHR)
(๒) AICHR ถือเป็นกลไกและองค์กรหลักในด้านสิทธิมนุษยชนของอาเซียนจัดตั้งขึ้นที่ประเทศไทยในปี ๒๕๕๒ และ
มีภารกิจหลักตามที่ก�าหนดในเอกสารขอบเขตอ�านาจหน้าที่รวม ๑๔ ประการ ซึ่งประการที่ส�าคัญที่สุดในระยะเริ่มแรก คือ
การจัดท�าปฏิญญาสิทธิมนุษยชนอาเซียน (AHRD) โดยในการวิจัยได้เน้นความส�าคัญต่อ AICHR ซึ่งถือเป็นกลไกสิทธิมนุษยชน
ระดับภูมิภาคล่าสุดของโลก โดยได้ชี้ให้เห็นถึงความท้าทายทั้งในเชิงโครงสร้างและการด�าเนินงานที่เน้นภารกิจในด้านการ
ส่งเสริมสิทธิมนุษยชน (Promotion) แต่ยังขาดความชัดเจนในการด�าเนินภารกิจการคุ้มครองสิทธิมนุษยชน (Protection)
ร�ยง�นผลก�รปฏิบัติง�นคณะกรรมก�รสิทธิมนุษยชนแห่งช�ติ 64 ประจำ�ปีงบประม�ณ พ.ศ. ๒๕๕๙
