Page 74 - รายงานฉบับสมบูรณ์โครงการวิจัยเรื่อง ความสัมพันธ์ระหว่างสิทธิมนุษยชนและสิ่งแวดล้อมเพื่อการคุ้มครองสิทธิมนุษยชนที่เกี่ยวกับสิ่งแวดล้อมอย่างยั่งยืน

62 | P a ge

สิทธิเชิงกลุมหรือสิทธิรวมกัน สิทธิเชิงปจเจกบุคคล

มาตรา 24 สิทธิในเรื่องยาพื้นบานและธํารงไวซึ่งวิธีการรักษาสุขภาพ มาตรา 24 สิทธิที่จะเขารับบริการทาง
รวมไปถึงการอนุรักษสมุนไพร สัตว และแรธาตุตางๆ ที่สําคัญที่ใชเพื่อ สุขภาพและสังคมทุกประเภท โดยไม

การรักษา มีการเลือกปฏิบัติ และสิทธิอยางเทา

เทียมที่จะมีสุขภาพทางรางกายและ
จิตใจตามมาตรฐานสูงสุดที่พึงจะมีได

มาตรา 25 สิทธิที่จะธํารงและสรางความเขมแข็งในเรื่องความสัมพันธ

ทางจิตวิญญาณที่มีตอที่ดิน อาณาเขต น้ํา ชายฝง และทรัพยากรที่ตน
เคยเปนเจาของหรือครอบครองและมีสิทธิที่จะสนับสนุนสงเสริมใหคน

รุนหลังไดปฏิบัติเชนเดียวกัน

มาตรา 26 สิทธิในที่ดิน อาณาเขต และทรัพยากรที่ตนเคยเปน
เจาของครอบครอง เคยใชสอย หรือเคยไดมา และสิทธิที่จะเปน

เจาของ ใชประโยชน พัฒนา และควบคุม ที่ดิน อาณาเขตและ
ทรัพยากร และรวมถึงสิ่งอื่นๆ ซึ่งเคยครอบครองโดยเหตุผลที่เปน

เจาของแตดั้งเดิมหรือเคยประกอบอาชีพแบบดั้งเดิม หรือเคยใชแต

ดั้งเดิมมา
มาตรา 28 สิทธิที่จะไดรับการชดเชย ซึ่งหมายรวมถึงการใหคืน หาก

การใหคืนไมอาจกระทําไดก็ควรใหการชดเชยอื่นๆ ที่ยุติธรรม เปน
ธรรม และมีมูลคาเทากับที่ดินอาณาเขต และทรัพยากร ที่ชนเผา

พื้นเมืองเคยเปนเจาของมาแตดั้งเดิม เคยครอบครอง หรือเคยใช

ประโยชน ซึ่งสิ่งเหลานี้ไดถูกยึดไป เอาไปครอบครอง ใชสอย หรือ
ทําลาย โดยชนเผาพื้นเมืองมิไดยินยอมอยางเต็มใจ หรือมิไดยินยอม

ใหกระทําการดังกลาวกอนลวงหนา

มาตรา 29 สิทธิในการอนุรักษและปกปองสิ่งแวดลอมและ
ความสามารถทางการผลิตของที่ดิน อาณาเขต และทรัพยากร

มาตรา 30 สิทธิที่จะรักษา ควบคุม ปกปองและพัฒนา มรดกทาง

วัฒนธรรม ความรูดั้งเดิม การแสดงออกทางวัฒนธรรมดั้งเดิม อีกทั้ง
วิทยาศาสตร เทคโนโลยีและวัฒนธรรม ซึ่งหมายรวมถึงทรัพยากร

มนุษยและพันธุกรรม เมล็ดพันธุพืช ยา ความรูในเรื่องคุณสมบัติของ
พืชและสัตว ฯลฯ

มาตรา 32 สิทธิที่จะกําหนดและลําดับความสําคัญกอนหลังเรื่องการ

พัฒนาและยุทธศาสตรตางๆ ในเรื่องที่ดิน อาณาเขตและทรัพยากร
มาตรา 33 สิทธิที่จะกําหนดอัตลักษณหรือการเปนสมาชิก ที่ปฏิบัติ