Page 88 - รายงานการศึกษาบทบาทของภาคประชาสังคมในการคุ้มครองสิทธิพลเมืองและสิทธิทางการเมือง
P. 88
86 รายงานการศึกษา บทบาทของภาคประชาสังคมในการคุ้มครองสิทธิพลเมืองและสิทธิทางการเมือง
ในขณะที่แหล่งทุนต่างชาติเริ่มถอนตัว ในปีพ.ศ. ๒๕๓๖ ช่วงเวลาเดียวกัน มีการกำาเนิดขึ้นของ
สำานักงานพัฒนาชุมชนเมือง (พชม.) (และยกระดับเป็นสำานักงานพัฒนาองค์กรชุมชน (พอช.) ในปี
๒๕๕๔) ได้ทำาให้งานพัฒนาชุมชนและคนจนในเมือง มุ่งจากงานรณรงค์ไปสู่แนวทางการพัฒนาที่
เน้นการจัดการ ในเรื่องการออม สวัสดิการ และที่อยู่อาศัยมากยิ่งขึ้น
โครงการบ้านมั่นคงที่ถือกำาเนิด ในปีพ.ศ. ๒๕๔๖ คือ รูปธรรมความก้าวหน้าอย่างมากของการ
สร้างความมั่นคงในด้านที่อยู่อาศัยและยุติปัญหาการไล่รื้อได้ แต่ในมิติความมั่นคงของครอบครัวและ
ปัจเจกยังเป็นปัญหาที่ยังต้องแก้ไขกันต่อไป
กล่าวโดยสรุปแล้ว แนวทางการทำางานของเอ็นจีโอกับชุมชนแออัดนั้น มีหลักการ คือ การ
พยายามทำาให้ชาวบ้านสามารถแก้ไขปัญหาของตนเองได้ ผ่านการรวมกลุ่ม เครือข่าย ซึ่งมีหลาย
รูปแบบ ทั้งสหชุมชน กลุ่มออมทรัพย์ รวมทั้งการผลักดันแก้ไขปัญหาเชิงนโยบาย แต่ปัญหาจากการ
ทำางานก็พบว่า ยังไม่สามารถสร้างความร่วมมือกันในระดับชุมชนได้เท่าใดนัก เพราะกระบวนการ
ทำางานขององค์กรพัฒนาเอกชนเป็นการเข้าหาผู้นำาเป็นหลัก ดังนั้นกระบวนการแก้ไขปัญหา
คนจนเมืองจึงมีผู้นำาชุมชนเป็นผู้เล่นสำาคัญซึ่งในบางครั้งปราศจากการมีส่วนร่วมจากประชาชนใน
ชุมชนและผู้ด้อยโอกาสจริงๆ โดยอรรถจักร สัตยานุรักษ์ (อ้างถึงใน ม.ร.ว. อคิน รพีพัฒน์ ๒๕๔๒, น.
๕๙) ได้ตั้งข้อสังเกตโดยฝากคำาถามให้ชวนคิดว่า
“หากเป้าหมายการพัฒนาชุมชนแออัดอยู่ที่การเพิ่มศักยภาพของชาวบ้าน
ให้สามารถจัดการปัญหาตนเองได้ ก็จำาเป็นอย่างยิ่งที่ต้องศึกษาวัฒนธรรม
หรือความสัมพันธ์ทางสังคมที่ดำารงอยู่ในชุมชนอย่างถ่องแท้”
๔.๖ ความท้าทายของเอ็นจีโอกับการทำางานในอนาคต
งานศึกษาวิจัยของสถาบันวิจัยเพื่อการพัฒนาประเทศไทย (๒๕๕๑) ชี้ให้เห็นถึงความน่ากังวล
ในอนาคตขององค์กรพัฒนาเอกชนว่า หากองค์กรพัฒนาเอกชนไม่ได้รับเงินอุดหนุนแล้วจะเป็นอย่างไร
รวมถึงเมื่อสภาพการณ์ทางการเมืองที่ชาวบ้าน ชุมชน สามารถเชื่อมต่อกับฐานอำานาจทางการเมือง
ได้โดยตรงแล้ว บทบาทและความจำาเป็นขององค์กรพัฒนาเอกชนยังจะมีอยู่ต่อหรือไม่ ประสบการณ์
จากต่างประเทศพบว่า องค์กรพัฒนาเอกชนจำาเป็นต้องปรับเปลี่ยนแนวทางและวิธีการทำางานมา
สื่อสารกับสังคมวงกว้างที่มากขึ้น เรียนรู้ถึงการแสวงหาความร่วมมือจากภาคธุรกิจ – กลไกราชการ
ให้มากขึ้น
ขณะเดียวกัน ในช่วง ๑ -๒ ปีนี้ ผู้ศึกษาเองได้มีโอกาสสำารวจข้อจำากัดขององค์กรพัฒนาเอกชน
จากการสัมภาษณ์ผู้บริหารองค์กร พบประเด็นน่าสนใจ ดังนี้
f เงินทุน เงินทุนหลักเป็นเงินให้ความช่วยเหลือจากต่างประเทศที่ปัจจุบันมีแนวโน้มลดลง
(ดังตัวอย่างองค์กรที่ทำางานด้านเด็กที่กล่าวถึงในข้างต้น) ขณะที่การหารายได้ขององค์กร
พัฒนาเอกชนในด้านอื่นๆ ไม่ว่าจะเป็นงานรับจ้างทำางานวิจัย งานฝึกอบรม หรือการ
