Page 25 - รายงานการศึกษาบทบาทของภาคประชาสังคมในการคุ้มครองสิทธิพลเมืองและสิทธิทางการเมือง
P. 25
รายงานการศึกษา บทบาทของภาคประชาสังคมในการคุ้มครองสิทธิพลเมืองและสิทธิทางการเมือง 23
เพื่อการพัฒนา และคณะกรรมการรณรงค์ความปลอดภัยในสถานประกอบการ คณะกรรมการหลัก
ประกันสุขภาพแห่งชาติ และคณะกรรมการควบคุมคุณภาพและมาตรฐานบริการสาธารณสุข เป็นต้น
ในปี ๒๕๔๐ ประเทศไทยต้องเผชิญกับวิกฤติการณ์ทางเศรษฐกิจครั้งใหญ่ สถาบันการเงิน
ล้มละลาย ลูกจ้าง พนักงานของสถานประกอบการต่างๆ ตกงาน ซึ่งมีจำานวนไม่น้อยที่กลับไปยัง
ชนบท เปลี่ยนวิถีชีวิตไปอยู่กับการทำาเกษตรแบบพอเพียง ภายหลังวิกฤตเศรษฐกิจในปี ๒๕๔๐
แนวคิดวัฒนธรรมชุมชนได้รับการขานรับอย่างกว้างขวางจากสังคมและหน่วยงานรัฐ จนมีฐานะ
กลายเป็นอุดมการณ์ของสังคมโดยปริยาย มีแนวคิดสำาคัญที่เข้ามาหลอมรวมและมีส่วนสำาคัญในการ
ขยายแนวคิดวัฒนธรรมชุมชนให้เป็นที่ยอมรับอย่างกว้างขวาง ได้แก่ แนวคิดเชิงพุทธ ซึ่งเสนอให้เพิ่ม
หลักธรรมทางพุทธศาสนาเข้าไปเป็นฐานชุมชนธรรมนิยม แนวคิดธุรกิจชุมชน นำาเอาธุรกิจชุมชน
เข้ามาเป็นส่วนหนึ่งของระบบเศรษฐกิจชุมชนและเชื่อมต่อระบบเศรษฐกิจทุนโดยไม่เป็นส่วนของ
ระบบทุนนิยม และปรัชญาเศรษฐกิจพอเพียงของพระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัว ซึ่งทรงเสนอแนวทาง
๓ ขั้นตอน ได้แก่ ขั้นตอนพออยู่พอกิน-พึ่งตนเองได้ ขั้นตอนรวมพลังเป็นชุมชนในรูปสหกรณ์ และ
ขั้นตอนการร่วมมือกับองค์กรหรือภาคเอกชนภายนอก
ในขณะที่แนวคิดวัฒนธรรมชุมชนกำาลังทำาให้เกิดการขยายตัวของขบวนการชุมชนเข้มแข็งและ
ประชาสังคมขึ้นอย่างค่อยเป็นค่อยไป ช่วงเวลาเดียวกันได้มีเหตุการณ์บ้านเมืองที่วิกฤตและมีความ
รุนแรงเกิดขึ้นเป็นระยะๆ ซึ่งกลับกลายเป็นโอกาสที่กระตุ้นขบวนการของภาคประชาสังคมให้มีการ
เติบโต นอกจากนั้น กระแสประชาสังคมโลกซึ่งเป็นการเคลื่อนไหวทางสังคมแนวใหม่ (New Social
Movement) ยังเข้ามาหนุนเสริมกระแสประชาชน การเคลื่อนไหวเชิงเครือข่าย การเคลื่อนไหวด้าน
สิ่งแวดล้อม โรคเอดส์ ยาเสพติด ความยากจน สิทธิมนุษยชน ความเสมอภาคทางเพศ มิติครอบครัว-
เยาวชน และอัตลักษณ์ท้องถิ่น ฯลฯ กลายเป็นประเด็นการเคลื่อนไหวที่รัฐเองก็ไม่อาจจัดการปัญหา
ที่สลับซับซ้อนนี้ได้ จึงต้องพึ่งพาพลังทางสังคมเหล่านี้ร่วมแก้ไข (ฉัตรทิพย์ นาถสุภา, ๒๕๔๔)
ในช่วงที่มีการรณรงค์จัดทำาร่างรัฐธรรมนูญปี พ.ศ. ๒๕๔๐ องค์กรพัฒนาเอกชนได้มีบทบาท
มากในการกำาหนดประเด็นสำาคัญในบทบัญญัติของรัฐธรรมนูญ โดยเฉพาะอย่างยิ่ง ในประเด็นสิทธิ
เสรีภาพ ศักดิ์ศรีของความเป็นมนุษย์ การคุ้มครองสิทธิของผู้ด้อยโอกาสในสังคม การตรวจสอบการ
ใช้อำานาจรัฐและสิทธิชุมชน ที่เสนอโดย ศาสตราจารย์ เสน่ห์ จามริก และแนวคิดการมีส่วนร่วมที่เสนอ
โดยศาสตราจารย์ น.พ. ประเวศ วะสี ก็ได้รับการบรรจุในรัฐธรรมนูญฉบับประชาชน ๒๕๔๐ โดยมี
การตั้งองค์กรอิสระ ๒ องค์กรขึ้นรองรับ ได้แก่ คณะกรรมการสิทธิมนุษยชนแห่งชาติ และสภาที่ปรึกษา
เศรษฐกิจและสังคมแห่งชาติ ซึ่งทำาให้รัฐธรรมนูญฉบับ พ.ศ. ๒๕๔๐ ได้รับการยอมรับว่าเป็น
รัฐธรรมนูญฉบับประชาชน
อย่างไรก็ตาม ถึงแม้ประเทศไทยจะมีรัฐธรรมนูญปี ๒๕๔๐ ที่ค่อนข้างสมบูรณ์ แต่มิได้
หมายความว่า ความบกพร่องจะสูญสิ้นไป แม้รัฐธรรมนูญจะเป็นกติกาสูงสุด แต่การที่จะบังคับใช้
รัฐธรรมนูญให้มีผลในอย่างสมบูรณ์ต้องอาศัยขบวนการประชาชนเข้ามาผลักดันและตรวจสอบ ดังนั้น
