Page 29 - รายงานการศึกษาวิจัยฉบับย่อ สิทธิชุมชนในการจัดสรรทรัพยากรน้ำโดยใช้แนวทางสันติวิธี : กรณีศึกษาพื้นที่ต้นน้ำของประเทศไทย

20

ส่วนร่วมในการจัดการปัญหาร่วมกันผ่าน “เวทีการประชุมความร่วมมือ การฟื้นฟู และการจัดการ
ทรัพยากรธรรมชาติจังหวัดล้าพูน”

(3) ลุ่มน้้าล้าปะทาว อ้าเภอแก้งคร้อ จังหวัดชัยภูมิ พบว่า การคลี่คลายความขัดแย้งทั้งสอง

ขั้นตอน ได้แก่ การเจรจาต่อรองและการเจรจาไกล่เกลี่ยโดยคนกลางที่ชาวบ้านทั้ง 2 ฝ่าย เลือกใช้
เป็นรูปแบบการจัดการความขัดแย้งตามแนวทางสันติวิธีที่สามารถน้ามาปฏิบัติได้จริง กล่าวคือ สามารถ

แก้ไขปัญหาความขัดแย้งได้และเป็นที่ยอมรับทั้งสองฝ่าย ทั้งยังไม่ก่อให้เกิดการใช้ความรุนแรง แต่กลับ

มุ่งเน้นการแก้ไขปัญหาแบบประสานความร่วมมือและเจรจาโดยยึดหลักผลประโยชน์ร่วมกันของทุกฝ่าย
จนน้าไปสู่การบรรลุเป้าหมายคือแก้ไขปัญหาความขัดแย้งได้นั่นเอง

โดยสรุปบทเรียนทั้ง 3 พื้นที่ อาจกล่าวได้ว่าเมื่อเกิดความขัดแย้งหรือประสบปัญหาด้านการ

จัดการทรัพยากรน้้า ชุมชนที่มีส่วนเกี่ยวข้องต่างแสวงหาทางออกเพื่อแก้ไขปัญหาดังกล่าว แม้ส่วนใหญ่
จะยังพิจารณาถึงประโยชน์ที่ตนเองได้รับเป็นส้าคัญ แต่เพื่อคลี่คลายปัญหาเหล่านั้นผู้มีส่วนเกี่ยวข้อง

ย่อมเลือกทางออกที่เป็นที่ยอมรับและคงสิทธิพึงมีของตนเองให้มากที่สุด ซึ่งจากทั้งสามกรณีแสดงให้

เห็นว่าการพูดคุย ปรึกษาหารือ โดยเน้นชุมชนเป็นส้าคัญเป็นหัวใจของการแสวงหาทางออกและเป็นที่
ยอมรับในระยะยาว เพราะชุมชนถือเป็นผู้มีสิทธิเป็นส่วนใหญ่และแนวทางการแก้ไขปัญหาที่พบ

มุ่งเน้นการรักษาสันติสุขภายในชุมชนตามหลักสันติวิธี ซึ่งจ้าแนกได้ 2 ประเภทหลัก ได้แก่ (1) การใช้

รูปแบบสถานการณ์ปัจจุบันจัดการทรัพยากรน้้า เช่น การจัดตั้งกลุ่ม/เครือข่าย/องค์กร การออกข้อบัญญัติ
และการไกล่เกลี่ย เป็นต้น และ (2) การใช้วัฒนธรรม/ประเพณีดั้งเดิมจัดการทรัพยากรน้้า เช่น

การเลี้ยงผีขุนน้้า การซ่อมฝาย รองเหมืองฝาย และประเพณีการแห่ช้างเผือก เป็นต้น แนวปฏิบัติที่ดี

จากทั้งสามกรณีศึกษาแม้จะสามารถแก้ไขปัญหาทรัพยากรน้้าในชุมชนได้ แต่การเลือกใช้แนวปฏิบัติ
ดังกล่าวยังอยู่บนพื้นฐานหรือบริบทของชุมชนนั้น ๆ ดังนั้น เมื่อเกิดปัญหาหรือความขัดแย้งขึ้นกับ

ทรัพยากรน้้าในชุมชนอื่น ๆ สมาชิกของชุมชนควรพิจารณาบริบทพื้นฐานหรือตัวตนที่แท้จริงของ

ชุมชนตนเองก่อนเป็นองค์ประกอบการตัดสินใจคัดเลือกวิธีการจัดการปัญหาหรือความขัดแย้งที่เกิดขึ้น

4.4 วิเคราะห์ช่องว่างการคุ้มครองและส่งเสริมสิทธิของชุมชนด้านการจัดการน าเปรียบเทียบ

กับพันธกรณีระหว่างประเทศที่ไทยเป็นภาคีและมาตรฐานด้านสิทธิน าระหว่างประเทศ

4.4.1 มุมมองทรัพยากรน าในเวทีระหว่างประเทศและสถานะของประเทศไทย

ในปี พ.ศ. 2555 องค์การสหประชาชาติได้จัดการประชุม “United Nations Conference on
Sustainable Development: UNCSD” หรือ “Rio+20” ขึ้น ณ นครรีโอเดจาเนโร ประเทศบราซิล

เป็นการประชุมวาระครบรอบ 20 ปี ของการจัดประชุม Earth Summit หรือ United Nations Conference
on Environment and Development – UNCED ที่ให้ความส้าคัญด้านสิ่งแวดล้อมและการพัฒนาที่