Page 27 - รายงานการศึกษาวิจัยฉบับย่อ สิทธิชุมชนในการจัดสรรทรัพยากรน้ำโดยใช้แนวทางสันติวิธี : กรณีศึกษาพื้นที่ต้นน้ำของประเทศไทย
P. 27
18
ส้าหรับสภาพปัญหาทรัพยากรน้้า ได้แก่ ปัญหาการขาดแคลนน้้าพบว่าความแปรปรวนของ
สภาพอากาศส่งผลให้ประเทศไทยยังคงประสบภาวการณ์ขาดแคลนน้้าอย่างต่อเนื่อง ส่วนใหญ่พื้นที่
ที่พบปัญหาภัยแล้งซ้้าซากคือภาคตะวันออกเฉียงเหนือ (กรมพัฒนาที่ดิน, 2562ก) ในปี พ.ศ. 2562
มี 14 จังหวัดที่ได้ประกาศเขตการให้ความช่วยเหลือผู้ประสบภัยพิบัติกรณีฉุกเฉิน (ภัยแล้ง) ซึ่งเกิด
ภาวะฝนทิ้งช่วงและมีฝนตกน้อยเมื่อถึงฤดูฝน และในปี พ.ศ. 2563 ได้ประกาศเขตการให้ความ
ช่วยเหลือผู้ประสบภัยพิบัติกรณีฉุกเฉิน 30 จังหวัด (ศูนย์อ้านวยการเฉพาะกิจแก้ไขและบรรเทาวิกฤต
ภัยแล้ง ปี 2562/2563 กรมชลประทาน, 2563) ขณะที่ปัญหาน้้าท่วมก็พบว่าในรอบ 30 ปีที่ผ่านมา
ประเทศไทยประสบปัญหาน้้าท่วมเกือบทุกจังหวัด ซึ่งก่อให้เกิดความเสียหายต่อชีวิต ทรัพย์สิน และ
เศรษฐกิจของประเทศอย่างมาก (ส้านักงานทรัพยากรน้้าแห่งชาติ, 2562) โดยเฉพาะอย่างยิ่งในปลายปี
พ.ศ. 2554 ซึ่งเป็นอุทกภัยครั้งใหญ่ในรอบ 70 ปี ของประเทศ และมีมูลค่าความเสียหายทางเศรษฐกิจ
กว่า 1.44 ล้านล้านบาท (ส้านักงานทรัพยากรน้้าแห่งชาติ, 2562) จากนั้น ประเทศไทยยังคงประสบ
ปัญหาน้้าท่วมต่อเนื่องทุกปีในเขตที่ราบลุ่มภาคกลางที่ส่วนใหญ่เป็นเขตพื้นที่น้้าท่วมซ้้าซาก หรือน้้า
ท่วมซ้้าซากเป็นครั้งคราวที่พบใหม่ในบางจังหวัดซึ่งสร้างความเสียหายอย่างฉับพลัน ส่วนปัญหา
คุณภาพน้้าผิวดิน ในปี พ.ศ. 2561 มีการติดตามตรวจสอบคุณภาพน้้าจากแหล่งน้้าส้าคัญทั่วประเทศ
พบว่าแหล่งน้้าที่มีดัชนีคุณภาพน้้าอยู่ในเกณฑ์ดีร้อยละ 46 เกณฑ์พอใช้ร้อยละ 45 และเกณฑ์เสื่อมโทรม
ร้อยละ 9 ไม่มีแหล่งน้้าที่อยู่ในเกณฑ์ดีมากหรือเกณฑ์เสื่อมโทรมมาก และเมื่อเปรียบเทียบกับปี พ.ศ. 2560
ที่มีแหล่งน้้าอยู่ในเกณฑ์พอใช้ถึงดีเพิ่มขึ้นจากร้อยละ 83 เป็นร้อยละ 91 และแหล่งน้้าที่อยู่ในเกณฑ์
เสื่อมโทรมลดลงจากร้อยละ 17 เป็นร้อยละ 9 (ส้านักงานนโยบายและแผนทรัพยากรธรรมชาติและ
สิ่งแวดล้อม, 2562) ทั้งนี้ การเปลี่ยนแปลงในช่วง 10 ปีที่ผ่านมา (พ.ศ. 2552-2561) พบว่าคุณภาพน้้า
ของแหล่งน้้าผิวดินส่วนใหญ่อยู่ในเกณฑ์พอใช้ (ส้านักงานนโยบายและแผนทรัพยากรธรรมชาติและ
สิ่งแวดล้อม, 2562)
ขณะที่ปัญหาการรุกล้้าของน้้าเค็ม เกิดขึ้นในตอนล่างของแม่น้้าเจ้าพระยา ท่าจีน บางปะกง และ
แม่กลอง ส่งผลให้เกิดผลกระทบต่อการเพาะปลูกพืช การประปา การประมง การอุตสาหกรรม
ตลอดจนการอุปโภค-บริโภคน้้าของประชาชนที่อยู่ริมฝั่งแม่น้้า การผลักดันน้้าเค็มเป็นการจัดสรรน้้า
จากแหล่งเก็บน้้าในพื้นที่ตอนบนของลุ่มน้้าเพื่อควบคุมความเค็มของน้้าไม่ให้เกินมาตรฐานของ
การเกษตรและการประปา (ส้านักงานทรัพยากรน้้าแห่งชาติ, 2562) ด้านปัญหาน้้าทะเลหนุน ส่วนใหญ่
ส่งผลกระทบต่อพื้นที่ที่มีรอยต่อกับการขึ้นหรือลงของน้้าทะเล โดยเฉพาะพื้นที่ปากแม่น้้าภาคกลางที่
ติดทะเล ซึ่งเป็นอีกปัจจัยส้าคัญของปัญหาน้้าท่วมในภาคกลาง นอกจากนี้ ความเค็มจากน้้าทะเลหนุน
ยังแผ่กระจายพื้นที่น้้าจืดเดิมซึ่งมีผลให้น้้าใช้ (น้้าประปาหรือน้้าบาดาล) มีระดับความเค็มเพิ่มขึ้น
ในด้านปัญหาคุณภาพน้้าบาดาล พบว่าส่วนใหญ่คุณภาพดีใช้บริโภคได้ แต่ยังมีบางพื้นที่ที่มีปริมาณ
สารละลายในน้้าบาดาลสูงกว่าเกณฑ์มาตรฐานน้้าดื่ม ซึ่งพบในพื้นที่ที่มีความสัมพันธ์กับรอยเลื่อนและ
