Page 88 - วารสารกฎหมายสิทธิมนุษยชน. ปีที่ 1 ฉบับที่ 3 (กันยายน - ธันวาคม 2563)

5.

ปีที่ 1 ฉบับที่ 3 (กันยายน - ธันวาคม 2563) 87
5. บทบาทขององค์กรภาคประชาสังคม

องค์กรภ�คประช�สังคม (Civil society organization) มีบทบ�ทในกิจกรรมสำ�คัญหล�ยกิจกรรม
ในสังคมไทยม�ย�วน�น แต่มีชื่อเรียกที่แตกต่�งกันไปต�มกฎหม�ย หรือแตกต่�งไปต�มวัตถุประสงค์ของ
องค์กร ซึ่งก�รดำ�เนินก�รในเรื่องใดเรื่องหนึ่งร่วมกันของภ�คประช�สังคมและภ�ครัฐนั้นจะอยู่ภ�ยใต้กติก�
ร่วมกันของสังคม ภ�คประช�สังคมจะมีก�รเติบโตอย่�งเป็นอิสระจ�กรัฐ แต่อย่�งไรก็ต�มยังกระทำ�ก�ร
อยู่บนพื้นฐ�นของหลักนิติธรรม และต้องเป็นที่ยอมรับของสังคมโดยรวม มีก�รอธิบ�ยถึงแนวคิดประช�
สังคมว่� คือ อ�ณ�บริเวณที่มีก�รจัดตั้งของชีวิตท�งสังคมที่มีลักษณะเป็นอ�ส�สมัคร ประช�สังคมเปรียบ
เป็นพื้นที่ตรงกล�ง (intermediary entity) ระหว่�งพื้นที่ของเอกชนและภ�ครัฐ ทั้งนี้รวมถึงเป็นพื้นที่
เชื่อมระหว่�งประช�ชนกับภ�คธุรกิจเอกชนและภ�ครัฐ (Dimond, 1994) สำ�หรับก�รศึกษ�ครั้งนี้ กำ�หนด
ภ�คประช�สังคม คือ องค์กรมูลนิธิ สม�คม ที่เกี่ยวข้องกับก�รจัดก�รศพนิรน�ม มีพื้นที่ก�รฝังศพนิรน�ม
(สุส�น) ประเทศไทยได้แบ่งภ�คประช�สังคมออกเป็น 5 ประเภท ได้แก่ องค์กรพัฒน�เอกชน องค์กร
ส�ธ�รณประโยชน์ องค์กรสวัสดิก�รชุมชน องค์กรชุมชนและองค์กรภ�คประช�ชน (Civil Society
Empowerment Institute, 2019) สหประช�ช�ติ ใช้คำ�ว่� ตัวแสดงประช�สังคม และให้คำ�จำ�กัดคว�ม
ว่�เป็นบุคคลหรือกลุ่มบุคคล ที่ทำ�กิจกรรมอย่�งสมัครใจโดยก�รมีส่วนร่วมหรือคว�มเคลื่อนไหวส�ธ�รณะ
โดยมีคว�มสนใจ คว�มมุ่งหม�ย หรือค่�นิยมร่วมที่เทียบเคียงกับเป้�หม�ยของสหประช�ช�ติ อันได้แก่
ก�รคงไว้ซึ่งสันติสุขและคว�มมั่นคง คว�มตระหนักถึงก�รพัฒน� และก�รส่งเสริมและเค�รพสิทธิมนุษยชน
สนับสนุนแนวคว�มคิดเรื่องเครือข่�ยภ�คประช�ชนหรือภ�คประช�สังคม ที่กล่�วถึงวัฒนธรรมของชุมชน
และระบบเทคโนโลยี จะเป็นเครื่องมือสำ�คัญในก�รเสริมหน่วยง�นและองค์กรให้เกิดก�รรวมตัว มีก�รเรียนรู้
และก�รถ่�ยทอดประสบก�รณ์ร่วมกัน เป็นกระบวนก�รที่เป็นไปต�มธรรมช�ติที่ต้องก�รให้ชุมชนและ
สังคมมีคว�มเข้มแข็ง มีศักยภ�พในก�รที่จะพัฒน�ตนเองต�มวัตถุประสงค์และเป้�หม�ยของภ�ครัฐหรือ
หน่วยง�นที่กำ�หนดไว้ ขอบเขตครอบคลุมประเด็นก�รมีส่วนร่วมส�ธ�รณะ องค์ก�ร อ�ส�สมัคร สื่อส�รมวลชน
องค์ก�รวิช�ชีพ สหภ�พแรงง�น ฯลฯ โดยมีเป้�หม�ยหลัก คือ ก�รเรียนรู้ ก�รสืบทอดภูมิปัญญ�และ
ก�รปรับตัวของชุมชน รวมทั้งก�รมีส่วนร่วมในก�รพัฒน�ชุมชนท้องถิ่นและก�รพัฒน�ประเทศ โดย
เครือข่�ยภ�คประช�ชนจะมีก�รกำ�หนดคว�มเป็นเครือข่�ยผ่�นกิจกรรมฐ�นอ�ชีพและมีกระบวนก�รเชื่อมโยง
เพื่อคว�มต่อเนื่องบนพื้นฐ�นของก�รพึ่งพ�ตนเองและวัฒนธรรมชุมชน กระบวนก�รทำ�ง�นส่วนใหญ่
จึงเป็นไปเพื่อเสริมสร้�งคว�มเข้มแข็งให้กับชุมชน ภ�ยใต้ก�รจัดก�รทรัพย�กรในชุมชนและก�รทำ�ง�น
ร่วมกับภ�ครัฐ
สำ�หรับง�นด้�นก�รจัดก�รศพนิรน�มภ�ยหลังก�รชันสูตรนั้น ในประเทศไทยจะเป็นบทบ�ทของ
องค์กรภ�คประช�สังคมที่เข้�ม�มีส่วนร่วมกับหน่วยง�นภ�ครัฐ ภ�คประช�สังคมมีส่วนช่วยในก�รให้ก�ร
สนับสนุนให้เกิดเครือข่�ยคว�มร่วมมือในก�รประส�นง�นและอำ�นวยคว�มสะดวกทั้งในด้�นก�รรับ-ส่งศพ
นิรน�มม�ยังหน่วยชันสูตร ก�รข่�วและก�รประช�สัมพันธ์เมื่อพบศพนิรน�ม ตลอดจนก�รจัดก�รพื้นที่
เป็นสุส�นคลอบคลุมกระบวนก�รของก�รฝังศพ ก�รขุดศพ ก�รดำ�เนินก�รท�งพิธีกรรมอื่น ๆ ที่เกี่ยวข้อง
กับก�รต�ย ซึ่งในแต่ละมูลนิธิ สม�คม จะมีร�ยละเอียดก�รดำ�เนินก�รกิจกรรมแตกต่�งกันไปขึ้นอยู่กับ
วัตถุประสงค์ขององค์กร ซึ่งถือเป็นส่วนหนึ่งในก�รปฏิบัติง�นที่สำ�คัญสนับสนุนเจ้�หน้�ที่ภ�ครัฐ ที่ส�ม�รถ
เข้�ถึงประช�ชนได้อย่�งทั่วถึง ซึ่งในแต่ละพื้นที่ก็จะมีหน่วยง�นภ�คประช�สังคม ไม่ว่�จะเป็นมูลนิธิกู้ภัย
อ�ส�สมัครร่วมกตัญญู หรือมูลนิธิต่�ง ๆ ที่ทำ�ง�นเพื่อประช�ชนโดยไม่แสวงห�ผลประโยชน์เป็นหลัก
อย่�งไรก็ต�ม ด้วยระบบก�รจัดก�รศพนิรน�มของประเทศยังข�ดทิศท�งก�รดำ�เนินก�รและม�ตรฐ�นก�ร
ปฏิบัติที่เป็นไปในทิศท�งเดียวกัน จึงจำ�เป็นต้องมีก�รศึกษ�ข้อมูลที่เป็นระบบ เพื่อวิเคร�ะห์ห�แนวท�งที่
เหม�ะสมสำ�หรับก�รจัดก�รศพนิรน�มร่วมกันทั้งภ�ครัฐและภ�คประช�สังคม