Page 87 - วารสารกฎหมายสิทธิมนุษยชน. ปีที่ 1 ฉบับที่ 3 (กันยายน - ธันวาคม 2563)

4.
86 วารสารกฎหมายสิทธิมนุษยชน
4. ศพนิรนาม (Unidentified dead bodies)

ศพนิรน�ม เป็นปัญห�ที่กระทบต่อสิทธิและเสรีภ�พและคว�มมั่นคงปลอดภัยของประช�ชน และ
ส่งผลต่อคว�มมั่นคงของประเทศ จ�กข้อมูลคณะกรรมก�รพัฒน�ระบบก�รติดต�มคนห�ยและก�รพิสูจน์
ศพนิรน�ม (ค.พ.ศ.) ปริม�ณศพนิรน�มในประเทศไทยมีจำ�นวนม�ก โดยมีทั้งศพนิรน�มทั้งที่เป็นคนไทยและ
คนต่�งช�ติที่ยังไม่ส�ม�รถพิสูจน์อัตลักษณ์บุคคลได้ ข้อมูลศพนิรน�ม 3 ปี พ.ศ. 2560 - พ.ศ. 2562 พบว่�
มีจำ�นวน 1,141 ร�ย 1,049 ร�ย และ 996 ร�ยต�มลำ�ดับ ซึ่งประเทศไทยให้คว�มสำ�คัญในเรื่องสิทธิมนุษยชน
ก�รคุ้มครองสิทธิและเสรีภ�พของประช�ชนไม่ว่�บุคคลนั้นจะมีชีวิตหรือเสียชีวิตแล้วก็ต�ม แต่ในท�งตรงข้�ม
ก�รรวบรวมข้อมูลศพนิรน�ม ยังพบข้อจำ�กัดเนื่องจ�กข้อมูลศพนิรน�มในหน่วยง�นที่เกี่ยวข้องทั้งภ�ครัฐ
และองค์กรภ�คประช�สังคมแยกส่วนกัน ข้อมูลข�ดก�รรวมศูนย์กล�ง ประกอบกับก�รศึกษ�ระบบ
ก�รจัดก�รศพนิรน�มในประเทศไทยมีน้อย ต่�งคนต่�งทำ� ส่งผลให้ม�ตรฐ�นก�รปฏิบัติแตกต่�งกัน และทำ�ให้
เกิดปัญห�ด้�นก�รจัดก�รศพที่ปร�กฏต�มสื่อเป็นภ�พข่�วเชิงลบอยู่บ่อยครั้ง ซึ่งเป็นคว�มท้�ท�ย
ในก�รศึกษ�ด้�นก�รจัดก�รศพนี้ สอดคล้องกับ Grant, 2016 กล่�วถึงประเด็นคว�มท้�ท�ยในก�รพิสูจน์
ศพนิรน�ม ก�รถูกจำ�กัดก�รเข้�ถึงฐ�นข้อมูลศพนิรน�มของครอบครัวคนห�ย ปัญห�คว�มล้มเหลวในก�ร
จะใช้ม�ตรฐ�นระเบียบวิธีก�รปฏิบัติง�นแบบเดียวกัน คว�มแตกต่�งของก�รบันทึกข้อมูล ข้อมูลระหว่�ง
คนห�ยและข้อมูลศพนิรน�มไม่ส�ม�รถนำ�ม�เปรียบเทียบจับคู่กันได้ แม้ว่�จะอยู่ในประเทศเดียวกัน
ซึ่งสะท้อนด้�นก�รจัดก�รข้อมูลระดับช�ติและระดับท้องถิ่น จำ�นวนเจ้�หน้�ที่ที่กระจุกอยู่ในเมือง
แต่ข�ดแคลนต�มท้องถิ่น และระบบยังข�ดประสิทธิภ�พ ซึ่งเป็นประเด็นที่ประเทศไทยประสบในด้�นข้อมูล
ศพนิรน�มด้วยเช่นกัน

ก�รจัดก�รศพนิรน�มโดยทั่วไป พนักง�นสอบสวนในพื้นที่ที่พบศพนิรน�มจะประส�นแพทย์
ผู้ทำ�ก�รชันสูตรพลิกศพซึ่งเป็นแพทย์นิติเวชที่ปฏิบัติง�นในพื้นที่ใดพื้นที่นั้นเพื่อชันสูตรศพ บันทึกตำ�หนิ
รูปพรรณศพ บันทึกทรัพย์สินที่ติดม�กับศพ รวมถึงก�รจัดเก็บตัวอย่�งเลือดหรือส�รคัดหลั่งหรือสิ่งที่จะใช้ตรวจ
ส�รพันธุกรรม (DNA) เพื่อไว้สำ�หรับรองรับก�รเปรียบเทียบกับญ�ติที่ม�ขอรับศพซึ่งใช้เวล�น�นและอ�จ
ต่อเนื่องน�นหล�ยปี ภ�ยหลังจ�กที่แพทย์มีก�รชันสูตรศพแล้ว กรณีศพนิรน�มที่ยังไม่ทร�บว่�ผู้ต�ยเป็นใคร
หรือญ�ติยังไม่ม�รับศพ ศพจะถูกรักษ�ไว้ ณ สถ�นที่ชันสูตรอย่�งน้อย 3-5 วัน หรือต�มแต่ละหน่วยง�น
ที่มีห้องเย็นหรือสถ�นที่สำ�หรับก�รรักษ�ศพเพียงพอ หลังจ�กนั้นหน่วยง�นชันสูตรจะประส�นแจ้ง
สม�คมหรือมูลนิธิ เพื่อก�รรับศพไปจัดก�รในกระบวนก�รฝังที่สุส�น ซึ่งมีขั้นตอนของก�รจัดทำ�เอกส�ร
ในก�รส่ง-รับศพ ซึ่งจะระบุร�ยละเอียดสำ�คัญเช่น เลขที่ตรวจศพ ชื่อ-น�มสกุล หรือไม่ทร�บชื่อ สถ�นีตำ�รวจ
ที่ส่งศพชันสูตร เหตุก�รเสียชีวิต วันเดือนปีที่ชันสูตร หลุมฝัง เป็นต้น สำ�หรับองค์กรภ�คประช�สังคม เช่น
มูลนิธิฯ จะนำ�ศพไปฝังยังพื้นที่สุส�นโดยมีขั้นตอนวิธีก�รขององค์กรตน มีข้อมูลปร�กฏ เช่น มูลนิธิมิตรภ�พ
ส�มัคคี (ท่งเซียเซี่ยงตึ๊ง) อำ�เภอห�ดใหญ่ จังหวัดสงขล� จะรับศพนิรน�มหรือศพที่ไร้ญ�ติ จ�กท�ง
โรงพย�บ�ลในพื้นที่ โดยโรงพย�บ�ลจะทำ�ก�รจำ�หน่�ยออกและประส�นให้มูลนิธิเป็นผู้เข้�ไปดำ�เนินก�ร
บรรจุศพลงในโลงศพที่ได้จัดเตรียมไปต�มจำ�นวน จ�กนั้นก็ทำ�ก�รเคลื่อนย้�ยไปยังสุส�นของมูลนิธิฯ
เพื่อเตรียมนำ�ไปฝัง โดยมีก�รบันทึกร�ยละเอียดต่�ง ๆ เก็บไว้เป็นหลักฐ�น เช่น เพศ อ�ยุ ก�รแต่งก�ย
หม�ยเลขหลุมฝังศพ เป็นต้น ซึ่งใกล้เคียงกับโรงพย�บ�ลวชิระ จังหวัดภูเก็ต ห�กคนไข้ที่รักษ�ในโรงพย�บ�ล
วชิระเสียชีวิตลง ท�งโรงพย�บ�ลจะทำ�ก�รประก�ศห�ญ�ติก่อนเป็นเวล� 1 สัปด�ห์ ห�กครบกำ�หนดแล้ว
ยังไม่มีญ�ติม�รับ ก็จะมอบให้มูลนิธิกุศลธรรมนำ�ศพไปฝัง กรณีเป็นศพนิรน�ม ห�กไม่ส�ม�รถติดต่อญ�ติ
หรือไม่มีญ�ติม�รับ จะรักษ�ศพไว้ที่โรงพย�บ�ล 1-2 สัปด�ห์หรือม�กกว่� หลังจ�กนั้นก็จะมอบให้