Page 85 - วารสารกฎหมายสิทธิมนุษยชน. ปีที่ 1 ฉบับที่ 1 (มกราคม - เมษายน 2563)

ปที่ 1 ฉบับที่ 1 (มกราคม – เมษายน 2563) 83

หากวิเคราะหกันโดยทั่วไปจะพบวา กฎหมายสิ่งแวดลอมระหวางประเทศนั้นมีลักษณะเดนที่

เกินกวาลักษณะกฎหมายทั่วไป โดยมีการพยายามนําเอาหลักกฎหมาย มาตรการทางกฎหมาย รวมทั้ง
กลไกตาง ๆ ทั้งทางแพง ทางอาญา และทางปกครอง มาบัญญัติไว มีสนธิสัญญาพหุภาคีประมาณ 300 ฉบับ
และสนธิสัญญาทวิภาคี 900 ฉบับ เกี่ยวกับการคุมครองสิ่งแวดลอมรวมถึงตําราอื่น ๆ อีก 200 กวาเลม
ที่จัดทําโดยองคกรระหวางประเทศตาง ๆ โดยหลักการที่อภิปรายกัน คือ สิทธิในสิ่งแวดลอมหมายถึง
สาระสําคัญในสิทธิที่เกี่ยวของกับทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดลอมที่บุคคลทุกคนพึงมีและไดรับ

โดยสิทธินี้แบงแยกไมไดและติดตัวทุกคนมาตั้งแตเกิด ในภาษากฎหมายเรียกสิทธิที่เปนแกนนี้วาเปน
“สิทธิเชิงเนื้อหา” (Substantive Rights) ซึ่งสิทธิกลุมนี้แยกตางหากจากสิทธิในเชิงกระบวนการ
(Procedural Rights) ซึ่งเปนเสมือนเสนทางหรือวิถีทาง (Means) ที่นําไปสูสิทธิในสิ่งแวดลอมเชิงเนื้อหา

กลาวโดยสรุปคือสิทธิในสิ่งแวดลอมแบงเปนสิทธิในสิ่งแวดลอมเชิงเนื้อหาและสิทธิในสิ่งแวดลอม
ในเชิงกระบวนการที่เปรียบเสมือนกฎหมายดานสารบัญญัติและวิธีสบัญญัตินั่นเอง
อยางไรก็ตาม หากพิจารณาถึงสิทธิมนุษยชนและสิ่งแวดลอมในบริบทของอนุสัญญาระหวาง
ประเทศวาดวยสิ่งแวดลอม จะพบวาอนุสัญญาเกี่ยวกับสิ่งแวดลอมสวนใหญ จะรับเอาหลักการใน
2
เรื่องความสัมพันธระหวางมนุษยและสิ่งแวดลอมมาจากปฏิญญาสตอกโฮลมและปฏิญญาริโอ โดยยัง

ไมมีการรับรองสิทธิในสิ่งแวดลอมอันเปนสิทธิเชิงเนื้อหาไวโดยตรง และแมอนุสัญญาตาง ๆ จะมีฐานะ
เปน Hard Law ซึ่งมีผลกําหนดพันธกรณีใหแกรัฐภาคี แตประเด็นในเรื่องความสัมพันธระหวางมนุษย
หรือสิทธิของมนุษยและสิ่งแวดลอมจะถูกบัญญัติไวเพียงในลักษณะของหลักการ และมักปรากฏอยู

ในสวนอารัมภบทหรือ Preamble มากกวาที่จะมีการกําหนดเปนพันธกรณีใหรัฐภาคีในอันที่จะตอง
คุมครองสิ่งแวดลอม เนื่องจากมีความสําคัญหรือมีความเชื่อมโยงกับสิทธิของมนุษย นอกจากนี้
จากการพิจารณาตัวอยางอนุสัญญาระหวางประเทศวาดวยสิ่งแวดลอมตาง ๆ ขางตน ไมวาจะเปน
อนุสัญญาวาดวยสิ่งแวดลอมในดานธรณีภาค อากาศภาค ชีวภาค และอุทกภาค ตางก็มีการกลาวถึง
ความสัมพันธระหวางมนุษยและสิ่งแวดลอม แตจะเปนการกลาวถึงในลักษณะเปนหลักการหรือ

กรอบแนวคิดที่เปนขอตระหนักหรือแนวทางในการปฏิบัติของรัฐภาคี ไมไดมีสถานะเปนพันธกรณี
แตอยางใดเวนแตในเรื่องสิทธิของชนพื้นเมืองและชุมชนทองถิ่นที่ไดมีการกลาวถึงไวอยางชัดเจนใน
Convention on Biological Diversity แตก็ยังคงเปนประเด็นที่ตองพิจารณากันตอไปวาการกลาวถึง

สิทธิของชนพื้นเมืองและ ชุมชนทองถิ่นเชนนี้เพียงพอที่จะแสดงใหเห็นถึงการเชื่อมโยงระหวาง
การคุมครองสิ่งแวดลอมและสิทธิมนุษยชนแลวหรือไม อนึ่ง ถึงแมสิทธิในสิ่งแวดลอมอันเปนสิทธิ
เชิงเนื้อหายังไมมีการรับรองอยางชัดเจนในอนุสัญญาระหวางประเทศวาดวยสิ่งแวดลอมตาง ๆ แตในทางกลับกัน

2 อนุสัญญาดานสิ่งแวดลอมเหลานี้ เชน อนุสัญญาวาดวยชนิดพันธุที่มีการเคลื่อนยายถิ่น อนุสัญญาแรมซาร หรืออนุสัญญา
วาดวยพื้นที่ชุมนํ้า อนุสัญญาบาเซิล (Basel Convention) อนุสัญญาวอชิงตัน (Washington Convention) อนุสัญญาวาดวยการคา
ระหวางประเทศ ซึ่งชนิดสัตวปาและพืชที่ใกลสูญพันธ อนุสัญญาวาดวยความหลากหลายทางชีวภาพ ฯลฯ.