Page 89 - วารสารกฎหมายสิทธิมนุษยชน. ปีที่ 1 ฉบับที่ 1 (มกราคม - เมษายน 2563)

ปที่ 1 ฉบับที่ 1 (มกราคม – เมษายน 2563) 87

ตามที่กฎหมายบัญญัติ ทั้งนี้ บุคคลสามารถฟองรองรัฐไดเพื่อใหปฏิบัติหนาที่ตามสิทธิและ

การมีสวนรวมดังกลาว”
ตอมาในรัฐธรรมนูญแหงราชอาณาจักรไทย พุทธศักราช 2550 ก็ไดบัญญัติรับรองสิทธิชุมชน
ไวใน มาตรา 67 ในหมวดสิทธิชุมชนในทํานองเดียวกันรัฐธรรมนูญแหงราชอาณาจักรไทย พุทธศักราช
2540 แตเมื่อมาเปนรัฐธรรมนูญแหงราชอาณาจักรไทย พุทธศักราช 2560 ปรากฏวา เนื้อหาสวนที่
วาดวยสิทธิของบุคคลที่จะมีสวนรวม “ในการคุมครอง สงเสริม และรักษาคุณภาพสิ่งแวดลอม เพื่อให

ดํารงชีพอยูอยางปกติ และตอเนื่องในสิ่งแวดลอมที่จะไมกอใหเกิดอันตรายตอสุขภาพอนามัย สวัสดิภาพ
หรือคุณภาพชีวิตของคน” ซึ่งมีในรัฐธรรมนูญสองฉบับกอนหนานี้ หายไป ทั้งนี้เนื่องจาก ตั้งแต พ.ศ. 2550
เปนตนมา มีการเรียกรองใหเกิดการแกไขปญหาผลกระทบจากโครงการพัฒนาตาง ๆ ในพื้นที่ชุมชน และ

คัดคานนโยบายที่มีผลกระทบดานทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดลอม จนทําใหเกิดการเคลื่อนไหวภาค
ประชาชนหลากหลายพื้นที่ในประเทศอยางตอเนื่อง ขณะเดียวกันก็เกิดความขัดแยงทางการเมืองอยาง
รุนแรงและเกิดการชุมนุมเรียกรองใหมีการปฏิรูประบบการเมืองจนนําไปสูการรัฐประหารในเวลาตอมา
ในชวงรัฐประหารป พ.ศ. 2557 ที่ผานมาจนถึงชวงกอนการเลือกตั้งในป พ.ศ. 2562 ไดมีปฏิบัติการของ
เจาหนาที่ทหาร ตํารวจ ฝายปกครอง ฝายความมั่นคง รวมถึงหนวยงานรัฐตาง ๆ ทั้งมีการออกประกาศ

คณะรักษาความสงบแหงชาติ คําสั่งคณะรักษาความสงบแหงชาติ คําสั่งหัวหนาคณะรักษาความสงบ
แหงชาติ และการเสนอกฎหมายที่มีผลกระทบดานสิ่งแวดลอมเขาสูการพิจารณาของสภานิติบัญญัติ
แหงชาติอยางตอเนื่อง เพื่อควบคุมชาวบานที่ใชสิทธิชุมชนหรือสรางมาตรการที่เปนการบังคับหรือ

ยกเวนบางเรื่อง ทําใหประกาศและคําสั่งที่ออกโดยคณะรักษาความสงบแหงชาติและหัวหนา
คณะรักษาความสงบแหงชาติ รวมทั้งกฎหมายตาง ๆ เปนเครื่องมือในการลิดรอนและเพิ่มระดับของ
ความขัดแยงในพื้นที่ของชุมชนหลายชุมชน ซึ่งเปนปรากฏการณที่สําคัญและเปนเงื่อนไขทางการเมือง
ที่มีผลตอการตอสูเรียกรองสิทธิเสรีภาพและการมีสวนรวมของชุมชนอยางตอเนื่อง
มูลนิธินิติธรรมสิ่งแวดลอม (2562) ระบุวา หลังการรัฐประหารและกอนที่จะมีการเลือกตั้ง

พบวา ตลอดระยะเวลาการปกครองภายใตรัฐบาลที่ผานมา มีการผลักดันนโยบายที่มีผลกระทบตอ
สิ่งแวดลอมและทรัพยากรธรรมชาติอยางรวดเร็ว อาทิเชน การจัดการปญหาขยะ โดยการสงเสริมใหมี
โครงการโรงไฟฟาขยะ ซึ่งไดรับการยกเวนการทํารายงาน EIA หรือการผลักดันใหภาคตะวันออกกลายเปน

พื้นที่เขตพัฒนาเศรษฐกิจพิเศษ โดยไดรับยกเวนไมตองปฏิบัติตามกฎหมายวาดวยการสงเสริมและ
รักษาคุณภาพสิ่งแวดลอมแหงชาติ รวมถึงนโยบายทวงคืนผืนปา ซึ่งมีการปราบปรามผูกระทําความผิด
โดยเพิ่มกําลังเจาหนาที่และใชมาตรการที่รุนแรงเขาดําเนินการ ทําใหเกิดผลกระทบตอประชาชน
ผูอาศัยอยูในเขตปาและกําลังอยูในกระบวนการแกไขปญหากับภาครัฐอยางหลีกเลี่ยงไมได ผลกระทบ
ที่เกิดขึ้นจากนโยบายตาง ๆ ทําใหประชาชนและชุมชนตางคัดคานและใชสิทธิเรียกรองใหหยุดหรือ

ชะลอ เนื่องจากนโยบายตาง ๆ นั้น ขาดการมีสวนรวมสาธารณะ ตลอดระยะเวลาที่ผานมาก็ถูกปดกั้น
และถูกคุกคามจนกลุมชาวบาน/ชุมชน ไมสามารถดําเนินกิจกรรมได โดยทหารใชวิธีการเขาเยี่ยมบาน
เพื่อพูดคุยและปรับทัศนคติ ซึ่งไมไดอางอํานาจตามกฎหมาย รวมถึงการเรียกตัวแกนนําชุมชนเขาไป

พูดคุยกับทหารเพื่อหามปรามการเคลื่อนไหวคัดคานโครงการพัฒนาตาง ๆ และดําเนินคดีในขอหาที่