Page 155 - วารสารวิชาการสิทธิมนุษยชน. ปีที่ 3 ฉบับที่ 2 (กรกฎาคม - ธันวาคม 2561)
P. 155
154 วารสารวิชาการสิทธิมนุษยชน
ประเด็นที่ 3 สิทธิของชาวบ้าน ให้ข้อสังเกตว่า ไม่ว่าจะเป็นรัฐบาลที่มาจากการเลือกตั้งหรือไม่ก็ตาม
สิทธิชาวบ้านยังคงเหมือนเดิม จึงขอยกตัวอย่างสิทธิชาวบ้านใน 2 ประเด็น ได้แก่ สิทธิชุมชน และสิทธิของบุคคล
ในกระบวนการยุติธรรมทางอาญา
สิทธิชุมชน รัฐธรรมนูญแห่งราชอาณาจักรไทย พุทธศักราช 2540 ได้บัญญัติสิทธิชุมชนไว้ในรัฐธรรมนูญ
เป็นครั้งแรก อันเป็นกระบวนการต่อสู้เพื่อความเป็นอยู่ของประชาชน แต่พึงระลึกว่า สิทธิชุมชนของประเทศไทย
ไม่สามารถนำาไปเปรียบเทียบกับนานาประเทศได้ เนื่องจากเป็นลักษณะเฉพาะที่เกิดมาจากสังคมไทย ประกอบด้วย
สิทธิอันหลากหลาย เป็น collective rights ซึ่งเป็นสิทธิที่มีพื้นฐานมาจากจารีตประเพณี วัฒนธรรม ภูมิปัญญา
และการเข้าไปมีส่วนร่วมในการดูแลจัดการทรัพยากรธรรมชาติ โดยศาสตราจารย์เสน่ห์ จามริก ประธานกรรมการ
สิทธิมนุษยชนแห่งชาติชุดที่ 1 กล่าวว่า เป็นสิทธิในการใช้ฐานทรัพยากรธรรมชาติ เพราะฉะนั้น ประชาธิปไตย
ในเชิงสถาบันจะมั่นคงเข้มแข็งได้ก็ต่อเมื่อสิทธิชุมชนเข้มแข็ง แต่ในรอบหนึ่งทศวรรษแรกของการใช้รัฐธรรมนูญ
ฉบับนี้ มีการบังคับใช้เรื่องดังกล่าวน้อยมาก เพราะในมาตรา 46 ของรัฐธรรมนูญฯ 2540 กำาหนดว่า “บุคคล
ซึ่งรวมกันเป็นชุมชนท้องถิ่นดั้งเดิมย่อมมีสิทธิอนุรักษ์ หรือฟื้นฟูจารีตประเพณี ภูมิปัญญาท้องถิ่น ศิลปะ
หรือวัฒนธรรมอันดีของท้องถิ่นและของชาติและมีส่วนร่วมในการจัดการการบำารุงรักษาและการใช้ประโยชน์
จากทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อมอย่างสมดุลและยั่งยืน ทั้งนี้ ตามที่กฎหมายบัญญัติ” แต่กลับไม่มี
การบัญญัติกฎหมายดังกล่าว เมื่อมีผู้ยื่นคำาร้องต่อศาลรัฐธรรมนูญ ศาลกล่าวว่า เมื่อไม่มีกฎหมายกำาหนดรายละเอียด
ศาลจึงไม่อาจพิจารณาเนื้อหาแห่งสิทธิได้
ต่อมาเมื่อมีรัฐธรรมนูญฯ 2550 จึงไม่มีการบัญญัติ “ทั้งนี้ ตามที่กฎหมายบัญญัติ” เพราะมาตรา 27
เป็นสิทธิผูกพันอำานาจรัฐโดยตรงในการบังคับใช้และการตีความกฎหมาย โดยไม่ต้องมีการบัญญัติกฎหมาย
มารองรับ ดังนั้น หลังจากรัฐธรรมนูญฯ 2550 เป็นต้นไป เนื้อหาแห่งสิทธิเริ่มที่จะได้รับการวินิจฉัยโดยศาล
แต่ในส่วนของสิทธิชุมชนยังไม่เกิดขึ้นเป็นรูปธรรม จนมาถึงรัฐธรรมนูญฉบับปัจจุบันเป็นครั้งแรกในรอบ 80 ปี
ที่บัญญัติเกี่ยวกับหมวดหน้าที่ของรัฐ ซึ่งรัฐธรรมนูญทุกประเทศในโลกไม่มีหมวดนี้ โดยสิทธิชุมชนปรากฏขึ้น
ทั้ง 2 หมวด ได้แก่ หมวด 3 มาตรา 43 และหมวด 5 มาตรา 57 (2) ในหมวด 5 มาตรา 57 (2) กำาหนดว่า ตามที่
กฎหมายบัญญัติในหมวด 5 หากรัฐไม่กระทำาตามที่รัฐธรรมนูญบัญญัติไว้ ประชาชนหรือชุมชนมีสิทธิฟ้องรัฐ
ต่อศาลรัฐธรรมนูญตามมาตรา 51 และมาตรา 45 ของ พ.ร.ป. ศาลรัฐธรรมนูญ ซึ่งขณะนี้มีความพยายาม
ในการปฏิรูปประเทศซึ่งเชื่อมโยงไปถึงประชาธิปไตย นอกจากนี้ การผลักดันร่างกฎหมายสิทธิชุมชน เพื่อทำาให้
สิ่งที่เป็นนามธรรมในรัฐธรรมนูญเกิดขึ้นเป็นรูปธรรมในเรื่องการมีส่วนร่วมของประชาชนเกี่ยวกับการใช้ การดูแล
การจัดการทรัพยากรธรรมชาติเพื่อผลประโยชน์อย่างสมดุลและยั่งยืน
สิทธิของบุคคลในกระบวนการยุติธรรมทางอาญา หัวใจสำาคัญของการปฏิรูปตำารวจ คือ การสอบสวน
ซึ่งหลักสำาคัญของกระบวนการสอบสวน ได้แก่ โปร่งใส ตรวจสอบได้ และมีหลักฐานมั่นคงแน่นอน แต่หลักการ
