Page 8 - รายงานการศึกษา ปัญหาและผลกระทบด้านสิทธิมนุษยชนจากนโยบายของรัฐบาลในการประกาศสงครามต่อสู้เพื่อเอาชนะยาเสพติด เมื่อปี พ.ศ. 2546
P. 8
ง
ศตส. มท. ก็มิได้ก าหนดหลักเกณฑ์และวิธีการในการจัดท าบัญชีไว้อย่างชัดเจน รอบคอบ และรัดกุม
แต่ประการใด โดยปล่อยให้เป็นดุลพินิจของ ศตส. ในระดับต่างๆ ที่จะตัดสินใจด าเนินการอย่างใดๆ เพื่อให้
ได้มาซึ่งบัญชีรายชื่อผู้เกี่ยวข้องกับยาเสพติดโดยเร็วที่สุด ผลที่ตามมา ก็คือ เจ้าหน้าที่ของรัฐใน ศตส.
ในระดับต่างๆ จึงต้องด าเนินการอย่างเร่งรีบในการจัดท าบัญชีเช่นนั้นตามวิธีการหรือแนวทางที่ตนเองเห็นว่า
เหมาะสม และจะท าให้สามารถได้มาซึ่งรายชื่อของบุคคลที่จะใช้เป็นฐานหรือเครื่องมือในการปฏิบัติการให้
เป็นไปตามนโยบายของรัฐบาลต่อไปโดยเร็วที่สุด กรณีจึงปรากฏว่าในหลายพื้นที่ หน่วยงานของรัฐที่เกี่ยวข้อง
ด าเนินการโดยเรียกชาวบ้านมาท าประชาคมเพื่อให้เสนอชื่อบุคคลที่ตนเห็นว่ามีความเกี่ยวข้องกับยาเสพติด
และให้เขียนชื่อบุคคลดังกล่าวใส่กระดาษและหย่อนกระดาษลงในหีบที่จัดเตรียมไว้ ต่อจากนั้น เจ้าหน้าที่ของ
รัฐก็จะด าเนินการตรวจสอบรายชื่อเหล่านั้น บุคคลที่ชื่อของตนถูกชาวบ้านเสนอมากที่สุดจะถูกก าหนดชื่อ
ของตนไว้ในบัญชีรายชื่อบุคคลที่เกี่ยวข้องกับยาเสพติด ด้วยเหตุนี้ การจัดท าบัญชีรายชื่อผู้เกี่ยวข้องกับ
ยาเสพติดจึงกระท าไปตาม “ดุลพินิจโดยแท้” ของเจ้าหน้าที่ของรัฐในแต่ละพื้นที่ ซึ่งมิได้เป็นไปในแนวทาง
เดียวกัน และมิได้ตั้งอยู่บนพื้นฐานของพยานหลักฐานที่ชัดเจนแน่นอน (หลัก “Evidence Based”)
ซึ่งแสดงถึงการมีส่วนเกี่ยวข้องกับยาเสพติดอย่างแท้จริงของบุคคลที่มีชื่อในบัญชีดังกล่าวแต่อย่างใด
นอกจากนี้ การโต้แย้งหรือคัดค้านและขอให้เพิกถอนชื่อของบุคคลซึ่งมีชื่อปรากฏอยู่ในบัญชี
รายชื่อผู้เกี่ยวข้องกับยาเสพติดโดยไม่ถูกต้อง นั้น ในระยะแรกหน่วยงานที่เกี่ยวข้องไม่มีการก าหนดหลักเกณฑ์
ในการพิจารณาด าเนินการในเรื่องนี้ไว้แต่อย่างใด ดังนั้น ในบางพื้นที่ เจ้าหน้าที่ของรัฐได้ขอให้บุคคลที่โต้แย้ง
ไปรายงานตัวตามหนังสือเรียกตัวก่อน แล้วเจ้าหน้าที่ของรัฐจึงจะด าเนินการเพิกถอนชื่อออกจากบัญชีในต่อไป
จนกระทั่งเมื่อมีการด าเนินนโยบายดังกล่าวไประยะหนึ่งแล้ว และมีการโต้แย้งหรือคัดค้านมากขึ้น
กระทรวงมหาดไทยจึงได้ออกหนังสือสั่งการเพื่อก าหนดหลักเกณฑ์ในการพิจารณาให้ผู้มีชื่อในบัญชีผู้เกี่ยวข้อง
กับยาเสพติดที่เห็นว่าตนเองเป็นผู้บริสุทธิ์และไม่ได้เกี่ยวข้องกับการค้ายาเสพติดสามารถยื่นค าร้องต่อทาง
อ าเภอเพื่อด าเนินการตรวจสอบและพิจารณาถอนชื่อได้
อนึ่ง เป็นที่น่าสังเกตว่าบุคคลซึ่งมีชื่อปรากฏอยู่ในบัญชีรายชื่อผู้เกี่ยวข้องกับยาเสพติดนั้น
ส่วนใหญ่ประกอบด้วยบุคคลที่เป็นกลุ่มชาติพันธุ์ (โดยเฉพาะชาวเขาหรือคนชายขอบ) บุคคลที่เคยมีประวัติ
เกี่ยวข้องกับยาเสพติด บุคคลที่มีฐานะไม่ค่อยดีแต่กลับมีเงินทุนในการประกอบกิจการ บุคคลที่เคยร้องเรียน
หรือมีความขัดแย้งกับเจ้าหน้าที่ของรัฐ และบุคคลที่เป็นฐานเสียงหรือหัวคะแนนพรรคการเมืองฝ่ายตรงกันข้าม
กับรัฐบาลในขณะนั้น
เมื่อได้บัญชีรายชื่อผู้เกี่ยวข้องกับยาเสพติดหรือ “บัญชีด า” แล้ว เจ้าหน้าที่ของรัฐในแต่ละ
พื้นที่ก็จะใช้บัญชีดังกล่าวเป็นเครื่องมือในการปฏิบัติการให้เป็นไปตามนโยบายในการท าสงครามต่อสู้
เพื่อเอาชนะยาเสพติดของรัฐบาล โดยการออกหนังสือเรียกให้บุคคลที่มีชื่อในบัญชีมารายงานตัว ข้อเท็จจริง
ปรากฏในเรื่องร้องเรียนจ านวนมาก ว่าบุคคลที่มีชื่อในบัญชีถูกสังหารหรือฆาตกรรมอย่างโหดเหี้ยมภายหลัง
จากการไปรายงานตัวดังกล่าว และเจ้าหน้าที่ต ารวจมักจะตรวจพบยาเสพติดในตัวผู้เสียชีวิตหรือในยานพาหนะ
ที่ผู้เสียชีวิตใช้เพื่อไปรายงานตัวต่อเจ้าหน้าที่ของรัฐ หากแต่การตรวจพบยาเสพติดเช่นนั้นมักจะเกิดขึ้นโดยไม่มี
ญาติหรือคนในครอบครัวของผู้เสียชีวิต หรือบุคคลที่เป็นกลาง ร่วมตรวจค้นด้วยแต่อย่างใด ทั้งนี้ บุคคล
ที่ถูกสังหารหรือฆาตกรรมจ านวนมากมิได้มีส่วนเกี่ยวข้องกับยาเสพติดแต่อย่างใด หากแต่มีชื่อของตนปรากฏ
อยู่ในบัญชีด า
ต่อจากนั้น เจ้าหน้าที่ของรัฐที่เกี่ยวข้องจะรีบรายงานตัวเลขของบุคคลที่มีชื่อปรากฏ
ในบัญชีรายชื่อผู้เกี่ยวข้องกับยาเสพติดที่ลดลง เนื่องจากถูกสังหารหรือถูกฆาตกรรม อันแสดงถึงการปฏิบัติการ
