Page 51 - รายงานการศึกษาวิจัย เรื่อง การมีส่วนร่วมของประชาชนในการกำหนดแนวเขตที่ดินของรัฐ
P. 51
(๔) ไม่ปฏิบัติตามความในข้อ ๗ และไม่ปฏิบัติตามค�าเตือนในข้อ ๘
การสิ้นสิทธิตามวรรคหนึ่ง (๑) และ (๒) ย่อมมีผลในทันทีที่เกิดเหตุการณ์เช่นนั้นขึ้น
ส�าหรับการสิ้นสิทธิตามวรรคหนึ่ง (๓) และ (๔) นั้น ให้คณะกรรมการปฏิรูปที่ดินจังหวัดมีมติ
ให้เกษตรกรหรือสถาบันเกษตรกรสิ้นสิทธิ เว้นแต่ในกรณีที่คณะกรรมการปฏิรูปที่ดินจังหวัดมีข้อสงสัย
เกี่ยวกับพฤติการณ์ที่จะสั่งให้เกษตรกรหรือสถาบันเกษตรกรรายใดสิ้นสิทธิและไม่อาจวินิจฉัยได้ ก็ให้
ขอความเห็นจากคณะกรรมการเพื่อน�าไปประกอบการพิจารณาสั่งให้สิ้นสิทธิต่อไป
ก�รบังคับใช้กฎหม�ย
กฎหมายการปฏิรูปที่ดินเพื่อเกษตรกรรม เป็นการกระจายสิทธิและปรับปรุงสิทธิการถือครอง
ที่ดินในพื้นที่ที่มีความไม่เป็นธรรมในการถือครองและใช้ประโยชน์ในที่ดิน มีผลเป็นการคุ้มครองที่ดินเพื่อ
เกษตรกรรมทางอ้อม กล่าวคือ ที่ดินที่จัดให้กับเกษตรกร อาจอนุญาตให้เข้าท�าประโยชน์ ให้เช่า หรือให้
เช่าซื้อ แต่ผู้ที่ได้รับสิทธิในที่ดินไปแล้วไม่สามารถแบ่งแยกหรือโอนสิทธิ์ในที่ดินไปยังผู้อื่น เป็นการห้ามโอน
ที่ดินตลอดไป ในหลักการจึงเท่ากับตรึงคนและที่ดินให้ใช้เพื่อการเกษตรเท่านั้น ในแง่หนึ่งเป็นมาตรการ
คุ้มครองเกษตรกรมิให้สูญเสียที่ดินเช่นในอดีตได้ แต่อีกแง่หนึ่ง เกษตรกรขาดสิทธิเสรีภาพในที่ดินของ
ตนเอง ที่ดินราคาต�่าหรือไม่มีราคาไม่อาจหาสินเชื่อจากแหล่งไหนได้ เพราะไม่มีสถาบันการเงินให้กู้
เว้นแต่ธนาคารเพื่อการเกษตรและสหกรณ์การเกษตร (ธ.ก.ส.) ที่มีข้อตกลงกับ ส.ป.ก. แต่ในตอนหลัง
โดยนโยบายของรัฐบาลท�าให้เกษตรกรสามารถใช้เอกสารสิทธิที่ได้รับไปแปลงสินทรัพย์เป็นทุนได้ ท�าให้
มีช่องทางการหาสินเชื่อเพิ่มขึ้น
ปัญห�อุปสรรค ข้อจำ�กัดของกฎหม�ย และก�รแก้ไข
การปฏิรูปที่ดินเพื่อเกษตรกรรมใช้เป็นเครื่องมือของรัฐในการปรับปรุงสิทธิและการถือครองที่ดิน
ในช่วงที่เกษตรกรมีปัญหาต้องสูญเสียที่ดินท�ากินและต้องตกเป็นผู้เช่าที่ดิน ถูกเอาเปรียบในการเช่าที่ดิน
เพื่อเกษตรกรรม แต่ต่อมารัฐได้ปรับปรุงกฎหมายและใช้การปฏิรูปที่ดินเป็นเครื่องมือในการแก้ไขปัญหา
การบุกรุกที่ดินของรัฐ ซึ่งการแก้กฎหมายดังกล่าวท�าให้มีปัญหาในเรื่องคุณสมบัติของผู้ที่จะได้รับความ
ช่วยเหลือจึงเป็นปัญหาของการปฏิรูปที่ดินตลอดมา ส.ป.ก. จึงพยายามขอแก้ไขกฎหมายให้เกิดความ
ชัดเจนและแยกประเภทของที่ดินเพื่อการแก้ปัญหาอย่างถูกต้อง นอกจากนั้นยังได้ขอปรับปรุงแนวทาง
การคุ้มครองที่ดินเพื่อเกษตรกรรม โดยไม่ห้ามโอนตลอดไป แต่ควบคุมที่ดินว่าจะต้องใช้เพื่อการ
เกษตรกรรมเท่านั้น
(ส�านักงานการปฏิรูปที่ดินเพื่อเกษตรกรรม, ๒๕๕๘/ศูนย์ศึกษานโยบายที่ดิน คณะนิติศาสตร์ จุฬาลงกรณ์
มหาวิทยาลัย, ๒๕๕๗)
๕๐ การมีส่วนร่วมของประชาชนในการก�าหนดแนวเขตที่ดินของรัฐ
