Page 17 - รายงานฉบับสมบูรณ์ โครงการวิจัยเรื่อง รูปแบบ แนวทาง และมาตรการในการบริหารจัดการทรัพยากรน้ำ

หน้ า | ๓

บทที่ ๒

แนวคิดทฤษฎีและการศึกษาที่เกี่ยวข้อง

เนื้อหาในบทนี้ เป็นการนําเสนอ แนวคิดทฤษฎีและงานวิจัยที่เกี่ยวข้องทั้งในประเทศและ
ต่างประเทศ โดยนําเสนอแนวคิดทฤษฎีและงานวิจัยเกี่ยวกับสิทธิชุมชนที่เกี่ยวข้องกับการจัดการ

ทรัพยากรธรรมชาติและทรัพยากรน้ํา แนวคิดทฤษฎีและงานวิจัยเกี่ยวกับความขัดแย้งเรื่องการจัดการทรัพยากร

แนวคิดในการบริหารจัดการทรัพยากรน้ําอย่างยั่งยืน รวมทั้งกรณีศึกษาเกี่ยวกับการจัดการทรัพยากรน้ํา และ
ความรู้เกี่ยวกับการจัดการความขัดแย้งเรื่องการจัดการทรัพยากรน้ํา เพื่อเป็นฐานความรู้ในการทําความเข้าใจเรื่อง

ความขัดแย้งเรื่องการจัดการทรัพยากรน้ําที่ร้องเรียนผ่าน กสม.

สิทธิชุมชนกับการจัดการทรัพยากรธรรมชาติ

การที่จะทําความเข้าใจ เรื่อง ความขัดแย้งเรื่องทรัพยากรน้ํา สาเหตุสําคัญประการหนึ่งของความ

ขัดแย้งที่เกิดขึ้น เป็นเพราะมุมมองและความเข้าใจเรื่องสิทธิชุมชนท้องถิ่นกับการจัดการทรัพยากรของชุมชนและ

ภาครัฐมีความแตกต่างกัน และนํามาสู่ความขัดแย้งระหว่างชุมชนท้องถิ่นกับภาครัฐหรือเอกชนที่ถือสิทธิในการ
จัดการหรือใช้ทรัพยากรอย่างไม่เหมาะสม ดังนั้น ในเบื้องต้นจึงควรต้องทําความเข้าใจเรื่องสิทธิชุมชนที่เกี่ยวข้อง

กับการจัดการทรัพยากรท้องถิ่น

อานันท์ กาญจนพันธ์ และคณะ(๒๕๕๓) ได้ทําการศึกษาทบทวนงานวิจัยเกี่ยวกับการจัดการ

ทรัพยากรและชุมชน โดยได้สรุปประเด็นปัญหาเกี่ยวกับการจัดการทรัพยากร ไว้ ๔ ประเด็น ดังนี้

ปัญหาแรก ความเข้าใจที่ขัดแย้งกันเกี่ยวกับสิทธิในการเข้าถึงทรัพยากร

ความเข้าใจที่ขัดแย้งกันเกี่ยวกับสิทธิในการเข้าถึงทรัพยากร เป็นปัญหาพื้นฐานที่เกี่ยวข้องกับ

ทรัพยากรส่วนรวมทุกประเภทในทุกแง่มุมและทุกพื้นที่ ซึ่งมีที่มาจากความเข้าใจเบื้องต้นเกี่ยวกับความหมายของ

ทรัพยากรธรรมชาติ และความสัมพันธ์ระหว่างมนุษย์กับสภาพแวดล้อมที่แตกต่างกัน ดังนี้

๑. มองทรัพยากรธรรมชาติและสังคมมนุษย์แยกจากกัน เนื่องจากให้ความหมายของ

ทรัพยากรธรรมชาติในเชิงกายภาพเท่านั้น และไม่เชื่อว่ามนุษย์จะอยู่ร่วมกับธรรมชาติได้อย่างยั่งยืน ตามมุมมอง
ของแนวคิดแบบแรกนี้ จึงทําให้ความเข้าใจเกี่ยวกับสิทธิในการเข้าถึงทรัพยากรจะผูกติดอยู่กับพื้นที่และชนิดของ

ทรัพยากร ขณะเดียวกันก็จะให้ความสําคัญเฉพาะกับสิทธิของรัฐและสิทธิของเอกชนที่มีนัยของสิทธิในการซื้อขาย
ซึ่งเท่ากับมองเห็นทรัพยากรธรรมชาติเป็นเสมือนสินค้า ความเข้าใจดังกล่าวเป็นความเข้าใจของนักวิชาการส่วน

ใหญ่ในสังคม และเป็นหลักการที่ภาครัฐยึดถือ ในการกําหนดนโยบายและบัญญัติกฎหมาย

๒. มองแบบองค์รวมทั้งระบบเชื่อมโยงกัน สําหรับความเข้าใจในความหมายของ

ทรัพยากรธรรมชาติแบบองค์รวมที่ไม่แยกระบบสังคมของมนุษย์ ทั้งในแง่จิตใจและวัฒนธรรม ออกจาก
สภาพแวดล้อมตามธรรมชาติ ซึ่งปรากฏอยู่ในแนวความคิดแบบที่สองนี้ จะเน้นความสําคัญของสิทธิชุมชนที่มี

รายงานฉบับสมบูรณ์ “โครงการวิจัยเรื่อง รูปแบบ แนวทาง และมาตรการในการบริหารจัดการทรัพยากรน้ํา”