Page 64 - วารสารกฎหมายสิทธิมนุษยชน. ปีที่ 1 ฉบับที่ 3 (กันยายน - ธันวาคม 2563)
P. 64
ปีที่ 1 ฉบับที่ 3 (กันยายน - ธันวาคม 2563) 63
เป็นแนวคิดที่ตั้งอยู่บนพื้นฐ�นแห่งอำ�น�จในก�รกำ�กับดูแลวินัยของทห�รผู้ใต้บังคับบัญช�โดยว�งหลักเกณฑ์
ไว้ว่�ผู้บังคับบัญช�ย่อมมีอำ�น�จโดยชอบที่จะดำ�เนินก�รลงทัณฑ์ได้ แต่ถ้�ก�รกระทำ�คว�มผิดนั้นมีระดับ
ร้�ยแรงเกินกว่�อำ�น�จของผู้บังคับบัญช�ที่จะใช้อำ�น�จต�มกฎหม�ยที่จะลงทัณฑ์ได้ ก็ต้องเสนอเรื่องให้
ศ�ลทห�รเป็นผู้พิจ�รณ�พิพ�กษ� โดยศ�ลทห�รนี้จะเป็นหลักประกันก�รบังคับใช้กฎหม�ยอย่�งเป็นธรรม
ให้กับผู้ใต้บังคับบัญช�ที่จะทำ�ให้ก�รปกครองบังคับบัญช�ทห�รเป็นไปอย่�งมีประสิทธิภ�พโดยไม่ขัดกับ
หลักเอกภ�พในก�รบังคับบัญช�
2.2 หลักการทั่วไปเกี่ยวกับระบบศาลทหาร
ในระบบวิธีพิจ�รณ�คว�มอ�ญ�โดยทั่วไปไม่ว่�จะเป็นในศ�ลพลเรือนหรือศ�ลทห�รสิ่งที่เป็น
หลักพื้นฐ�นอันจะข�ดไม่ได้ประก�รหนึ่งของกระบวนก�รยุติธรรมท�งอ�ญ�ก็คือคว�มยุติธรรม
ในก�รดำ�เนินคดีอ�ญ� บุคคลที่ถูกฟ้องและลงโทษโดยศ�ลจะต้องได้รับก�รปฏิบัติให้เป็นไปต�ม
หลักพื้นฐ�นของคว�มยุติธรรมท�งอ�ญ�หลักก�รดังกล่�วถือเป็นสิทธิมนุษยชนขั้นพื้นฐ�น ซึ่งได้รับ
ก�รบัญญัติรับรองไว้ในปฏิญญ�ส�กลว่�ด้วยสิทธิมนุษยชน ถ้�หลักก�รเหล่�นี้ไม่ได้รับก�รปฏิบัติต�ม
ก็จะถือว่�ก�รพิจ�รณ�คดีนั้นเสียไปและมีผลเท่�กับก�รปฏิเสธคว�มยุติธรรม 3
ศ�ลทห�รเป็นศ�ลที่จัดตั้งขึ้นเพื่อบุคคลที่อยู่ในอำ�น�จของศ�ลทห�รเท่�นั้นซึ่งประเทศ
ทั่วโลกที่มีศ�ลทห�รก็ยึดถือหลักเกณฑ์เช่นนี้เหมือนกันหมดโดยจะยึดถือเขตอำ�น�จของศ�ลเหนือตัวบุคคล
ผู้กระทำ�คว�มผิด มิใช่เขตอำ�น�จเหนือเขตท้องที่ที่คว�มผิดเกิดขึ้นหรือประเภทของลักษณะคว�มผิด
ที่ได้กระทำ�ลงดังเช่นเขตอำ�น�จของศ�ลพลเรือนต่�งจ�กศ�ลยุติธรรมที่จัดตั้งขึ้นเพื่อพิจ�รณ�พิพ�กษ�คดี
ที่พลเมืองของประเทศนั้นกระทำ�คว�มผิดดังนั้นในเวล�ปกติศ�ลทห�รจึงไม่มีอำ�น�จพิจ�รณ�พิพ�กษ�คดี
ที่พลเมืองทั่วไปกระทำ�คว�มผิด ส่วนในเวล�ไม่ปกติ เช่น มีก�รรบหรืออยู่ในสภ�วะที่มีศึกสงคร�มหรือได้
ประก�ศใช้กฎอัยก�รศึกพลเมืองทั่วไปที่กระทำ�คว�มผิดท�งอ�ญ�อ�จตกอยู่ในอำ�น�จของศ�ลทห�รได้ ทั้งนี้
ย่อมเป็นไปต�มหลักเกณฑ์ที่กฎหม�ยของแต่ละประเทศได้บัญญัติไว้
2.3 รูปแบบการจัดโครงสร้างในระบบศาลทหาร
รูปแบบก�รจัดโครงสร้�งในระบบของศ�ลทห�รมี 2 รูปแบบ คือ
1.กระบวนก�รยุติธรรมทห�รที่เกี่ยวโยงกับกระบวนก�รยุติธรรมพลเรือน (Relative Military
Justice) ประเทศที่มีกระบวนก�รยุติธรรมทห�รที่เกี่ยวโยงกับกระบวนก�รยุติธรรมพลเรือน เช่น
ประเทศฝรั่งเศส ประเทศเยอรมนี ประเทศสหรัฐอเมริก� ประเทศออสเตรเลีย ประเทศอังกฤษ
ประเทศแคน�ด� เป็นต้น ประเทศต่�ง ๆ เหล่�นี้ก�รพิจ�รณ�พิพ�กษ�คดีในศ�ลชั้นต้นจะดำ�เนินกระบวนก�ร
พิจ�รณ�พิพ�กษ�คดีในศ�ลทห�ร แต่ก�รดำ�เนินกระบวนพิจ�รณ�ในชั้นอุทธรณ์หรือฎีก�จะดำ�เนินกระบวนก�ร
พิจ�รณ�พิพ�กษ�คดีโดยศ�ลพลเรือนศ�ลสูงของศ�ลพลเรือนจะมีอำ�น�จในก�รตรวจสอบและเปลี่ยนแปลง
คำ�พิพ�กษ�ของศ�ลทห�รชั้นต้น โดยศ�ลทห�รกลุ่มประเทศเหล่�นี้จะไม่มีก�รจัดโครงสร้�ง กำ�หนดเขตอำ�น�จ
หรือระบบก�รวิธีพิจ�รณ�พิพ�กษ�คดีสำ�หรับเวล�สงคร�มหรือสถ�นก�รณ์ไม่ปกติให้แตกต่�งไปจ�กในเวล�
ปกติ เนื่องจ�กก�รจัดตั้งศ�ลทห�รของประเทศในกลุ่มนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อดำ�เนินคดีกับทห�รที่กระทำ�ผิดใน
ขณะที่มีก�รจัดกำ�ลังทห�รออกไปทำ�ศึกสงคร�ม ก�รกำ�หนดเขตอำ�น�จของศ�ลทห�รจึงเป็นก�รกำ�หนดขึ้น
เพื่อใช้ในเวล�สงคร�ม ภ�ยหลังที่มีก�รตั้งศ�ลทห�รขึ้นในเวล�ปกติจึงได้นำ�หลักเกณฑ์ของศ�ลทห�รที่ใช้
ในเวล�สงคร�มม�ใช้กับศ�ลทห�รในเวล�ปกติด้วย ดังนั้น ก�รจัดโครงสร้�งในเรื่องเขตอำ�น�จ หรือวิธีพิจ�รณ�
พิพ�กษ�คดีของศ�ลทห�รในระบบนี้ จึงมีคว�มเสมอเหมือนกันทั้งในเวล�ปกติ และในเวล�สงคร�มหรือ
ในสถ�นก�รณ์ไม่ปกติ ยังผลให้สิทธิของคู่คว�มในศ�ลทห�รได้รับคว�มคุ้มครองอย่�งเท่�เทียมกันทั้งในเวล�ปกติ
และเวล�สงคร�ม จะเห็นได้ว่�กลุ่มประเทศที่มีกระบวนก�รยุติธรรมทห�รที่เกี่ยวโยงกับกระบวนก�รยุติธรรม
พลเรือนได้ให้ก�รคุ้มครองสิทธิและเสรีภ�พแก่บุคคลที่เป็นทห�รกับบุคคลพลเรือนด้วยคว�มเสมอภ�คเท่�เทียมกัน
3 จ�ก คู่มือกฎหม�ยวิธีพิจ�รณ�คว�มอ�ญ� เล่ม 3 ก�รสอบสวนม�ตรก�รบังคับท�งอ�ญ� (น.82). โดย อุทัย อ�ทิเวช, 2554, กรุงเทพฯ:
ห้�งหุ้นส่วนจำ�กัด วี.เจ.พริ้นติ้ง.
