Page 107 - วารสารกฎหมายสิทธิมนุษยชน. ปีที่ 1 ฉบับที่ 3 (กันยายน - ธันวาคม 2563)
P. 107
1.
106 วารสารกฎหมายสิทธิมนุษยชน
ปัญหาการเยียวยาความเสียหาย
กรณีการละเมิดสิทธิมนุษยชนและกรณีการเยียวยาตามหลักมนุษยธรรม 1
นายพลัฏฐ์ ศุภาหาร 2
1. ความเป็นมา
คณะกรรมก�รสิทธิมนุษยชนแห่งช�ติเคยมีข้อเสนอแนะกรณีก�รเยียวย�คว�มเสียห�ยที่เกิด
จ�กก�รละเมิดสิทธิมนุษยชนโดยรัฐว่�ควรจะต้องมีก�รว�งหลักเกณฑ์ที่ชัดเจนและมีม�ตรฐ�นเดียวกันในก�ร
ช่วยเหลือเยียวย�ผู้ได้รับคว�มเสียห�ยจ�กก�รกระทำ�ของรัฐหรือเจ้�หน้�ที่ของรัฐ และควรให้ม�ตรก�รให้
คว�มช่วยเหลือเยียวย�ด้�นอื่นนอกเหนือไปจ�กก�รเยียวย�ด้�นก�รเงิน อย่�งไรก็ดี คว�มเสียห�ยที่
2.
ประช�ชนพึงได้รับก�รเยียวย�มีหล�กหล�ยมิติ เช่น พิบัติภัยท�งธรรมช�ติ เหตุจ�กคว�มไม่สงบท�ง
ก�รเมือง เหตุจ�กก�รก่อก�รร้�ย ก�รเยียวย�ในระบบส�ธ�รณสุข จ�กกระบวนก�รยุติธรรม และกรณีมลพิษ
ในสิ่งแวดล้อม เป็นต้น ทำ�ให้มีกฎหม�ยที่เกี่ยวข้องกับก�รเยียวย�หล�ยฉบับและมีหน่วยง�นที่เกี่ยวข้อง
จำ�นวนม�กเป็นอุปสรรคต่อประช�ชนในก�รเข้�ถึงก�รเยียวย�อันเกิดจ�กก�รไม่ทร�บว่�ตนเองมีสิทธิต�ม
กฎหม�ยฉบับใดหรือกรณีคว�มเสียห�ยที่เกิดขึ้นเกี่ยวข้องกับหน่วยง�นใดบ้�ง ในบ�งกรณีส่งผลให้เสียสิทธิที่
จะได้รับก�รเยียวย� นอกจ�กนี้ ยังปร�กฏว่�กฎหม�ยยังไม่ครอบคลุมถึงก�รเยียวย�คว�มเสียห�ย
ในบ�งกรณีหรือยังปร�กฏคว�มเหลื่อมล้ำ�ในก�รเยียวย�
2. ความเห็นและข้อเสนอแนะของคณะกรรมการสิทธิมนุษยชนแห่งชาติ
คณะกรรมก�รสิทธิมนุษยชนแห่งช�ติได้พิจ�รณ�ก�รเยียวย�ของรัฐ ในภ�พรวมจ�กกฎหม�ยต่�ง ๆ
มติคณะรัฐมนตรีที่เกี่ยวข้อง และหลักก�รด้�นสิทธิมนุษยชน แล้วเห็นว่� รัฐมีหน้�ที่ดูแลคว�มเรียบร้อย
รักษ�คว�มปลอดภัยและคว�มสงบเรียบร้อย ตลอดจนประกันสิทธิและเสรีภ�พขั้นพื้นฐ�นแก่บุคคล เมื่อเกิด
ก�รละเมิดสิทธิมนุษยชนอันเนื่องม�จ�กนโยบ�ยของรัฐ หน่วยง�นของรัฐ หรือเจ้�หน้�ที่ของรัฐ ซึ่งกระทำ�โดย
จงใจ ละเว้น ประม�ทเลินเล่อ มีเหตุสุดวิสัยหรือเหตุใด ๆ ก็ต�ม ที่ไม่ปฏิบัติหน้�ที่ต�มกฎหม�ย และพันธกรณี
ระหว่�งประเทศด้�นสิทธิมนุษยชน เมื่อมีคว�มเสียห�ยเกิดขึ้น รัฐจึงมีหน้�ที่เยียวย�ผู้เสียห�ยหรือเหยื่อ
ที่ได้รับผลกระทบ รวมทั้งท�ย�ทของบุคคลดังกล่�ว รวมถึงก�รละเมิดสิทธิมนุษยชนที่เกิดจ�กก�รกระทำ�
ของเอกชนที่รัฐมีส่วนเกี่ยวข้องในก�รออกนโยบ�ยและก�รควบคุม กำ�กับ ดูแล หรือเป็นผู้ให้สิทธิสัมปท�น
เป็นผู้ออกใบอนุญ�ต แล้วเจ้�หน้�ที่ของรัฐกระทำ�ก�รโดยจงใจ ประม�ทเลินเล่อ ละเลยในก�ร
บริห�รจัดก�รหรือหย่อนประสิทธิภ�พในก�รป้องกัน ควบคุม ตรวจสอบกิจก�รของเอกชนดังกล่�ว
จนก่อให้เกิดก�รละเมิดสิทธิมนุษยชนหรือคว�มเสียห�ยต่อประช�ชน และในบ�งกรณีแม้คว�มเสียห�ย
ที่เกิดขึ้นอ�จไม่ได้ม�จ�กก�รกระทำ�โดยตรงของรัฐ รัฐพึงมีหน้�ที่ให้ก�รเยียวย�ต�มหลักมนุษยธรรม
ซึ่งสัดส่วนก�รเยียวย�ด้�นก�รเงินอ�จมีคว�มแตกต่�งกันแล้วแต่กรณี อย่�งไรก็ต�มคณะกรรมก�ร
สิทธิมนุษยชนแห่งช�ติเห็นว่� ก�รเยียวย�ของรัฐยังมีส�ระและปัญห�ที่ยังไม่สอดคล้องกับรัฐธรรมนูญ
แห่งร�ชอ�ณ�จักรไทย พันธกรณีระหว่�งประเทศด้�นสิทธิมนุษยชนที่ประเทศไทยเป็นภ�คี และหลักก�ร
พื้นฐ�นและแนวท�งว่�ด้วยสิทธิที่จะได้รับก�รเยียวย�และชดใช้คว�มเสียห�ยสำ�หรับเหยื่อของ
ก�รละเมิดกฎหม�ยสิทธิมนุษยชนระหว่�งประเทศอย่�งรุนแรงกว้�งขว�งและก�รละเมิดกฎหม�ย
มนุษยธรรมระหว่�งประเทศอย่�งรุนแรง ที่ควรพิจ�รณ� ดังนี้
1
จ�ก ข้อเสนอแนะที่ 3/2560 เรื่อง ข้อเสนอแนะม�ตรก�รหรือแนวท�งและข้อเสนอในก�รปรับปรุงกฎหม�ยเพื่อแก้ไขปัญห�ก�รเยียวย�
คว�มเสียห�ย กรณีก�รละเมิดสิทธิมนุษยชนและกรณีก�รเยียวย�ต�มหลักมนุษยธรรม.
นิติกรปฏิบัติก�ร สำ�นักกฎหม�ย สำ�นักง�นคณะกรรมก�รสิทธิมนุษยชนแห่งช�ติ, ผู้สรุปและเรียบเรียง.
2
