Page 67 - รายงานฉบับสมบูรณ์ โครงการศึกษาเพื่อเตรียมการจัดให้มีสถาบันพัฒนาระบบและองค์ความรู้ด้านสิทธิมนุษยชนภายใต้การกำกับดูแลของ กสม.

59

ทางเลือกที่ 2 การเปนหนวยงานของรัฐแบบพิเศษ ทําหนาที่ในการพัฒนาระบบและองคความรูดาน
สิทธิมนุษยชน เปนแหลงอางอิงความรูดานสิทธิมนุษยชนของประเทศ

ทางเลือกนี้ ใหความสําคัญกับการขยายบทบาทสถาบันพัฒนาระบบและองคความรูดานสิทธิมนุษยชน
ใหกวางขวางกวาการตอบสนองวัตถุประสงคของ กสม. แตยังรวมไปถึงการเปนแหลงอางอิงและเผยแพรความรู

ดานสิทธิมนุษยชนของประเทศ เปนทางเลือกที่ตองการลดขอจํากัดของการดําเนินงานในระบบราชการ
ในขณะเดียวกัน ก็ลดขอจํากัดของความเปนองคกรนอกภาครัฐ โดยเฉพาะขอจํากัดดานทรัพยากรและความ
ยั่งยืนในการดําเนินงานในอนาคต เพราะหากสามารถจัดตั้งเปนหนวยงานของรัฐแบบพิเศษ เชน องคการ
มหาชนตามแบบของสถาบันเพื่อการยุติธรรมแหงประเทศไทย สถาบันพระปกเกลา ในฐานะหนวยงานภายใต

รัฐสภา หรือการเปนองคการสาธารณะอยางไทยพีบีเอส จะมีกฎหมายที่กําหนดใหมีคณะกรรมการบริหาร
องคกรและสามารถกําหนดภารกิจ ที่มาของทรัพยากรในการดําเนินงานของตนเองไดอยางเปนอิสระมากกวา
ในขณะเดียวกันก็สามารถเปดพื้นที่ใหภาคสาธารณะ ทั้งที่เปนสถาบันวิชาการ องคกรสิทธิมนุษยชนและ
นักกิจกรรมดานสิทธิมนุษยชนในระดับตาง ๆ สามารถมีสวนรวมในการดําเนินงาน รวมไปถึงการกํากับดูแลทิศ

ทางการดําเนินงานขององคกรได หากวิเคราะหความเปนไปได ทางเลือกนี้มี จุดแข็ง จุดออน โอกาสและความ
เสี่ยงดังนี้

จุดแข็ง การเปนหนวยงานของรัฐแบบพิเศษ ที่มีกฎหมายเฉพาะจะทําใหสามารถดําเนินงานไดอยาง
คลองตัวมากกวาระบบราชการทั่วไป มีทรัพยากรในการดําเนินงานที่ไดรับการสนับสนุนจากรัฐบาลอยาง
ตอเนื่อง และหากมีการกําหนดไวในกฎหมายจัดตั้ง ก็ระดมทรัพยากรจากภาคสวนอื่น เชน เงินบริจาค และ

อาจหารายไดเลี้ยงตัวเองไดในอนาคต

จุดออน การเปนหนวยงานที่อยูภายนอก กสม. ทําใหอาจมีขอจํากัดในการประสานงานกับสํานักงาน
กสม. โดยเฉพาะภารกิจที่ตองมีการเชื่อมโยงกัน เชน งานพัฒนาบุคลากร งานจัดการความรู หรืองานคลังขอมูล
เปนตน

โอกาส การเปนองคกรลักษณะนี้ ทําใหสถาบันพัฒนาระบบและองคความรูดานสิทธิมนุษยชนสามารถ

เชื่อมโยงกับหนวยงานภาคนอก ทั้งที่เปนภาควิชาการ ภาคประชาสังคม และภาคประชาชนไดมากขึ้น ผานการ
กําหนดสัดสวน (โควตา) คณะกรรมการบริหารหรือบอรดขององคกร และยังสามารถหารายไดเพิ่มเติมไดหากมี
การกําหนดไวในกฎหมายจัดตั้ง

ความทาทายหรือความเสี่ยง หากมีการใหการฝกอบรมเพื่อหารายได อาจถูกวิพากษวิจารณจาก
สาธารณะวา “ทําไมการเรียนรูดานสิทธิมนุษยชนตองมีคาใชจาย” และมีภารกิจที่ซ้ําซอนกับหนวยงานที่มี

ลักษณะคลายกัน เชน TIJ หรือสถาบันพระปกเกลา

แมทางเลือกนี้ จะดูเปนทางเลือกที่ดีที่สุด แตทางเลือกนี้มีขอจํากัดที่สําคัญคือ กสม. และองคกรอิสระ
ตามรัฐธรรมนูญ ไมมีอํานาจในการจัดตั้งหนวยงานของรัฐแบบพิเศษ แตเปนอํานาจของรัฐบาลเทานั้น
หาก กสม. จะจัดตั้งองคกรในลักษณะนี้ จําเปนตองสรางความรวมมือกับหนวยงานฝายบริหาร เชน
กรมคุมครองสิทธิและเสรีภาพ กระทรวงยุติธรรม และดําเนินการผลักดันใหเกิดกฎหมายจัดตั้งหนวยงานแบบ

พิเศษ โดยตองเสนอผานรัฐบาล และเสนอใหคณะกรรมการพัฒนาและสงเสริมองคกรมหาชนพิจารณาดวย
แตแนวทางนี้ก็มีความทาทาย เพราะ กสม. มีหนาที่ในการตรวจสอบและคุมครองการละเมิดสิทธิมนุษยชน