Page 43 - รายงานฉบับสมบูรณ์ โครงการศึกษาเพื่อเตรียมการจัดให้มีสถาบันพัฒนาระบบและองค์ความรู้ด้านสิทธิมนุษยชนภายใต้การกำกับดูแลของ กสม.

36

เมื่อพิจารณาบทเรียนการจัดตั้งหนวยงานที่เกี่ยวของแลว มีประเด็นที่จําเปนตองพิจารณา 2 ประการ
ไดแก ทางเลือกในการจัดตั้ง และเปาหมายการดําเนินงานของหนวยงานที่จะจัดตั้ง

หากพิจารณาทางเลือกในการจัดใหมีสถาบันพัฒนาระบบและองคความรูดานสิทธิมนุษยชนในชั้นนี้

พบวามี 3 ทางเลือก คือ

1. การดําเนินงานภายในสํานักงานเอง โดยการออกประกาศเพื่อแบงสวนราชการของสํานักงาน
กสม. โดยสํานักงาน กสม. ในฐานะเปนองคกรอิสระตามรัฐธรรมนูญ เปนสวนราชการและมีฐานะเปนนิติบุคคล
ซึ่งอยูภายใตการกํากับดูแลของ กสม. ซึ่งมีจุดเดนคือ กสม. สามารถออกระเบียบในการแบงสวนราชการ
ภายในสํานักงาน กสม. ได สามารถกํากับการดําเนินงานไดโดยตรง เงื่อนไขสําคัญของทางเลือกนี้คือ การ

จัดการกับกรอบอัตราบุคลากร และการพัฒนาทักษะของบุคลากรในการศึกษาวิจัย อยางไรก็ดี หากบุคลากรมี
อยูอยางจํากัด การสนับสนุนใหเกิดภาคีวิจัยภายนอกอาจจะเปนแนวทางที่มาเติมชองวางได ทั้งนี้ เพื่อมิใหงาน
ศึกษาวิจัยเปนสวน ๆ สถาบันจําเปนตองกําหนดทิศทางการพัฒนาระบบและองคความรูที่ชัดเจน

2. จัดตั้งสถาบันในฐานะมูลนิธิที่มีความเชื่อมโยงกับ กสม. โดยมีบุคลากร กสม. เปนผูกํากับดูแลการ
ดําเนินงานในฐานะกรรมการมูลนิธิ จุดเดนของการจัดตั้งสถาบันนี้คือ ความเปนอิสระจากระบบราชการ ทําให
สามารถบริหารงานไดอยางคลองตัว และสํานักงาน กสม. สามารถกํากับการดําเนินงานได แตมีเงื่อนไขสําคัญ
คือ จําเปนตองหาทุนประเดิมเพื่อการจัดตั้งสถาบัน ในขณะเดียวกัน สถาบันฯ ก็จําเปนตองหารายไดเพื่อให
สามารถดําเนินการไดอยางยั่งยืน โดยเฉพาะในภาวะที่มีการปรับเปลี่ยนโครงสรางการบริหารจัดการทุน

สนับสนุนการวิจัย และงบประมาณวิจัยในประเทศเนนไปที่การพัฒนาเทคโนโลยี
3. การเสนอใหมีการจัดตั้งสถาบันที่เปนอิสระภายนอกสํานักงาน ในลักษณะองคการมหาชน ซึ่ง
ไดรับงบประมาณอุดหนุนจากภาครัฐ มีเชื่อมโยงกับสํานักงาน กสม. โดยเสนอใหบุคลากรใน กสม. เปน

กรรมการของสถาบันฯ โดยตําแหนง เพื่อใหสามารถกํากับดูแลทิศทางการดําเนินงาน โดยหลักการ รูปแบบนี้
นาจะเปนรูปแบบที่ดีที่สุด ทั้งในแงความเปนอิสระและยั่งยืน อยางไรก็ดี จากขอกําหนดในมาตรา 3 แหง
พระราชบัญญัติองคการมหาชน พ.ศ. 2542 การเสนอใหมีสถาบันในลักษณะดังกลาว ถือเปนอํานาจของฝาย
บริหาร คือรัฐบาล โดยตองผานการพิจารณาของคณะกรรมการพัฒนาและสงเสริมองคการมหาชน (กพม.)
(มาตรา 3 พระราชบัญญัติองคการมหาชน (ฉบับที่ 2) พ.ศ. 2559 และในฐานะเปนหนวยราชการที่เปนองคการ

อิสระตามรัฐธรรมนูญ สํานักงาน กสม. ยอมไมสามารถดําเนินการไดโดยลําพัง

ตารางที่ 3. 2 เปรียบเทียบเปาหมายการดํานินงานของกรณีศึกษา

เปาหมายการดําเนินงาน

ประเภทองคกร ชื่อองคกร ทํา ใหทุน ขับเคลื่อน พัฒนา
วิจัย วิจัย นโยบาย บุคลากร สอน อบรม
สถาบันวิจัยและพัฒนากระบวนการ
สวนราชการ X x
ยุติธรรม สํานักงานกิจการยุติธรรม

องคการมหาชน สถาบันเพื่อการยุติธรรมแหงประเทศไทย X x x x
หนวยงานภายใต สถาบันสิทธิมนุษยชนและสันติศึกษา
มหาวิทยาลัยใน X x x
กํากับของรัฐ มหาวิทยาลัยมหิดล