Page 202 - รายงานผลการประเมินสถานการณ์ด้านสิทธิมนุษยชนของประเทศไทย ปี 2563
P. 202
แม้ว่าแผนผู้สูงอายุแห่งชาติ ฉบับที่ 2 (พ.ศ. 2545-2564) ฉบับปรับปรุงครั้งที่ 2 พ.ศ. 2561 ได้กำาหนด
ให้การสร้างระบบคุ้มครองทางสังคมสำาหรับผู้สูงอายุเป็นหนึ่งในยุทธศาสตร์ของแผนฯ แต่มาตรการภายใต้ยุทธศาสตร์
ดังกล่าวส่วนใหญ่เน้นการส่งเสริมศักยภาพแก่ครอบครัวในการดูแลผู้สูงอายุ การดูแลผู้สูงอายุระยะยาวในชุมชน
การให้ความช่วยเหลือผู้สูงอายุเมื่อเกิดภัยพิบัติ และการส่งเสริมให้หน่วยงานรัฐและองค์กรสาธารณประโยชน์
ท้องถิ่นมีส่วนร่วมในการจัดสวัสดิการสำาหรับผู้สูงอายุในระดับท้องถิ่น แต่ไม่มีมาตรการในการคุ้มครองผู้สูงอายุจาก
ความรุนแรงและการถูกล่วงละเมิดแต่อย่างใด อย่างไรก็ตาม มีองค์กรเอกชนบางแห่ง เช่น มูลนิธิพัฒนางานผู้สูงอายุ (มพส.)
ที่จัดให้มีระบบอาสาสมัครดูแลผู้สูงอายุที่บ้านในจังหวัดเชียงใหม่ โดยอาสาสมัครได้รับการอบรมความรู้ในการดูแล
ผู้สูงอายุ รวมถึงเรื่องสิทธิของผู้สูงอายุด้วย เพื่อให้อาสาสมัครตระหนักถึงความสำาคัญของปัญหาความรุนแรงและ
การละเมิดสิทธิของผู้สูงอายุ และเข้าใจถึงรูปแบบต่าง ๆ ของความรุนแรงที่มีต่อผู้สูงอายุ ทั้งการทำาร้ายร่างกาย การทำาร้าย
จิตใจ การล่วงละเมิดทางเพศ การหลอกลวงหรือแสวงหาผลประโยชน์ทางทรัพย์สิน และการละเลยหรือการทอดทิ้ง
ผู้สูงอายุ การทำางานของอาสาสมัครมีการให้คำาแนะนำาช่วยเหลือผู้สูงอายุที่ประสบปัญหาความรุนแรงและ
การถูกละเมิดสิทธิ ทั้งโดยการพูดคุยทำาความเข้าใจกับครอบครัว การไกล่เกลี่ย หรือประสานงานส่งต่อหน่วยงาน
ที่เกี่ยวข้อง เช่น หน่วยงานในท้องถิ่น หรือศูนย์ช่วยเหลือสังคมประจำาจังหวัด เป็นต้น
ทั้งนี้ จากการทำางานของอาสาสมัครบางรายของ มพส. พบว่า ผู้สูงอายุมักถูกทอดทิ้งโดยไม่ตั้งใจ
และบางคนต้องอยู่ตามลำาพังเพราะลูกไปทำางานที่ต่างจังหวัด ถึงแม้จะเกิดจากความจำาเป็นแต่การถูกทอดทิ้งโดยไม่ได้
ตั้งใจนี้ก็ทำาให้ผู้สูงอายุไม่ได้รับการเอาใจใส่เท่าที่ควร สร้างความเครียด ความรู้สึกน้อยเนื้อตำ่าใจว่าลูกไม่รักหรือ
ไม่ดูแล และสร้างความกังวล รู้สึกไม่มั่นคงในชีวิต นับว่าเป็นความรุนแรงต่อจิตใจผู้สูงอายุในรูปแบบหนึ่งที่อาจทำาให้
ผู้สูงอายุมีอาการซึมเศร้าได้ และในช่วงการแพร่ระบาดของโรคโควิด 19 สามารถสังเกตเห็นได้ว่าปัญหาความรุนแรงที่เกิด
จากคนในครอบครัวมีมากขึ้น ซึ่งอาจเกิดจากความเหนื่อยล้าที่ต้องดูแลผู้สูงอายุตลอดเวลา และความเครียดจากการงาน
บทบาทของอาสาสมัครดูแลผู้สูงอายุในการเข้าไปพูดคุยกับครอบครัวของผู้สูงอายุและคนในชุมชนให้เข้าใจและตระหนัก
ถึงปัญหาความรุนแรง และช่วยเป็นหูเป็นตาสอดส่องดูแลผู้สูงอายุ รวมทั้งการมีศูนย์รับเรื่องร้องเรียนและประสานงาน
ช่วยเหลือด้านสิทธิในชุมชน จึงเป็นกลไกสำาคัญที่ช่วยสร้างความปลอดภัยและทำาให้ผู้สูงอายุสามารถอาศัยอยู่ในชุมชนได้
อย่างมีความสุข 470
การประเมินสถานการณ์
พัฒนาการหรือความก้าวหน้า ในภาพรวมของปี 2563 รัฐบาลและหน่วยงานที่เกี่ยวข้องได้มีการดำาเนินการ
เพื่อเตรียมความพร้อมรองรับประชากรสูงอายุที่จะเพิ่มจำานวนมากขึ้นโดยการกำาหนดนโยบายและมาตรการต่าง ๆ
เพื่อส่งเสริมและคุ้มครองสิทธิของผู้สูงอายุที่เป็นรูปธรรมและเพื่อให้ประชากรสูงอายุได้ดำารงชีวิตอย่างมีคุณภาพ
อาทิ การกำาหนดวาระผู้สูงอายุเป็นวาระแห่งชาติ การขับเคลื่อนแผนปฏิบัติการผู้สูงอายุแห่งชาติที่ครอบคลุมทั้งกลุ่ม
ก่อนวัยสูงอายุและกลุ่มสูงอายุ การกำาหนดให้มีมาตรการขับเคลื่อนสังคมสูงวัยคนไทยอายุยืน 4 มิติ (เศรษฐกิจ
สภาพแวดล้อม สุขภาพ และสังคม) การขยายอายุแรงงานนอกระบบให้มีสิทธิเป็นผู้ประกันตนตามมาตรา 40
ของพระราชบัญญัติประกันสังคม พ.ศ. 2533 จากเดิม 60 ปีเป็น 65 ปี ความพยายามในการแก้ไขกฎหมายหรือกำาหนด
มาตรการเพิ่มเติมเพื่อให้ผู้สูงอายุเข้าถึงสิ่งอำานวยความสะดวกมากยิ่งขึ้น เป็นต้น
470
จาก เรื่องเล่าจากชุมชน : งานอาสาสมัครกับการคุ้มครองผู้สูงอายุจากการถูกกระท�าความรุนแรง, โดย มูลนิธิพัฒนา
งานผู้สูงอายุ (มพส.), 2563. สืบค้นจาก https://www.tcijthai.com/news/2020/6/article/10601
200 คณะกรรมการสิทธิมนุษยชนแห่งชาติ
National Human Rights Commission of Thailand
