Page 52 - รายงานผลการปฏิบัติงานคณะกรรมการสิทธิมนุษยชนแห่งชาติ ประจำปีงบประมาณ พ.ศ. 2559
P. 52
จากผลงานการเสนอแนะนโยบายและข้อเสนอแนะในการปรับปรุงกฎหมาย มีกรณีตัวอย่างที่ กสม. ได้มีข้อเสนอ
แนะนโยบายและข้อเสนอในการปรับปรุงกฎหมาย และกฎ เสนอต่อหน่วยงานที่เกี่ยวข้องที่น่าสนใจ อาทิ
เรื่อง ย่านเก่ากับการปกป้องคุ้มครองด้านสิทธิมนุษยชน
(๑) ความเป็นมา
กสม. ได้รับเรื่องร้องเรียนเพื่อให้ตรวจสอบการละเมิดสิทธิมนุษยชนด้านสิทธิทางเศรษฐกิจ สังคมและวัฒนธรรม
หลายกรณีเกี่ยวกับย่านเก่าหรือชุมชมดั้งเดิมอันเป็นพื้นที่ที่มีความส�าคัญทางประวัติศาสตร์ ซึ่งมีมรดกทางวัฒนธรรมอันควรค่า
แก่การอนุรักษ์เพื่อเป็นความภูมิใจของชาวไทย รวมทั้งยังเป็นแหล่งท่องเที่ยวส�าคัญที่สามารถท�ารายได้ให้กับประเทศจ�านวน
มาก เช่น กรณีขอให้ตรวจสอบการประกาศขายที่ดินบริเวณชุมชนเวิ้งนาครเขษมซึ่งอาจจะขายที่ดินให้กับเอกชนเพื่อน�าไป
พัฒนาเป็นศูนย์การค้า ซึ่งจะมีผลกระทบต่อวัฒนธรรมที่มีมาแต่เดิมของชุมชนในย่านนั้น กรณีผังเมืองรวมของกรุงเทพมหานคร
ที่ก�าหนดให้พื้นที่ชุมชนประวัติศาสตร์ในพื้นที่เมืองเก่าบริเวณเขตสัมพันธวงศ์ และเขตป้อมปราบศัตรูพ่าย ชาวชุมชนเจริญ
ไชย (ซอยเจริญกรุง ๒๓) ถนนเจริญกรุง เขตป้อมปราบศัตรูพ่าย เป็นเขตพาณิชยกรรม ซึ่งบริเวณดังกล่าวมีอาคารเก่าแก่อายุ
กว่าหนึ่งร้อยปี มีวิถีชีวิต วัฒนธรรม และขนบธรรมเนียมประเพณีที่สืบทอดกันมาเป็นระยะเวลานาน กรณีวัดมังกรกมลาวาส
(เล่งเน่ยยี่) ถนนเจริญกรุง เขตป้อมปราบศัตรูพ่าย กรุงเทพมหานคร จะปรับปรุงภูมิทัศน์ในบริเวณวัดด้วยการทุบท�าลายพระ
เจดีย์ทรงไทยและหมู่เจดีย์บริเวณใกล้เคียงโดยรอบที่มีอายุกว่า ๑๒๐ ปี และศาลเจ้ากวางตุ้ง กรณีการพัฒนาเชิงพาณิชย์ด้วย
การก่อสร้างอาคารสูงในพื้นที่บริเวณโดยรอบอนุสาวรีย์ครูบาศรีวิชัย จังหวัดเชียงใหม่ ซึ่งเป็นสถานที่ศักดิ์สิทธิ์และเป็นที่เคารพ
บูชาของประชาชนทั่วไป เป็นต้น นอกจากนี้ ยังปรากฏข่าวทางสื่อสารมวลชนหรือทางสื่อสังคมออนไลน์เกี่ยวกับปัญหาการ
เปลี่ยนแปลง ปรับปรุง หรือพัฒนาพื้นที่ในบริเวณย่านเก่าที่ตั้งอยู่กระจายอยู่ทั่วประเทศ มีการไล่รื้อย้ายย่านเก่าที่มีคุณค่า ผลการดำ เนินงานปีงบประมาณ พ.ศ. ๒๕๕๙
ทางประวัติศาสตร์หรือเป็นอู่วัฒนธรรมออกไป (Gentrification) มีอาคารเก่าหรือย่านเก่าที่สมควรขึ้นบัญชีหรือขึ้นทะเบียน
ตามกฎหมายได้เป็นจ�านวนมาก แต่ยังไม่มีการด�าเนินการอย่างเป็นทางการ ท�าให้ถูกรื้อถอนเป็นรายวันไปเป็นจ�านวนไม่น้อย
ส่งผลกระทบต่อวิถีชีวิตของผู้คน หรือสิ่งก่อสร้างที่มีคุณค่าทางประวัติศาสตร์ที่อยู่ในอาณาบริเวณเหล่านี้เป็นจ�านวนไม่น้อย
(๒) เหตุผลและความจ�าเป็นที่ต้องเสนอคณะรัฐมนตรี
การเปลี่ยนแปลงสภาพทางเศรษฐกิจและสังคมที่มีผลท�าให้ที่ดินมีราคาสูงขึ้น ท�าให้มีการเข้ามาของกลุ่มทุน บทที่
๓
หรือการพัฒนาพื้นที่โดยเจ้าของอสังหาริมทรัพย์ ระบบการวางแผนเพื่อการพัฒนาโดยที่ไม่ยึดโยงหรือสอดคล้องกับการอนุรักษ์
ย่านเก่า เป็นเหตุให้ย่านเก่าหรือระบบชุมชนดั้งเดิมไม่สามารถด�ารงอยู่ได้ แม้ภาคประชาสังคมมีความตระหนักในแนวคิดการ
คุ้มครองและอนุรักษ์ย่านเก่า แต่อาจไม่มีช่องทางหรืออ�านาจขับเคลื่อนให้เป็นรูปธรรม ยิ่งไปกว่านั้น ปัจจุบันกฎหมายที่จะใช้
ก�ากับดูแลย่านเก่ามีอยู่อย่างกระจัดกระจาย ไม่เป็นเอกภาพ ไม่มีกฎหมายที่ใช้ก�ากับดูแลโดยเฉพาะย่านเก่าของประเทศไทย
จึงอยู่ในภาวะความเสี่ยงต่อทั้งการขาดการอนุรักษ์ และการผลักดันผู้คนเดิมออกไปจากพื้นที่ เติมผู้คนกลุ่มใหม่ที่มีโอกาสเหนือ
กว่าเข้ามาแทนที่ อันเป็นประเด็นที่อาจมีความเชื่อมโยงไปสู่ประเด็นปัญหาสิทธิมนุษยชนในมิติทางวัฒนธรรม (Cultural rights)
ดังนั้น กสม. จึงเห็นควรพิจารณาปัญหาดังกล่าวเพื่อมีข้อเสนอแนะนโยบายหรือข้อเสนอในการปรับปรุงกฎหมายต่อรัฐสภา
หรือคณะรัฐมนตรี เพื่อให้ย่านเก่าอันเป็นแหล่งของมรดกวัฒนธรรมที่ส�าคัญของชาติ ได้รับการดูแลรักษาทั้งในแง่ของการ
อนุรักษ์ และการปกป้องคุ้มครองสิทธิมนุษยชนในมิติของสิทธิทางวัฒนธรรมที่เกี่ยวเนื่องกับกติการะหว่างประเทศว่าด้วย
สิทธิทางเศรษฐกิจ สังคม และวัฒนธรรม (International Covenant on Economic, Social and Cultural Rights) ข้อ ๑๕
ที่ก�าหนดให้รัฐภาคีต้องรับรองสิทธิของทุกคนที่จะมีส่วนร่วมทางวัฒนธรรม ปฏิญญาสากลว่าด้วยความหลากหลายทางวัฒนธรรม
ขององค์กรยูเนสโก ( Universal Declaration on Cultural Diversity) ข้อเสนอแนะว่าด้วยภูมิทัศน์ย่านประวัติศาสตร์ (UNESCO
Recommendation on the Historic Urban Landscape) และอนุสัญญาว่าด้วยการสงวนรักษามรดกทางวัฒนธรรมที่
จับต้องไม่ได้ (the Convention for the Safeguarding of the Intangible Cultural Heritage) และเพื่อเป็นการสืบสาน
มรดกวัฒนธรรมของชาติเอาไว้ให้เป็นแหล่งศึกษาเรียนรู้ เป็นสมบัติอันล�้าค่าเพื่อความภูมิใจของชาวไทย ตลอดจนเผยแพร่
ประชาสัมพันธ์การท่องเที่ยวเชิงอนุรักษ์สู่สายตาของนานาประเทศ อันอาจน�าไปสู่การเป็นมรดกโลกย่านประวัติศาสตร์
ร�ยง�นผลก�รปฏิบัติง�นคณะกรรมก�รสิทธิมนุษยชนแห่งช�ติ 43 ประจำ�ปีงบประม�ณ พ.ศ. ๒๕๕๙
