Page 235 - รายงานฉบับสมบูรณ์ โครงการวิจัยเรื่อง รูปแบบ แนวทาง และมาตรการในการบริหารจัดการทรัพยากรน้ำ

ผ - | ๑๐๑

กรณีร้องเรียนที่ ๒๕๘/๒๕๔๘ รายงานที่ ตส. ๙๖/๒๕๕๐

เรื่อง สิทธิชุมชน กรณีการดูดทรายในพื้นที่บ้านผึ้ง ตําบลหนองแค อําเภอราศีไศล จังหวัดศรีษะเกษ

สภาพปัญหา

ในพื้นที่บ้านผึ้ง ตําบลหนองแค อําเภอราษีไศล จังหวัดศรีสะเกษ ได้มีการดูดทรายมานานแล้ว
กว่า ๑๘ ปี ทั้งที่พื้นที่ที่ได้รับอนุญาตดูดทรายมีเพียง ๔ ไร่ ตลอดระยะเวลาที่ผ่านมา เจ้าของท่าทรายได้ดูดทราย

รุกล้ําเข้าไปในพื้นที่เขตป่าสงวนแห่งชาติดงภูดิน ทําให้พื้นที่ฝั่งดังกล่าวพังทลายลง ส่งผลกระทบให้บ้านเรือน

ราษฎรแตกร้าว บ่อน้ําตื้นมีรสจืดและระดับน้ําใต้ดินลดลงทําให้ไม่สามารถใช้การได้
บ้านผึ้ง ตําบลหนองแค อําเภอราษีไศล จังหวัดศรีสะเกษ มีแม่น้ํามูนและป่าชุมชนดงภูดิน ซึ่งเป็น

พื้นที่หลักในการทํามาหากินของราษฎร เช่น หาปลา ที่พักสัตว์ในฤดูน้ําหลาก เก็บหาของป่า เป็นต้น ต่อมาพื้นที่
ดังกล่าวมีผู้ประกอบการได้ขอสัมปทานดูดทราย ได้แก่ ท่าทรายพนมศักดิ์ ซึ่งเป็นนักธุรกิจท้องถิ่น มีระยะสัมปทาน

มามากกว่า ๑๘ ปีแล้ว ปัจจุบันส่งผลกระทบต่อสภาพแวดล้อมและความเป็นอยู่ของราษฎรบ้านผึ้งและหมู่บ้าน
ใกล้เคียง ทําให้ราษฎรเรียกร้องเพื่อให้ยกเลิกท่าทราย

ความเห็นคณะกรรมการสิทธิมนุษยชนแห่งชาติ
จากการตรวจสอบ คณะกรรมการสิทธิมนุษยชนแห่งชาติพบว่า การดูดทรายเป็นกิจการประเภทหนึ่งที่

ส่งผลกระทบต่อชุมชน ทรัพยากรธรรมชาติ และสิ่งแวดล้อมอย่างยิ่ง เช่น ตลิ่งพัง ชุมชนสองฝั่งน้ําเสี่ยงต่อดินทรุด น้ํา
ขุ่น ทําให้ระบบนิเวศลําน้ําเสื่อมสภาพ ก่อให้เกิดปัญหาการเปลี่ยนแปลงทางน้ําอย่างไม่เป็นธรรมชาติ การขนส่งทราย

ทําให้ถนนพัง สร้างความรบกวนและเป็นอันตรายต่อชุมชน แต่กลับไม่มีการประกาศให้กิจการดูดทรายเป็นกิจการที่

จะต้องทํารายงานการวิเคราะห์ผลกระทบสิ่งแวดล้อม
นอกจากนี้ กระบวนการอนุญาตและการกําหนดพื้นที่ (Zoning) ในปัจจุบัน ขาดการมีส่วนร่วมของ

ประชาชนและชุมชน มีเพียงแต่เฉพาะองค์กรปกครองส่วนท้องถิ่นเท่านั้น ขาดหลักวิชาการในการกําหนดพื้นที่
(Zoning) ที่คํานึงถึงผลกระทบต่อระบบนิเวศ ลําน้ํา ทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อม

การให้ดําเนินการดูดทราย ทั้งที่ใบอนุญาตสิ้นสุดแล้วและอยู่ระหว่างการขออนุญาต เป็นการเปิด

โอกาสให้มีการดูดทรายต่อไปได้จนกว่าจะมีคําสั่งอย่างใดอย่างหนึ่ง ทําให้ผู้ประกอบการสามารถประกอบการได้
เกินระยะเวลาที่ได้รับสัมปทาน อย่างไรก็ตาม สําหรับกรณีร้องเรียนการดูดทรายบริเวณบ้านผึ้ง ตําบลหนองแค

อําเภอราษีไศล จังหวัดศรีสะเกษ ผู้ประกอบการได้หยุดกิจการแล้ว จึงมีความเห็นเกี่ยวกับกรณีนี้ ดังนี้
๑. ในการกําหนดพื้นที่ (Zoning) ให้ดูดทรายแต่ละลําน้ํา จําเป็นจะต้องมีการกําหนดพื้นที่ที่

เหมาะสมในการดูดทราย ซึ่งจะต้องมีข้อมูลทางวิชาการทั้งหมดที่ชัดเจนว่า การประกอบการจะส่งผลกระทบน้อย

ที่สุด และต้องคํานึงถึงปริมาณทรายที่ยอมรับได้ต่อระบบธรรมชาติ
๒. การดูดทรายเป็นกิจการที่จะต้องทําการศึกษาผลกระทบสิ่งแวดล้อม และมีหน่วยงานทาง

สิ่งแวดล้อมกํากับดูแล ทั้งก่อนการอนุญาตและระหว่างประกอบการ
๓. การดูดทรายเป็นกิจการที่จะต้องมีกระบวนการการมีส่วนร่วมของประชาชนและชุมชน ทั้ง

ก่อนการอนุญาตและระหว่างประกอบการ

รายงานฉบับสมบูรณ์ “โครงการวิจัยเรื่อง รูปแบบ แนวทาง และมาตรการในการบริหารจัดการทรัพยากรน้ํา”