Page 14 - รายงานการศึกษาวิจัยฉบับย่อ สิทธิชุมชนในการจัดสรรทรัพยากรน้ำโดยใช้แนวทางสันติวิธี : กรณีศึกษาพื้นที่ต้นน้ำของประเทศไทย

5

บทที่ 2

การทบทวนวรรณกรรม

2.1 แนวคิดเกี่ยวกับสิทธิชุมชน

2.1.1 สิทธิชุมชนตามความในรัฐธรรมนูญแห่งราชอาณาจักรไทย

ค้าว่า “สิทธิชุมชน” (Community Right) เริ่มปรากฏครั้งแรกในรัฐธรรมนูญแห่งราชอาณาจักรไทย

พุทธศักราช 2540 (มาตรา 46 และ 56) ในปัจจุบันที่ประเทศไทยอยู่ภายใต้รัฐธรรมนูญแห่ง
ราชอาณาจักรไทย พุทธศักราช 2560 พบว่ายังมีการรับรองสิทธิชุมชนซึ่งมีอยู่ในรัฐธรรมนูญฯ ฉบับ

พุทธศักราช 2550 ไว้เช่นเดิม และได้ขยายสิทธิของบุคคลและชุมชนเพิ่ม รวมถึงได้บัญญัติให้

หน่วยงานรัฐมีหน้าที่ที่เกี่ยวเนื่องกับสิทธิชุมชนอีกด้วย กล่าวคือ ก้าหนดสิทธิและเสรีภาพของปวงชน
ชาวไทยตามหมวด 3 มาตราที่เกี่ยวข้อง เช่น 41, 42 และ 43 โดยเฉพาะมาตรา 43 บุคคลและชุมชน

ย่อมมีสิทธิ ประกอบด้วย 4 วรรค ดังนี้ 1) อนุรักษ์ ฟื้นฟู หรือส่งเสริมภูมิปัญญา ศิลปะ วัฒนธรรม

ขนบธรรมเนียม และจารีตประเพณีอันดีงามทั้งของท้องถิ่นและของชาติ 2) จัดการ บ้ารุงรักษา และใช้
ประโยชน์จากทรัพยากรธรรมชาติ สิ่งแวดล้อม และความหลากหลายทางชีวภาพอย่างสมดุลและ

ยั่งยืนตามวิธีการที่กฎหมายบัญญัติ 3) เข้าชื่อกันเพื่อเสนอแนะต่อหน่วยงานของรัฐให้ด้าเนินการใด

อันจะเป็นประโยชน์ต่อประชาชนหรือชุมชน หรืองดเว้นการด้าเนินการใดอันจะกระทบต่อความเป็นอยู่
อย่างสงบสุขของประชาชนหรือชุมชน และได้รับแจ้งผลการพิจารณาโดยรวดเร็ว ทั้งนี้ หน่วยงานของรัฐ

ต้องพิจารณาข้อเสนอแนะนั้นโดยให้ประชาชนที่เกี่ยวข้องมีส่วนร่วมในการพิจารณาตามวิธีการที่

กฎหมายบัญญัติ และ 4) จัดให้มีระบบสวัสดิการของชุมชน
อย่างไรก็ตาม รัฐธรรมนูญฯ ฉบับ พุทธศักราช 2560 ยังขาดความชัดเจนในการบัญญัติการ

รับรองสิทธิชุมชน เพื่อให้เกิดการบังคับใช้กฎหมายอย่างมีประสิทธิภาพ (ชาติชาย วิริยะเจริญกิจ และ

สุรัสวดี แสนสุข, 2560) กล่าวคือยังไม่เกิดผลในทางปฏิบัติได้อย่างแท้จริง จึงท้าให้เกิดปัญหาการ
บังคับใช้และการตีความรับรองคุ้มครองสถานะของชุมชนและสถานะสิทธิชุมชนในทางกฎหมาย

ขอบเขตแห่งสิทธิชุมชน การใช้สิทธิ การเข้าถึงสิทธิชุมชน การจัดการและใช้ประโยชน์จาก

ทรัพยากรธรรมชาติ สิ่งแวดล้อมที่ไม่ชัดเจน และปัญหาความขัดแย้งแนวคิดการจัดการ
ทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อมระหว่างรัฐกับประชาชนหรือชุมชนจนกลายเป็นข้อพิพาทระหว่าง

หน่วยงานรัฐกับประชาชนหรือชุมชนขึ้นสู่การพิจารณาของศาล