Page 112 - วารสารวิชาการสิทธิมนุษยชน. ปีที่ 3 ฉบับที่ 2 (กรกฎาคม - ธันวาคม 2561)

ปีที่ 3 ฉบับที่ 2 (กรกฎาคม - ธันวาคม 2561) 111

อนุสัญญาหลักด้านสิทธิมนุษยชนหรือกฎหมายสิทธิมนุษยชนระหว่างประเทศได้ตั้งคำาถามเกี่ยว

กับการลงโทษประหารชีวิตมาตั้งแต่ช่วงหลังสงครามโลกครั้งที่ 2 ทั้งนี้ นับตั้งแต่ปี 2491 ปฏิญญาสากลว่าด้วย
สิทธิมนุษยชน กำาหนดว่า “มนุษย์ทุกคนมีสิทธิที่จะมีชีวิต เสรีภาพ และความปลอดภัย” โดยไม่ได้กล่าวให้มี

ข้อยกเว้นใดที่เกี่ยวกับสิทธินี้ แม้จะมีข้อโต้แย้งที่เกี่ยวกับการลงโทษประหารชีวิตในระหว่างกระบวนการพิจารณา
12
ร่างปฏิญญาสากล ฯ แต่ผู้ยกร่างปฏิญญาสากล ฯ หลายคนได้โต้แย้งว่า แนวโน้มที่เกิดขึ้นใหม่ที่เกี่ยวกับการ
ยกเลิกโทษประหารชีวิต ทำาให้การมีข้อยกเว้นของสิทธิในชีวิตที่เกี่ยวกับโทษประหารชีวิตไม่ควรปรากฏอยู่ใน
ปฏิญญาสากล ฯ

กติการะหว่างประเทศว่าด้วยสิทธิพลเมืองและสิทธิทางการเมือง (ICCPR) ซึ่งเป็นอนุสัญญาหลัก
ด้านสิทธิมนุษยชนที่สำาคัญที่สุดของโลกที่ปัจจุบันมีรัฐภาคี จำานวน 172 รัฐ เป็นตราสารระหว่างประเทศ

ฉบับแรกที่ได้กำาหนดข้อจำากัดในการลงโทษประหารชีวิตที่เป็นกฎหมายระหว่างประเทศ ทั้งนี้ ตามข้อ 6 ของ
ICCPR ได้กำาหนดเกี่ยวกับสิทธิในชีวิต (right to life) และยอมรับให้มีการลงโทษประหารชีวิตได้ตามข้อยกเว้น

ภายใต้สถานการณ์บางอย่างตามที่กำาหนดไว้เป็นการเฉพาะ ซึ่งในอีกด้านหนึ่ง ข้อยกเว้นนี้ได้ถูกนำาไปใช้อ้าง
ว่ากฎหมายระหว่างประเทศอนุญาตให้มีการลงโทษประหารชีวิตได้ ทั้งนี้ ด้วยข้อบัญญัตินี้มองเรื่องโทษประหาร

ชีวิตในอนาคตซับซ้อนน้อยเกินไป จึงไม่สามารถรับมือกับข้อยกเว้นที่มีอยู่ หรืออีกนัยหนึ่งก็เป็นการสะท้อนความ
เป็นพลวัตของกฎหมายสิทธิมนุษยชนระหว่างประเทศที่มีการขยายความสำาคัญมากขึ้นเรื่อย ๆ นับแต่ ICCPR ได้

รับการรับรองจากสหประชาชาติเมื่อปี 2509 ก่อนที่จะเปิดให้มีการลงนามรับรอง OP2 ในปี 2532 ทั้งนี้ อารัมภบท
วรรคที่สาม ของ OP2 ได้กล่าวถึง ICCPR ข้อ 6 ความว่า “การยกเลิกโทษประหารชีวิตเห็นได้ชัดว่าเป็นสิ่งที่

พึงปรารถนา”
ความตามข้อ 6 (1) ของ ICCPR มีดังนี้ “มนุษย์ทุกคนมีสิทธิในชีวิต สิทธินี้จะได้รับความคุ้มครอง

ตามกฎหมาย” นอกจากนี้ ยังมีการห้ามการกักขังบุคคล “โดยพลการ” ด้วย
นอกจากนี้ ในวรรคที่สองถึงหกยังได้กำาหนดข้อจำากัดที่สำาคัญเกี่ยวกับวิธีการและสถานการณ์ที่

โทษประหารชีวิตอาจถูกใช้บังคับตามข้อ 6 (2) ทั้งนี้ โดยกำาหนดว่าโทษประหารชีวิตอาจสามารถใช้บังคับได้ใน
กรณีเฉพาะ ดังต่อไปนี้

(1) สำาหรับกรณีที่เป็นผู้ก่ออาชญากรรมที่ร้ายแรงที่สุด
(2) เป็นความผิดที่ได้กำาหนดให้เป็นความผิดตามกฎหมายตามที่บังคับใช้อยู่ในขณะที่ได้กระทำา

ความผิดนั้น
(3) เป็น “คำาตัดสินถึงที่สุด” โดย “ศาลที่มีอำานาจตามกฎหมาย” และ

12 From International law and abolition of the death penalty, by W. A. Schabas, 1998,
Washington and Lee Law Review, 55(3), pp. 797-846.