Page 39 - รายงานผลการประเมินสถานการณ์ด้านสิทธิมนุษยชนของประเทศไทย ปี 2562

คณะกรรมการสิทธิมนุษยชนแห่งชาติ
National Human Rights Commission of Thailand 38

เมื่อวันที่ 9 กันยายน 2562 กสม. ได้จัดการสัมมนาวิชาการด้านสิทธิมนุษยชนในพื้นที่ภาคตะวันออก
เฉียงเหนือร่วมกับคณะนิติศาสตร์ มหาวิทยาลัยขอนแก่น ในการสัมมนาได้มีการอภิปรายเกี่ยวกับปัญหาของประชาชน
ในการเข้าถึงกองทุนยุติธรรม เช่น การไม่ให้เงินช่วยเหลือค่าจ้างทนายความที่ชาวบ้านจัดหา เพราะมีหลักเกณฑ์ว่าศาล
หรือสภาทนายความสามารถจัดหาทนายขอแรงให้ได้ ซึ่งไม่ตรงกับความต้องการของชาวบ้านที่ต้องการมีทนายความ

ผู้เชี่ยวชาญในประเด็นที่ตนสู้คดี การพิจารณาให้ความช่วยเหลือผู้ต้องหาหรือจ�าเลยต้องค�านึงถึงลักษณะการกระท�า
ความผิดที่ไม่ขัดต่อความสงบเรียบร้อยหรือศีลธรรมอันดีของประชาชน ทั้งนี้ คดีส่วนใหญ่ที่ประชาชนถูกฟ้องโดยรัฐ
ดังเช่น คดีป่าไม้ที่ดิน มักถูกตีความว่าขัดต่อความสงบเรียบร้อย จึงท�าให้ประชาชนไม่ได้รับความช่วยเหลือ หลักเกณฑ์
การพิจารณาอนุมัติเงินประกันในการปล่อยตัวชั่วคราวของผู้ต้องหาหรือจ�าเลยที่ก�าหนดให้ผู้พิจารณาค�าขอสันนิษฐานว่า

ผู้ต้องหากระท�าความผิดตามที่ถูกกล่าวหาหรือไม่ล่วงหน้าก่อนศาลมีค�าพิพากษา ไม่สอดคล้องหลักกฎหมายและ
หลักสิทธิมนุษยชนว่าบุคคลที่ถูกกล่าวหาว่ามีความผิดเป็นผู้บริสุทธิ์จนกว่าศาลจะมีค�าพิพากษา และปัญหาการตีความ
และการพิสูจน์ “ความยากจน” ของประชาชนที่มาขอรับความช่วยเหลือ เป็นต้น ทั้งนี้ มีหลายกรณีที่แม้ศาลจะมี
ค�าสั่งให้ปล่อยตัวแล้ว แต่คณะอนุกรรมการกองทุนฯ ไม่อนุมัติเงินช่วยเหลือ เป็นเหตุให้ผู้ต้องหาหรือจ�าเลยไม่ได้รับการ
9
ปล่อยตัวชั่วคราว

2.1.2 นักปกป้องสิทธิมนุษยชน

เมื่อปี 2541 สมัชชาสหประชาชาติได้รับรองปฏิญญาว่าด้วยสิทธิและความรับผิดชอบของ
ปัจเจกบุคคลหรือกลุ่มบุคคล และองค์กรของสังคมในการส่งเสริมและคุ้มครองสิทธิมนุษยชนและเสรีภาพขั้นพื้นฐาน

ซึ่งเป็นที่ยอมรับอย่างสากล (Declaration on the Right and Responsibility of Individuals, Groups and Organs
of Society to Promote and Protect Universally Recognized Human Rights and Fundamental Freedoms)
หรือที่เรียกโดยย่อว่า ปฏิญญาว่าด้วยนักปกป้องสิทธิมนุษยชน มีสาระส�าคัญ คือ การรับรองสิทธิของบุคคลทุกคนที่จะ
ส่งเสริมและคุ้มครองสิทธิมนุษยชนทั้งโดยส่วนตัวและโดยร่วมกับบุคคลอื่น ในการด�าเนินการเพื่อบรรลุวัตถุประสงค์
ดังกล่าว บุคคลมีสิทธิที่จะแลกเปลี่ยนข้อมูลข่าวสาร แสดงความคิดเห็น และเข้าถึงการมีส่วนร่วมในการบริหารกิจการ

สาธารณะ รวมถึงการเสนอปัญหาการด�าเนินงานของรัฐที่เป็นอุปสรรคหรือมีผลกระทบต่อสิทธิมนุษยชน และแนวทาง
ปรับปรุงการท�างานของหน่วยงานของรัฐเพื่อขจัดปัจจัยที่เป็นอุปสรรคดังกล่าว ทั้งนี้ การด�าเนินการต่าง ๆ จะต้องเป็น
ไปอย่างสันติ และรัฐมีหน้าที่ในการประกันสิทธิมนุษยชนของทุกคน รวมทั้งคุ้มครองบุคคลจากความรุนแรง การถูกข่มขู่

คุกคามหรือการถูกตอบโต้จากการใช้สิทธิที่ชอบธรรมตามปฏิญญาฉบับนี้ 10
ในปี 2562 มีรายงานการฟ้องหรือการด�าเนินคดีต่อนักปกป้องสิทธิมนุษยชนจ�านวนหนึ่ง โดยมี

กรณีตัวอย่าง อาทิ การด�าเนินคดีต่อชาวบ้านซับหวาย 14 รายที่ถูกกรมอุทยานแห่งชาติ สัตว์ป่า และพันธุ์พืช ฟ้องและ
ด�าเนินคดีข้อหาบุกรุกที่ดินในเขตอุทยานแห่งชาติต่อเนื่องจากปี 2559 แม้ว่าจะได้มีการตั้งคณะกรรมการระดับจังหวัดขึ้น
เพื่อแก้ไขปัญหาในปี 2560 ซึ่งเมื่อเดือนกรกฎาคม 2562 ศาลอุทธรณ์ได้พิพากษาให้จ�าคุกชาวบ้าน 13 รายและปรับรายละ

9
จาก ถกปัญหาการเข้าถึง ‘กองทุนยุติธรรม’ ชี้ ๔ ปีการบังคับใช้กฎหมายยังติดขัด, โดย วอยซ์ออนไลน์, 2562. สืบค้น
จาก http://www.voicetv.co.th/read/QD7fFtBqz
10
From Declaration on Human Rights Defenders, by United Nations Human Rights Office of the High
Commissioner. Retrieved, December 27, 2018, from https://www.ohchr.org/en/issues/srhrdefenders/pages/
declaration.aspx