Page 36 - รายงานผลการประเมินสถานการณ์ด้านสิทธิมนุษยชนของประเทศไทย ปี 2562

35 รายงานผลการประเมินสถานการณ์
ด้านสิทธิมนุษยชนของประเทศไทย ปี ๒๕๖๒

การประเมินสถานการณ์

ด้านสิทธิพลเมืองและสิทธิทางการเมือง

สิทธิพลเมืองและสิทธิทางการเมืองเป็นสิทธิที่ได้รับการรับรองในกติกา ICCPR ที่ประเทศไทยเข้าเป็นภาคี
เมื่อวันที่ 5 กันยายน 2542 สิทธิส�าคัญตามกติกาฯ ที่คณะกรรมการสิทธิมนุษยชนแห่งชาติได้ติดตามและท�าการ
ประเมินสถานการณ์ ได้แก่ สิทธิในกระบวนการยุติธรรม ซึ่งมีประเด็นเกี่ยวข้องกับการลดความเหลื่อมล�้าในการเข้าถึง

ความยุติธรรม ปัญหาการปฏิบัติต่อผู้ต้องสงสัยและผู้ต้องโทษโดยมิชอบด้วยกฎหมาย การทบทวนบทลงโทษ
ประหารชีวิตส�าหรับอาชญากรรมร้ายแรงที่สุด รวมถึงการใช้เสรีภาพในการแสดงความคิดเห็นและการชุมนุมโดยสงบ
ทั้งนี้ รัฐภาคีกติกาฯ มีพันธกรณีต้องด�าเนินมาตรการต่าง ๆ เพื่อให้ประชาชนได้เข้าถึงและได้รับสิทธิจริง ทั้งมาตรการ
ทางกฎหมาย ทางบริหาร ทางสังคม หรือมาตรการอื่น ๆ ตลอดจนผลสัมฤทธิ์ของมาตรการดังกล่าวต่อการเข้าถึง
และการใช้สิทธิของประชาชน

2.1 สิทธิในกระบวนการยุติธรรม

ภาพรวม

กติกา ICCPR ได้รับรองสิทธิในกระบวนการยุติธรรมไว้หลายข้อ เช่น ข้อ 9 รับรองสิทธิของบุคคลที่จะไม่ถูก
จับกุมหรือควบคุมตัวโดยอ�าเภอใจ สิทธิที่จะได้รับการพิจารณาคดีในเวลาอันสมควร และมิให้ถือเป็นหลักทั่วไป
ว่าจะต้องควบคุมบุคคลที่รอการพิจารณาคดี สิทธิในการได้รับการเยียวยากรณีถูกจับกุมหรือควบคุมตัวโดย
ไม่ชอบส่วนข้อ 10 ของกติกาฯ รับรองว่าบุคคลที่ถูกลิดรอนเสรีภาพจะได้รับการปฏิบัติด้วยความมีมนุษยธรรม

และเคารพในศักดิ์ศรีความเป็นมนุษย์ ระบบราชทัณฑ์ควรปฏิบัติต่อนักโทษโดยมุ่งหมายให้นักโทษกลับตัวและ
ฟื้นฟูทางสังคม และข้อ 14 ก�าหนดว่าบุคคลทั้งปวงย่อมเสมอกันในการพิจารณาของศาลและคณะตุลาการ
สิทธิดังกล่าวข้างต้น ได้รับการรับรองในรัฐธรรมนูญแห่งราชอาณาจักรไทย พุทธศักราช 2560

โดยมาตรา 25 วรรคสี่ บัญญัติว่าบุคคลซึ่งได้รับความเสียหายจากการถูกละเมิดสิทธิหรือเสรีภาพ หรือ บทที่
การกระท�าความผิดอาญาของบุคคลอื่น ย่อมมีสิทธิที่จะได้รับการเยียวยาหรือช่วยเหลือจากรัฐตามที่กฎหมาย ๒
บัญญัติ มาตรา 29 วรรคสาม ระบุว่าการควบคุมหรือคุมขังผู้ต้องหาหรือจ�าเลยให้กระท�าเท่าที่จ�าเป็นเพื่อ
ป้องกันมิให้มีการหลบหนี และมาตรา 68 ก�าหนดให้รัฐจัดระบบการบริหารงานในกระบวนการยุติธรรมให้
มีประสิทธิภาพ เป็นธรรม ไม่เลือกปฏิบัติ และให้ประชาชนเข้าถึงกระบวนการยุติธรรมได้โดยสะดวก รวดเร็ว
และไม่เสียค่าใช้จ่ายสูงเกินสมควร รวมทั้งให้ความช่วยเหลือทางกฎหมายที่จ�าเป็นและเหมาะสมแก่ผู้ยากไร้

หรือผู้ด้อยโอกาสในการเข้าถึงกระบวนการยุติธรรม รวมตลอดถึงการจัดหาทนายความให้ นอกจากนี้ มาตรา
258 ง. ยังได้ก�าหนดให้มีการปฏิรูปประเทศด้านกระบวนการยุติธรรมเพื่อให้สามารถอ�านวยความยุติธรรม
แก่ประชาชนโดยสะดวกและรวดเร็ว ด้านสิทธิพลเมืองและสิทธิทางการเมือง

คณะกรรมการประจ�ากติกา ICCPR ได้ให้ข้อสังเกตและข้อเสนอแนะในการพิจารณารายงานการปฏิบัติ
ตามกติกาฯ ของประเทศไทยเมื่อเดือนเมษายน 2560 ในประเด็นที่เกี่ยวกับสิทธิในกระบวนการยุติธรรม การประเมินสถานการณ์
เช่น รัฐภาคีควรยกเลิกโทษประหารชีวิตหรือจ�ากัดการใช้โทษประหารชีวิตเฉพาะคดีอุกฉกรรจ์ที่สุด ควรใช้
การพิจารณาคดีในศาลทหารเป็นข้อยกเว้นและหากต้องพิจารณาคดีในศาลทหาร ต้องเป็นไปตามเงื่อนไข