Page 18 - รายงานการศึกษาวิจัย เรื่อง การมีส่วนร่วมของประชาชนในการกำหนดแนวเขตที่ดินของรัฐ
P. 18
๑.๑ คว�มเป็นม�และคว�มสำ�คัญของปัญห�
กฎหมายที่เกี่ยวข้องกับการก�าหนดเขตการใช้ที่ดิน รวมทั้งสิ้น ๑๙ ฉบับ รวมทั้งมติคณะรัฐมนตรีอีก
หลายกรณี มีขั้นตอนและวิธีการออกกฎหมายแตกต่างกัน ส่งผลให้มีแนวเขตที่ดินจ�านวนมากที่ประกาศ
ต่างกรรมต่างวาระ ประกอบกับแผนที่แนบท้ายประกาศก็มีมาตราส่วนที่แตกต่างกัน มีการส�ารวจรังวัด
จริงในส่วนหนึ่งและใช้การก�าหนดแนวเขตจากแผนที่ในส่วนหนึ่ง จึงท�าให้มีการทับซ้อนกันของแนวเขต
ที่ดินและส่งผลให้มีข้อพิพาทเรื่องแนวเขตมาโดยตลอด เป็นปัญหาในทางปฏิบัติทั้งระหว่างหน่วยงาน
ของภาครัฐ ภาครัฐกับเอกชน และระหว่างภาคเอกชนด้วยกัน จากรายงานการร้องเรียนเรื่องที่ดินและป่าไม้
ถึงมกราคม ๒๕๕๗ ต่อคณะกรรมการสิทธิมนุษยชนแห่งชาติ พบว่า มีเรื่องร้องเรียนเกี่ยวกับที่ดินและ
ป่าไม้ทั้งหมด ๒๖๙ เรื่อง ปัญหาส่วนใหญ่เกิดจากเขตป่าไม้ทับที่ดินท�ากินและที่อยู่อาศัยของประชาชน
และปัญหาความขัดแย้งในการใช้ประโยชน์ที่สาธารณประโยชน์
เกี่ยวกับปัญหาที่ดินป่าไม้เห็นได้ว่า ยังไม่มีความชัดเจนในเรื่องแผนที่แนบท้ายพระราชกฤษฎีกา
ที่ประกาศแนวเขตป่าไม้ต่างๆ และพื้นที่เพื่อการอนุรักษ์ ซึ่งถือได้ว่าเป็นส่วนหนึ่งของกฎหมายด้วย เนื่องจาก
แผนที่ดังกล่าวมีมาตราส่วน ๑ : ๕๐,๐๐๐ ดังนั้น ขนาดของเส้นที่ลากเส้นก�าหนดแนวเขตเท่าปลายดินสอ
๑ มิลลิเมตร จะเท่ากับประมาณ ๕๐ เมตร ในพื้นจริง จึงท�าให้แนวเขตป่าไม้ยังไม่มีความชัดเจนในปัจจุบัน
การก�าหนดขอบแนวของพื้นที่โดยภาครัฐก�าหนด และใช้แผนที่แนบท้ายเป็นส่วนหนึ่งของกฎหมาย
ซึ่งมิได้ตรวจสอบพื้นที่จริงโดยละเอียด ท�าให้กระทบกับสิทธิของประชาชนและชุมชน ก่อให้เกิดปัญหา
ข้อโต้แย้งและเกิดคดีความ สาเหตุที่ส�าคัญส่วนหนึ่งมาจากรัฐด�าเนินการโดยอ�านาจตัดสินใจอยู่ที่ส่วนกลาง
ประชาชนไม่ได้เข้ามามีส่วนร่วม รัฐบาลหลายชุดที่ผ่านมาจึงได้พยายามแก้ไขปัญหาเหล่านี้
การตรวจสอบเพื่อปรับปรุงแนวเขต หรือเปลี่ยนแปลงแนวเขต หรือ Reshape ของหน่วยงาน
ที่ดูแลรับผิดชอบด้านที่ดิน ได้ด�าเนินการมาแล้วหลายครั้งท�าให้เสียงบประมาณไปเป็นจ�านวนมาก
ซึ่งเป็นการด�าเนินการโดยหน่วยงานภาครัฐที่ขาดการมีส่วนร่วมของประชาชน และการคุ้มครองสิทธิของ
ชุมชนและประชาชนยังไม่ประสบผลและยังคงด�าเนินการต่อไป โดยล่าสุดในปีงบประมาณ พ.ศ.๒๕๕๖
ได้อนุมัติงบประมาณให้กรมที่ดิน จ�านวน ๒,๐๐๐ ล้านบาท เพื่อจัดท�าแผนที่ก�าหนดขอบเขตที่ดิน
กันใหม่อีกครั้งและอยู่ในระหว่างด�าเนินการ
รัฐธรรมนูญแห่งราชอาณาจักรไทย พุทธศักราช ๒๕๕๐ ได้ก�าหนดในเรื่องการมีส่วนร่วมของ
ประชาชน ข้อมูลข่าวสาร สิทธิของชุมชนและมนุษยชนไว้อย่างค่อนข้างครบถ้วน ได้แก่ ส่วนที่ ๑๐
แนวนโยบายด้านการมีส่วนร่วมของประชาชน ก�าหนดไว้ในมาตรา ๘๗ รัฐต้องด�าเนินการตามแนวนโยบาย
ด้านการมีส่วนร่วมของประชาชน ส่งเสริมและสนับสนุนการมีส่วนร่วม มาตรา ๕๖ บุคคลย่อมมีสิทธิ
ได้รับทราบและเข้าถึงข้อมูลหรือข่าวสารสาธารณะ มาตรา ๕๗ บุคคลย่อมมีสิทธิได้รับข้อมูลค�าชี้แจง
การมีส่วนร่วมของประชาชนในการก�าหนดแนวเขตที่ดินของรัฐ ๑๗
