Page 7 - รายงานฉบับสมบูรณ์ โครงการวิจัยเรื่อง รูปแบบ แนวทาง และมาตรการในการบริหารจัดการทรัพยากรน้ำ
P. 7
V
กรมชลประทาน กรมทรัพยากรน้ํา สถาบันการศึกษาและหน่วยงานให้ทุนวิจัยทําการศึกษาทดลองเพื่อสร้างองค์
ความรู้เกี่ยวรูปแบบการมีส่วนร่วมของภาคประชาชนในการศึกษาผลกระทบสิ่งแวดล้อมและผลกระทบต่อสุขภาพ
จากโครงการพัฒนาของภาครัฐ ในรูปแบบของการวิจัยเชิงปฏิบัติการแบบมีส่วนร่วม (Participatory Action
Research : PAR) โดยมีชุมชนเป็นนักวิจัยร่วมกับนักวิชาการและตัวแทนของหน่วยงาน ทั้งนี้ เพราะสาเหตุสําคัญ
ที่สุดของความขัดแย้งด้านทรัพยากรธรรมชาติ ระหว่างหน่วยงานภาครัฐกับชุมชน คือ การขาดการมีส่วนร่วมของ
ภาคประชาชน ในการศึกษาผลกระทบที่จะเกิดจากโครงการ และการตัดสินใจว่าโครงการฯ นั้น สมควรสร้าง
หรือไม่ ที่มาจากตัวแทนผู้มีส่วนได้ส่วนเสียอย่างแท้จริง เพื่อทําให้การมีส่วนร่วมของชุมชนตามรัฐธรรมนูญปี
๒๕๕๐ มีแนวทางรูปแบบที่ชัดเจนขึ้น นอกจากนั้น ซึ่งจะลดปัญหา การใช้ข้อมูลและความรู้คนละชุด มาถกเถียง
กันทําให้หาจุดจบไม่ได้
๒) มาตรการแก้ปัญหาการละเมิดสิทธิชุมชน ในกรณีที่มีการละเมิดสิทธิชุมชนแล้ว มี
ข้อเสนอแนะ ๒ ประการ ดังนี้
(๑) สร้างบุคคลกรในการตรวจสอบข้อเท็จจริงเพิ่ม จากข้อจํากัดเรื่องบุคลากร ในการ
ตรวจสอบข้อเท็จจริงและจัดทํารายงาน ทําให้การตรวจสอบ กว่าจะแล้วเสร็จ และมีมติเป็นรายงานและส่งให้
หน่วยงานดําเนินการแก้ไข บางกรณีใช้เวลาหลายปี หาก กสม. มีเครือข่ายที่มีความรู้และทักษะในในการตรวจสอบ
ข้อเท็จจริงและจัดทํารายงาน ซึ่งอาจเป็นสถาบันทางวิชาการ หรือองค์กรพัฒนาเอกชน ที่ตระหนักถึงความสําคัญ
ของสิทธิชุมชน มาร่วมเป็นคณะทํางานตรวจสอบข้อเท็จจริงโดย กสม. สนับสนุนงบประมาณ จะทําให้สามารถ
วินิจฉัยการจัดทํารายงานเสนอผู้ที่เกี่ยวข้องแก้ไขได้รวดเร็วมากขึ้น
(๒) ดําเนินการฟ้องร้องต่อศาลปกครองแทนชุมชนในบางกรณี
กรณีร้องเรียนเรื่องทรัพยากรน้ําเป็นข้อพิพาทระหว่างหน่วยงานภาครัฐ กับชุมชน
ตามรัฐธรรมนูญพ.ศ.๒๕๕๐ ได้ให้อํานาจคณะกรรมการสิทธิมนุษยชนแห่งชาติ ดําเนินการฟ้องร้องต่อศาลปกครอง
และศาลอื่น ๆ ได้ จากการศึกษาครั้งนี้ เห็นได้ว่า จุดจบของความขัดแย้งในบางกรณี เช่น ในเรื่องค่าชดเชย การบุก
รุกที่สาธารณะ การก่อมลพิษสิ่งแวดล้อม การให้หน่วยงานระงับหรือยกเลิกโครงการ หรือการอนุญาตให้เอกชน
ประกอบการต้มเกลือ หรือดูดทราย ใช้คําพิพากษาของศาลปกครองทั้งสิ้น หากคณะกรรมการสิทธิมนุษยชน
แห่งชาติ จะนําเรื่องมาดําเนินการฟ้องร้องดําเนินคดีแทนชาวบ้านในบางกรณี ก็จะช่วยสร้างบรรทัดฐานใหม่ และ
เป็นแนวทางในการเสนอมาตรการให้หน่วยงานรับผิดชอบดําเนินการด้วยในเวลาเดียวกัน
๓ ข้อเสนอต่อชุมชน
๑) ให้ร้องเรียนหลายช่องทาง กระบวนการการแก้ปัญหาจะเกิดขึ้นก็ต่อเมื่อมีกระบวนการ
ผลักดันให้มีการแก้ปัญหาจากกลไกด้านการคุ้มครองสิทธิชุมชนเช่น คณะผู้ตรวจการแผ่นดินของรัฐสภา หรือเป็น
เรื่องที่นําเสนอในสื่อสาธารณะ ดังนั้น ชุมชนควรร้องเรียนหลายช่องทาง เช่น นักการเมือง คณะผู้ตรวจการแผ่นดิน
ของรัฐสภา สํานักพระราชวัง สภาทนายความ สื่อมวลชล เป็นต้น
บทสรุปสําหรับผู้บริหาร “โครงการวิจัยเรื่อง รูปแบบ แนวทาง และมาตรการบริหารจัดการทรัพยากรน้ํา”
