Page 3 - รายงานฉบับสมบูรณ์ โครงการวิจัยเรื่อง รูปแบบ แนวทาง และมาตรการในการบริหารจัดการทรัพยากรน้ำ
P. 3
I
บทสรุปสําหรับผู้บริหาร
(Executive Summary)
โครงการวิจัยเรื่อง รูปแบบ แนวทาง และมาตรการในการบริหารจัดการทรัพยากรน้ํา มี
วัตถุประสงค์ ๓ ประการคือ ๑) ศึกษารูปแบบ และสถานการณ์ความขัดแย้งเกี่ยวกับการบริหารจัดการทรัพยากร
น้ํา ที่ร้องเรียนผ่านคณะกรรมการสิทธิมนุษยชนแห่งชาติ(กสม.) ๒)ติดตามผลการดําเนินการตามมาตรการแก้ไข
ปัญหาและหรือข้อเสนอแนะของคณะกรรมการสิทธิมนุษยชนแห่งชาติ และคําพิพากษาของศาล ในกรณีที่มีการ
ฟ้องคดีต่อศาล และ ๓) ถอดบทเรียนวิธีการแก้ไขปัญหา ทั้งของชุมชน หน่วยงานที่เกี่ยวข้อง รวมทั้งปัญหา
อุปสรรค ข้อจํากัด ในการคลี่คลายปัญหาดังกล่าว
ความขัดแย้งเรื่องทรัพยากรน้ําและทรัพยากรที่เกี่ยวข้อง เช่น ป่าไม้ ที่ดินริมตลิ่ง การใช้
ประโยชน์จากลําน้ํา รวมถึงมลภาวะของลําน้ํา จากกรณีร้องเรียนทั้ง ๕๗ กรณี ส่วนใหญ่เป็นความขัดแย้งระหว่าง
หน่วยงานภาครัฐที่ทําหน้าที่ในการพัฒนาแหล่งน้ําหรือเป็นผู้บริหารจัดการน้ํา คู่กรณีสําคัญ คือ กรมชลประทาน
กรมทรัพยากรน้ํา การไฟฟ้าฝ่ายผลิตแห่งประเทศไทย เป็นต้น ซึ่งหน่วยงานเหล่านี้ มีหน้าที่สําคัญคือการพัฒนา
แหล่งน้ํา เพื่อให้มีเพียงพอกับความต้องการที่เพิ่มขึ้นอย่างรวดเร็ว จนนํามาสู่ปัญหาความขัดแย้งระหว่างหน่วยงาน
และชุมชน ทั้งกรณีโครงการที่ยังไม่ได้ก่อสร้างชุมชนต่อต้านไม่ให้ก่อสร้าง และก่อสร้างแล้วมีผลกระทบกับระบบ
นิเวศและวิถีชีวิตชุมชน ชุมชนต้องการให้แก้ไข รวมทั้งปัญหาเรื่องการชดเชยที่ไม่เป็นธรรม และการสร้างมลภาวะ
ในลําน้ํา เป็นต้น
สาเหตุของความขัดแย้งมาจาก
๑) วิธีคิดและความเข้าใจเรื่องสิทธิในการเข้าถึงและการจัดการทรัพยากรของของหน่วยงาน
ภาครัฐและชุมชนมีความแตกต่างกัน หน่วยงานภาครัฐมองทรัพยากรธรรมชาติเชิงกายภาพ และผูกติดอยู่กับพื้นที่
และชนิดของทรัพยากร เช่น กรมชลประทานดูแลการจัดการน้ํา กรมป่าไม้ดูแลการจัดการป่าไม้กรมเจ้าท่า ดูแล
พื้นน้ําและการเดินทางทางน้ํา เป็นต้น รวมทั้งถือว่าสิทธิในการบริหารจัดการแหล่งน้ํา เป็นสิทธิของหน่วยงาน
ภาครัฐ ทําให้ละเลยสิทธิของชุมชนในการเข้าถึงและมีส่วนร่วมในการบริหารจัดการทรัพยากรน้ํา แม้ว่ารัฐธรรมนูญ
ฉบับ พุทธศักราช ๒๕๔๐ และ ๒๕๕๐ จะให้สิทธิกับชุมชน ในการมีส่วนร่วม ในการอนุรักษ์ บํารุงรักษา และใช้
ประโยชน์จากทรัพยากรธรรมชาติและความหลากหลายทางชีวภาพ รวมทั้งระบุว่าการดําเนินโครงการใด ๆ ที่อาจ
ก่อผลกระทบที่รุนแรงต่อคุณภาพสิ่งแวดล้อม หรือทรัพยากรธรรมชาติจะต้องมีการศึกษาผลกระทบสิ่งแวดล้อม
และรับฟังความคิดเห็นของผู้มีส่วนได้ส่วนเสียก่อนก็ตาม
๒) โครงการพัฒนาแหล่งน้ําโดยเฉพาะโครงการขนาดใหญ่ ของหน่วยงานต่าง ๆ เป็นไปเพื่อ
ประโยชน์ทางเศรษฐกิจ เช่น เพื่อการเกษตร อุตสาหกรรมและภาคบริการ โดยมองน้ําคือทรัพยากรการผลิต และ
หน่วยงานมีหลักคิดในการจัดหาน้ําให้เพียงพอกับความต้องการของผู้ใช้น้ํา (Supply Management) มากกว่าที่จะ
จัดการด้านความต้องการใช้น้ํา (Demand Management) ให้สอดคล้องกับขีดความสามารถในการรองรับของ
ระบบนิเวศ (Loading Capacity) ทําให้เกิดโครงการพัฒนาแหล่งน้ําในพื้นที่ต้นน้ํา เช่น โครงการสร้างเขื่อนแก่ง
บทสรุปสําหรับผู้บริหาร “โครงการวิจัยเรื่อง รูปแบบ แนวทาง และมาตรการบริหารจัดการทรัพยากรน้ํา”
