Page 5 - รายงานฉบับสมบูรณ์ โครงการวิจัยเรื่อง รูปแบบ แนวทาง และมาตรการในการบริหารจัดการทรัพยากรน้ำ
P. 5
III
๖) จากการที่กฎหมายกําหนดให้หน่วยงานภาครัฐมีอํานาจและภารกิจ ในการบริหารจัดการ
ทรัพยากรน้ํา รวมทั้งการดูแลการใช้ประโยชน์จากลําน้ํา ซึ่งเป็นการใช้อํานาจตามกฎหมาย แต่การดําเนินการ
โครงการพัฒนาต่าง ๆ นั้นมีผลกระทบต่อวิถีชีวิตของชุมชน ชุมชนก็ใช้สิทธิตามรัฐธรรมนูญในการเรียกร้องการมี
ส่วนร่วมในการตัดสินใจ นํามาซึ่งความขัดแย้งระหว่างหน่วยงานภาครัฐกับชุมชน จนกลายมาเป็นกรณีร้องเรียน
ต่อ กสม.
ในอีกด้านหนึ่งหน่วยงานภาครัฐในฐานะผู้ต้องบังคับใช้กฎหมายกับผู้ที่กระทําความผิดสร้างความ
เสียหายแก่ทรัพย์สินสาธารณะ และละเมิดสิทธิของผู้อื่น แต่ไม่เคร่งครัดกับการบังคับใช้กฎหมายกับผู้กระทํา
ความผิด กรณีของเรื่อง การดูดทราย เกลือ และการก่อมลพิษทางน้ํามีสาเหตุจากการเคร่งครัดเรื่องการบังคับใช้
กฎหมายของหน่วยงานที่รับผิดชอบ
ผลการดําเนินการตามมติคณะกรรมการสิทธิมนุษยชนแห่งชาติ จากกรณีศึกษาทั้ง ๕๗ กรณี
ปัญหาได้รับการแก้ไข จนเป็นที่พอใจของผู้ร้องเรียนและปัญหายุติแล้ว จํานวน ๑๗ กรณี คิดเป็นร้อยละ ๒๙.๘
ส่วนที่เหลืออีก ๔๐ กรณี ปัญหายังคงดํารงอยู่
ปัจจัยสําคัญ ที่หน่วยงานไม่สามารถดําเนินการตามมติที่คณะกรรมการสิทธิมนุษยชนแห่งชาติได้
เพราะไม่มีกฎหมายหรือระเบียบรองรับ ตัวอย่างเช่น โครงการพัฒนาแหล่งน้ําที่ยังไม่ได้ก่อสร้างที่ กสม. มีมติให้
ยกเลิกโครงการ นั้น กรมชลประทาน ไม่สามารถดําเนินการได้ เพราะกรมชลประทานมีภารกิจในการพัฒนาแหล่ง
น้ํา และมีขั้นตอนการดําเนินการที่กําหนดไว้ชัดเจน ตั้งแต่สํารวจข้อมูล ศึกษาความเหมาะสม ศึกษาผลกระทบ
สิ่งแวดล้อม และรับฟังความคิดเห็นของผู้มีส่วนได้เสีย และจึงดําเนินการก่อสร้าง นอกจากนั้น กรมชลประทานได้
ทําสัญญาจ้างที่ปรึกษาดําเนินการศึกษาความเหมาะสม จึงต้องดําเนินการให้แล้วเสร็จ หรือการร้องเรียนเกี่ยวกับ
การจ่ายค่าชดเชยที่ไม่เป็นธรรม มีมติคณะรัฐมนตรี มีแนวทางให้ศาลเป็นผู้ตัดสิน หากศาลตัดสินเช่นไรให้
ดําเนินการตามนั้น กล่าวโดยสรุป การที่หน่วยงานภาครัฐ ไม่ดําเนินการตามมาตรการที่คณะกรรมการสิทธิ
มนุษยชนแห่งชาติกําหนด นั้น เนื่องจาก เป็นภารกิจโดยชอบธรรมของหน่วยงาน และหน่วยงานหน่วยงานมี
ขั้นตอนการดําเนินการซึ่งต้องดําเนินการให้แล้วเสร็จ จึงไม่สามารถที่จะดําเนินการตามมติของกสม.ได้
นอกจากนั้น ไม่มีกฎหมาย และระเบียบรองรับ หน่วยงานจึงไม่สามารถดําเนินการได้ การขาดเจ้าภาพที่มีอํานาจใน
การดําเนินการแก้ปัญหาอย่างแท้จริง รวมทั้งขาดข้อมูลหรือผลการศึกษาที่เป็นมาตรฐานในการที่จะมาตัดสินหรือ
กําหนดทางเลือกในการแก้ปัญหาที่มีมุมมองที่แตกต่างกัน
บทเรียนของการแก้ปัญหาของชุมชน ชุมชนได้ร้องเรียนหลายหน่วยงาน ทั้งหน่วยงานภาครัฐ
องค์กรพัฒนาเอกชน เช่น ผู้ตรวจการแผ่นดิน สภาทนายความ สํานักพระราชวัง สํานักนายกรัฐมนตรีสื่อมวลชน
เป็นต้น นอกจากนั้น ชุมชนพยายามที่จะแสดงให้สาธารณะและหน่วยงานภาครัฐเห็นว่า พวกเขาต่อสู้เพราะ
ต้องการรักษาความอุดมสมบูรณ์ของทรัพยากรธรรมชาติไว้เพื่อลูกหลานในอนาคตอย่างแท้จริง โดยการสร้าง
กิจกรรมต่าง ๆ ที่สะท้อนถึงความผูกพัน การเห็นคุณค่าของทรัพยากรธรรมชาติ เช่น การจัดตั้งกลุ่มอนุรักษ์ป่าไม้
กิจกรรมการดูแลปลูกป่า บวชป่า และการสร้างฝายชลอน้ํา ทําพิธีสืบชะตาแม่น้ําเป็นต้น การสร้างเครือข่ายการ
ต่อสู้เพื่อต่อรองในทางการเมือง เป็นอีกแนวทางหนึ่ง ที่ชุมชนใช้ในการต่อสู้เพื่อให้รัฐบาลและรัฐมนตรีที่เกี่ยวข้อง
บทสรุปสําหรับผู้บริหาร “โครงการวิจัยเรื่อง รูปแบบ แนวทาง และมาตรการบริหารจัดการทรัพยากรน้ํา”
